Abdul El-Sayed is de favoriete vijand van rechts Amerika

De zaal joelt alsof hij al op het podium staat. ‘We oefenen nog een keer’, roept iemand door een microfoon. ‘Een, twee…’ Op drie springen honderden Amerikanen in Warren, een voorstad van Detroit, hoog de lucht in. Ze zijn jong en oud, zwart en wit, en boven hun hoofd houden ze blauwe posters met ‘Abdul for Senate’ erop. Ze stampen met hun voeten. ‘Abdul!’, roepen ze. ‘Abdul! Abdul!’

Op deze zonnige middag maakt de progressieve kandidaat-senator Abdul El-Sayed wat los in de staat Michigan. Zijn aanhangers zijn al door het dolle heen nog vóór ze hem zien. Elders in het land gebeurt exact het omgekeerde. Daar trappen conservatieve Amerikanen die niets met Michigan te maken hebben hem onophoudelijk de grond in.

El-Sayed is verworden tot het favoriete stootkussen van rechts Amerika. De 41-jarige gezondheidswetenschapper, die kritisch is op Israël, zich verzet tegen big tech en pleit voor goedkopere zorg en meer macht voor vakbonden, is door Republikeinen verheven tot hét symbool van hun centrale campagneboodschap: dat Democraten radicaal en extreem zijn.

Haatcampagne

President Donald Trump noemt El-Sayed ‘een jihadistische gek’ die ‘het land zal verwoesten als hij de kans krijgt’. Volgens vicepresident JD Vance is hij ‘zeer, zeer kwaadaardig’. Op de radicaal-rechtse zender Newsmax zeggen ze dat een stem op de Democraat een stem is vóór boerka’s en moskeeën. Fox News meent dat hij terreurgroepen steunt. Andere Republikeinen zeggen dat El-Sayed, een belijdende moslim, in Michigan ‘de sharia’ wil invoeren. In AI-video’s die rondgaan wordt zijn familie beticht van Amerika-haat en banden met de Moslimbroederschap in Egypte.

Die ongekende haatcampagne tegen El-Sayed heeft Michigan veranderd in een van de felst bevochten swingstates voor de midterms in november. El-Sayed en zijn Republikeinse tegenstander Mike Rogers gaan vooralsnog bijna gelijk op in de peilingen. Werpt de Republikeinse strategie straks haar vruchten af?

Voorbestemd

‘We love you, Abdul’, klinkt het in de zaal. Daar is hij dan. Op sportschoenen en in spijkerbroek stapt El-Sayed in Warren het podium op. Dat is slechts 20 centimeter hoog, waardoor de kandidaat-senator doelbewust nauwelijks uittorent boven zijn aanhangers. Terwijl zij joelen, omhelst El-Sayed wat mensen op de eerste rij. Hij draagt gekleurde armbanden om zijn pols.

Dan begint de show.

‘Ik was duidelijk niet voorbestemd om politicus te worden’, zegt El-Sayed, kind van Egyptische immigranten, met een glimlach. ‘Anders hadden mijn ouders mij geen voornaam gegeven van elf letters, met klanken waarvan je niet wist dat je ze kon produceren.’

De zaal lacht. Een witte man uit het publiek staat op, schraapt zijn keel en brult: ‘Abdulrahman Mohamed El-Sayed.’ Het is, inderdaad, El-Sayeds volledige naam. Nu begint iedereen te klappen en te joelen. El-Sayed: ‘I love you, man!’

Anti-moslimretoriek

Abdul El-Sayed is in 1984 geboren in Rochester Hills, een voorstad van Detroit. Zijn ouders verruilden in de jaren zeventig de Egyptische stad Alexandrië voor Michigan. Hij was een peuter toen zijn ouders scheidden. De jonge Abdul groeide op met zijn vader en diens nieuwe vrouw Jackie, een witte Amerikaan, die samen nog een zoon kregen: Osama.

Op de middelbare school viel El-Sayed op als uitstekende leerling. Hij haalde hoge cijfers en werd ook captain van zijn Americanfootball-, lacrosse- én worstelteam.

Op 11 september 2001 zat El-Sayed als 16-jarige in een scheikundeles toen twee vliegtuigen het World Trade Center in vlogen. ‘Jouw mensen hebben dit gedaan’, kreeg hij te horen. Hij veranderde na de terreuraanslagen in een verdachte, vertelde hij vorige maand in een podcast van The New York Times.

El-Sayed studeerde politicologie en biologie aan de Universiteit van Michigan. Op zijn 22ste mocht hij als valedictorian, de beste student van zijn jaar, spreken op zijn afstudeerceremonie. Daar was een van de aanwezigen zo onder de indruk dat hij hem aanmoedigt ooit president te worden. Die man was oud-president Bill Clinton. ‘Ik had gewild dat iedereen in de wereld jou had kunnen horen’, aldus Clinton door de microfoon.

In die tijd werden Amerikaanse moslims steeds harder aangevallen in Washington. De rechts-conservatieve Tea Party begon de leugen te verspreiden dat president Barack Obama islamitisch zou zijn. Hij was een gevaar voor de VS, en had nooit president mogen worden. Het is retoriek die Trump als presidentskandidaat mainstream zou maken.

‘Zo begon het’, zegt politicoloog Nazita Lajevardi van de University of Michigan, die onderzoek doet naar politieke haatcampagnes. ‘Obama werd opgevolgd door Trump, die islamofobe kiezers binnen de partij mobiliseerde. Trump kondigde na zijn verkiezing de muslim ban af, waardoor inwoners van bepaalde moslimlanden niet meer welkom waren in de VS.’ Toch verbleekt dat moment, zegt Lajevardi, bij de huidige teneur. ‘Moslimhaat werd al steeds normaler in Washington, maar de hoeveelheid aanvallen die El-Sayed nu over zich heen krijgt is ongekend.’

Houding ten opzichte van Israël

Als El-Sayed in november de verkiezingen wint, dan wordt hij de eerste moslim die toetreedt tot de Amerikaanse Senaat. Dat zal gevolgen hebben voor de stemverhoudingen aldaar. Zo zal El-Sayed vrijwel zeker tegen geld voor Israël stemmen.

Het is een van de belangrijke redenen dat ook pro-Israëlische clubs hem zo hard aanvallen. Tijdens de Democratische voorverkiezingen kreeg zijn tegenkandidaat Haley Stevens 32 miljoen dollar toegestopt van het American Israel Public Affairs Committee (AIPAC). Veel gematigde Democraten weigeren nog altijd achter El-Sayed te gaan staan.

Sinds El-Sayed in augustus de voorverkiezingen won, zijn de aanvallen pas echt grof opgevoerd. Hij veranderde van een fictieve dreiging in een politiek gevaar voor Republikeinen.

En dat is nu zelfs aan de andere kant van het land niet te missen. Op de Republikeinse midtermconventie in Dallas klonk de naam El-Sayed in vrijwel elke toespraak – en niet alleen omdat Michigan voor Republikeinen een belangrijke staat is.

Dat rechts van El-Sayed ‘vijand nummer één’ heeft gemaakt, komt niet door zijn politiek. Hij is wellicht een progressieve Democraat, maar geen onderdeel van de sociaaldemocratische tak, zoals Zohran Mamdani en Alexandria Ocasio-Cortez. Dat het label ‘extreem’ op hem is geplakt, komt door zijn geloof. Zijn loyaliteit aan de VS wordt constant in twijfel getrokken. Het Center for the Study of Organized Hate (CSOH) telde dit jaar al meer dan 38 duizend islamofobe posts op sociale media waarin zijn naam voorkomt.

‘El-Sayed wil Palestina vertegenwoordigen’, zei zijn tegenstander Mike Rogers onlangs op het congres van de Republikeinse Partij in Michigan. ‘Ik wil Michigan vertegenwoordigen.’ Trump plaatste op sociale media een foto met hemzelf en first lady Melania naast eentje van El-Sayed en zijn vrouw Sarah Jukaku, een psychiater die een hoofddoek draagt. Daarbij schreef hij: ‘Twee HELE VERSCHILLENDE Amerika’s.’

Geen garantie voor succes

Uit een peiling van The Washington Post blijkt dat de aanvallen deels aanslaan. Kiezers omschrijven El-Sayed vaak met termen als ‘radicaal’ en ‘communist’, maar ook met woorden als ‘eerlijk’, ‘progressief’ en ‘slim’. Nadat El-Sayed met een prestigieuze beurs aan Oxford was gepromoveerd, doceerde hij epidemiologie aan Columbia-universiteit. Daarna werd hij de uitvoerend directeur van het Detroit Health Department, waar hij vele miljoenen aan zorgschulden van burgers kwijtschold.

In de meeste peilingen loopt de Democraat enkele procentpunten voor op zijn tegenstander Rogers. Toch is dat verre van een garantie voor succes. Hoewel de grootste islamitische gemeenschap van de VS – zo’n 250 duizend mensen – in Michigan woont, zijn er genoeg inwoners die juist niets van moslims moeten weten. Uit een peiling van The Washington Post blijkt dat 45 procent van de kiezers in deze arbeidersstaat nooit op een islamitische presidentskandidaat zou stemmen. Dan is een islamitische senator, die nóg dichter bij burgers staat, ongetwijfeld ook ingewikkeld.

Niet alleen Republikeinen zijn huiverig. Zo’n 83 procent van de zwarte kiezers in Michigan zegt dat ze een Democratische senator willen, maar slechts 67 procent steunt El-Sayed. Reden voor oud-vicepresident Kamala Harris om vorige maand op bezoek te komen bij El-Sayed. Ook oud-president Barack Obama komt langs om deze achterban te overtuigen van de Democraat.

Tegenovergestelde effect

El-Sayeds ogenschijnlijke koploperspositie, waarschuwen sommige experts, zou de moslimvariant kunnen zijn van het zogeheten Tom Bradley-effect. Deze zwarte gouverneurskandidaat uit Californië stond in 1982 voor in de peilingen, maar verloor uiteindelijk dik. Kiezers liegen in peilingen geregeld over hun bereidheid om op een minderheid te stemmen, of die nu zwart is, queer of moslim.

‘We hebben bewijs dat islamofobie een effectief middel is om de steun voor Republikeinse kandidaten te vergroten’, zegt politicoloog Lajevardi telefonisch. Maar het zou ook het tegenovergestelde effect kunnen bewerkstelligen. ‘Ik heb vaak genoeg gezien dat het land terugduwt tegen deze bevooroordeelde retoriek.’

Ze doelt op de grote protesten die uitbraken na Trumps moslim ban, die zelfs op Fox News ‘on-Amerikaans’ werd genoemd. Veel conservatieve Amerikanen vinden godsdienstvrijheid belangrijk. Meer islamitische kandidaten zijn afgelopen tijd doelwit geweest van grove haatcampagnes, zoals de New Yorkse burgemeester Mamdani en Congresleden Rashida Tlaib en Ilhan Omar, maar zij wonnen allemaal alsnog.

Amerikaans

Wat vindt El-Sayed er zelf eigenlijk van een stootkussen te zijn? Tussen twee rally’s in, in de gang van een kerk in Flint, vertelt de kandidaat dat hij de aanvallen als afleiding ziet voor de problemen waar Amerikanen mee te maken hebben. ‘Stel je bent JD Vance, dan wil je het niet over de hoge benzineprijzen hebben, want je domme baas is de reden dat ze zo hoog zijn’, zegt El-Sayed. ‘Je gaat niet praten over boodschappen, want je stomme baas is de reden dat ze onbetaalbaar zijn.’

Republikeinen, zegt hij, bieden geen echte oplossingen voor de problemen en dus vallen ze hem aan op zijn geloof. ‘Maar ik zal gewoon wel praten over benzine, boodschappen, toegang tot zorg, een koophuis, schone lucht, schoon water. Ik praat over thema’s waar mensen wel echt om geven, en dat is niet mijn naam of mijn religie.’

Hij heeft inmiddels een colbert aangetrokken, met een speldje van een Amerikaanse vlag erop.

Die boodschap draagt hij vaker uit. Terwijl de tegenpartij campagnevideo’s maakt waarin El-Sayed als buitenlander wordt neergezet, verweert hij zich met video’s die juist benadrukken hoe Amerikaans hij wel niet is. Hoofdrollen zijn weggelegd voor zijn ‘opa Jan en oma Judy’. In een campagnevideo vertellen zij, de ouders van zijn witte stiefmoeder, dat hun kleinzoon een echte Michigander is die de waarden van het Amerikaanse dorpsleven belichaamt.

Op een rally in een kerk in Flint zitten de grootouders op de eerste rij. Voordat El-Sayed zijn aanhangers toespreekt, geeft hij hen een knuffel en stelt ze voor aan het publiek.

‘Ik vind het verschrikkelijk wat de tegenpartij over mijn lieve kleinzoon zegt’, fluistert Jan Johnson tijdens de rally. ‘Ik hoop dat ze ervoor boeten.’ De slechtziende oma Judy heeft van vriendinnen gehoord dat er onaardige dingen worden gezegd over haar ‘zorgzame’ kleinzoon. ‘Ik ben blij dat hij niet meedoet aan die negatieve campagnes.’

Bereidheid

Het feit dat de islamitische Mamdani vorig jaar tot burgemeester werd verkozen van de grootste stad van de VS, toont dat kiezers wel bereid zijn op moslims te stemmen. Ook hebben Amerikanen de afgelopen jaren meer begrip gekregen voor Palestijnen, en neemt het begrip voor bondgenoot Israël af. Zelfs de radicaal-rechtse commentator Tucker Carlson neemt het tijdens de campagne voor El-Sayed op.

‘Ik zou nog niet op Mike Rogers stemmen met een pistool op mijn borst’, zei hij vorige maand in zijn podcast. ‘Er is niemand die verder weg zou moeten blijven van de macht dan Mike Rogers.’

El-Sayeds aanhangers vertellen in Michigan dat ze onder de indruk zijn van zijn omgang met de aanvallen. ‘Ik bewonder hoe hij zich staande houdt’, zegt Steve Morgan (59) in de kerk in Flint. ‘Ik tuin niet in de bangmakerij, maar ik vrees veel van mijn buren wel’, zegt Kelly Duggar (67), die op het platteland van Michigan woont. ‘Ik hoop dat veel zwarte kiezers uiteindelijk toch op hem stemmen’, zegt pastoor Derek Nolen (63).

Als El-Sayed even later weer op het podium staat, nu zonder jasje, gaat het dan toch weer over zijn naam: dat Trump en Vance die nooit goed uitspreken. ‘Ik ben de president van Amerika, ik noem je zoals ik wil, Mohamed’, zei Trump op vrijdag tijdens een rally in Georgia. ‘Het is Abdullahbababababa…’

Daar heeft El-Sayed in Michigan een antwoord op. ‘In november zal ik ze leren hoe ze mijn naam correct uitspreken’, zegt de Democraat, terwijl de zaal weer klapt en joelt. ‘Met het woord senator ervoor.’