Opwarming van de aarde gaat richting ‘gevaarlijke’ grens, blijkt uit nieuwe berekeningen

Als alle landen zich ‘gewoon’ aan hun huidige klimaatbeloften houden, koerst de wereld af op 2,6 of 2,7 graden Celsius opwarming eind deze eeuw, gemeten ten opzichte van 1900. Om onder de 2 graden te blijven, zou de uitstoot van broeikasgassen over tien jaar een kwart lager moeten liggen dan nu. In werkelijkheid is de uitstoot in 2035 naar verwachting slechts 11 tot 15 procent lager, als alle landen hun klimaatbeloftes nakomen.

Dit blijkt uit het nieuwe, jaarlijkse broeikasgassenoverzicht, het ‘Emissions Gap Report’ van de VN-milieutak Unep, waaraan het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) cruciaal rekenwerk bijdraagt. Overschrijding van wat eigenlijk het streefdoel van het Akkoord van Parijs was – 1,5 graad klimaatopwarming – is inmiddels ‘aanstaande en onvermijdelijk’, stelt Unep vast. We zitten nu immers al op 1,4 graden. ‘Nu is het zaak om de overschrijding te minimaliseren en terug te komen op 1,5 graad in 2100.’

Draconische maatregelen

Maar dat lukt alleen met draconische maatregelen. Al over vier jaar zou de wereld 18 procent minder broeikasgassen moeten uitstoten, en over tien jaar bijna de helft minder. Bovendien zou de wereld een manier moeten vinden om voor het einde van de eeuw 320 miljard ton al uitgestoten CO2 weer uit de dampkring te halen, door ondergrondse opslag of grootschalige bosbouw. Om een indruk te geven: 320 miljard ton is de jaarlijkse CO2-uitstoot van de wereld, keer acht.

‘De modellen geven aan dat het kán. Maar het is tegelijkertijd ook niet meer dan dat: de werkelijkheid van de modellen’, erkent PBL-onderzoeker Michel den Elzen. ‘De realiteit is dat het heel moeilijk wordt. De dynamiek van de politieke besluitvorming zit onvoldoende in onze modellen.’

Voor het eerst blijkt uit de Unep-cijfers dat de werelduitstoot van broeikasgassen tussen 2024 en 2025 niet verder is gestegen. Maar het is nog te vroeg om de vlag uit te hangen, benadrukt het Unep. Zo neemt de uitstoot ook nog altijd niet áf. Bovendien komt de stabilisering vooral doordat er in 2025 minder bosbranden waren dan in 2024.

Wegvallen van VS

De terugtrekking van de Verenigde Staten uit het Akkoord van Parijs scheelt intussen, zoals het er nu uitziet, ongeveer een tiende graad opwarming in 2100. Maar de Amerikaanse uitstap heeft ook indirecte gevolgen, zegt Den Elzen. ‘Met het wegvallen van de VS verliezen we toch een belangrijke speler die landen zoals Saoedi-Arabië of India in het gareel kan krijgen, door te zeggen: zó moet het, op deze manier gaan we verder.’

Landelijke klimaatdelegaties die vorige week samenkwamen in Addis Ababa voor onderhandelingen over het volgende rapport van de VN-klimaatwerkgroep IPCC kunnen daarover meepraten. Door tegensputteren van vooral India, China en olieproducerende landen als Saoedi-Arabië en Rusland, eindigde de bespreking vrijdag zonder dat men het eens was geworden over de planning van het rapport en het IPCC-budget.

Daarmee is zelfs onzeker of het volgende, zevende stand-van-zakenrapport van het IPCC wel klaar is voor de jaarlijkse klimaatconferentie van 2028. Een sleuteljaar, omdat in dat jaar landen inventariseren hoe hun klimaatbeloftes vorderen. ‘Het IPCC-rapport is een rapport met veel status en gezag’, zegt Den Elzen. ‘Het zou goed zijn als het op tijd klaar is.’

Snelle opmars zonne-energie

Een lichtpuntje, constateert Unep, is de snelle opmars van vooral zonne-energie. ‘De wereldcapaciteit aan hernieuwbare energie is sinds 2015 drie keer sneller toegenomen dan verwacht’, aldus Unep. Trek die lijn door, en de internationale gemeenschap zou zowaar een belofte wél nakomen, becijfert het Unep: drie keer zoveel duurzame energie in 2030 als in 2023.

Alleen is het bij lange na nog niet genoeg om de uitstoot van broeikasgassen om te zetten in de achtbaandaling die nodig is, zegt Den Elzen. ‘We moeten nog veel sneller omlaag.’ Zoals de vlag er nu bij hangt, halen van de twintig grote industrielanden in de G20 er maar zes hun klimaatbeloften voor 2030, met China als opvallendste voorloper. Voor Europa zal het erom spannen of het de doelstelling voor 2030 haalt (55 procent minder uitstoot dan in 1990).

Lekke installaties

Van de totale 58,4 miljard ton aan broeikasgassen die de wereld vorig jaar uitstootte, komt ruwweg 70 procent van de verbranding van fossiele brandstoffen, blijkt uit de nieuwste cijfers. Op nummer twee komt de uitstoot van methaan, een krachtig broeikasgas, uit lekke aardgasinstallaties, rijstvelden, moerassen en dooiende permafrost.

Boven 2 graden opwarming neemt het risico op allerlei onomkeerbare klimaatrampen toe, zoals het stilvallen van de golfstroom die Europa van warmte voorziet, het smelten van de Groenlandse ijskap en het afsterven van delen van de Amazone.