Nederlandse probleemjongeren jarenlang gemarteld in Spaans tehuis

Huize Soria in het Spaanse Soria ontving jarenlang Nederlandse jongeren met ernstige gedragsproblemen, die daar te maken kregen met zware straffen en vernederende behandelingen. Grote jeugdhulpaanbieders, gemeenten en jeugdbeschermingsorganisaties bleven jongeren naar het particuliere gezinshuis sturen, terwijl zij wisten dat er vergaande vrijheidsbeperkingen en omstreden methoden werden toegepast.

Uit maandenlang onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat het gezinshuis, dat ongeveer twintig jaar bestond en tientallen miljoenen euro's aan Nederlands zorggeld kreeg, structureel regels overtrad. Zestien oud-cliënten beschrijven fysieke en emotionele mishandeling, onder meer opsluiting achter stroomdraad, dagenlang geen eten krijgen en in ondergoed in de winter buiten worden gezet. Ook vertellen zij dat kinderen zonder eten, slaap of wc-bezoek moesten doen als straf en soms uren- tot dagenlang in de brandende zon moesten staan of zitten, met brandblaren tot gevolg.

In het huis verbleven ongeveer tien jongeren tegelijk bij een Nederlands stel, dat vergaande controle uitoefende over hun leven. Contact met de buitenwereld werd beperkt en gecontroleerd: beeldbellen met thuis werd soms maanden verboden of mocht alleen in aanwezigheid van de gezinsouders, die daarnaast alle e-mails lazen. Volgens documenten die Nieuwsuur in handen heeft, paste Huize Soria bewust verboden vrijheidsbeperkende maatregelen toe, terwijl zulke maatregelen in het buitenland helemaal niet zijn toegestaan en in Nederland alleen onder strikte voorwaarden in gesloten jeugdzorg mogelijk zijn.

Alle jongeren spreken over zondebokken in de groep, waarbij één kind werd aangewezen als mikpunt en de rest werd aangezet om mee te doen aan vernederingen en mishandelingen. Een van hen vertelt hoe er grote tonnen paardenpoep over een jonge jongen werden gegooid. Traumadeskundige Leony Coppens stelt dat de beschreven gebeurtenissen veel kenmerken vertonen van wat in internationale literatuur "kindermarteling" wordt genoemd en dat meedoen aan dergelijke groepsstraffen voor alle betrokken kinderen zeer traumatiserend is.

De praktijken sluiten aan bij de eigen "behandelvisie" van Huize Soria, waarin onder meer "fysieke begrenzing", continu cameratoezicht en het beperken van contact met thuis zijn uitgewerkt. Onderwijs werd alleen aangeboden als de gezinsouders dat nodig vonden. Jeugdrecht-onderzoeker en kinderrechter Bart Tromp noemt het stelselmatig filmen van jongeren onder het mom van een pedagogisch doel ontoelaatbaar en wijst erop dat het onthouden van onderwijs niet als straf mag worden gebruikt. Volgens hem hebben "lastige" jongeren recht op dezelfde bescherming als andere kinderen, ook als zij complexe hulpvragen hebben.

Ondanks meldingen bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd vanaf 2016, klachten van teruggekeerde jongeren, onderzoeken door jeugdbeschermers en een onderzoek van de Kinderombudsman Amsterdam, bleven verschillende Nederlandse organisaties jongeren plaatsen in Huize Soria. De IGJ stelt dat zij geen toezicht kan houden op instellingen in het buitenland. De Spaanse inspectie greep uiteindelijk eind september in, nadat zij via berichtgeving van Nieuwsuur werden geïnformeerd; de vergunningen van Huize Soria bleken niet in orde en de instelling moest per direct stoppen.

Huize Soria ontkent alle beschuldigingen van mishandeling en vernedering. In een schriftelijke reactie stelt het gezinshuis: "Wij wijzen ze categorisch van de hand en verwerpen het daarmee geschetste beeld van Huize Soria." De instelling zegt vanwege privacyregels geen individuele casuïstiek in het openbaar te kunnen toelichten en benadrukt dat huisregels en begeleidingsafspraken zouden zijn afgestemd met een advocaat en betrokken gemeenten en plaatsers.