Alle landen doen te weinig voor klimaat: 'Er is geen excuus meer'

De wereldwijde uitstoot van broeikasgassen heeft de piek nog niet bereikt. Ontbossing neemt te langzaam af en fossiele brandstoffen zijn nog niet genoeg gereguleerd om klimaatverandering af te remmen. Dat concludeert het VN-milieuprogramma woensdag in een belangrijk klimaatrapport. Daarin wordt jaarlijks bekeken in hoeverre de plannen van landen rijmen met de afspraken uit het Parijsakkoord.

Eerder werd al duidelijk dat het belangrijkste doel uit dat akkoord, het beperken van de opwarming tot 1,5 graden, niet meer te halen is. Daarvoor gaat klimaatbeleid te langzaam en de temperatuurstijging te snel. De verwachtingen uit het rapport laten zien dat de wereld nu afstevent op een opwarming van bijna 3 graden, een slechtere score dan vorig jaar.

Dat komt vooral door de terugtrekking van de Verenigde Staten uit het Parijsakkoord onder president Donald Trump. Nieuwe plannen van andere landen zijn niet genoeg om het wegvallen van de op één na grootste uitstoter te compenseren. Maar ook vernieuwde historische cijfers dragen bij aan de sombere vooruitzichten.

Omdat een tijdelijke overschrijding van de 1,5 gradengrens nu onvermijdelijk is, ligt de focus op het zoveel mogelijk beperken van de hoogte en duur ervan. Hoe verder de opwarming boven die grens uitkomt en hoe langer dat duurt, hoe groter en ernstiger de gevolgen wereldwijd. 1,5 graden is daarom een belangrijke grens in het klimaatdebat en komt dan ook vaak terug in klimaatartikelen.

Het rapport toont aan dat klimaatbeleid werkt: veel landen hebben hun uitstoot daardoor verlaagd. Maar het laat ook zien dat landen sneller moeten handelen. In het ambitieuste scenario piekt de opwarming halverwege deze eeuw op 1,7 tot 1,8 graden. Dat is alleen mogelijk met aanvullende, ambitieuze maatregelen. Daarvoor moet de uitstoot in 2030 zijn gedaald met 18 procent vergeleken met 2025, met 45 procent in 2035 en met 69 procent in 2040.

Na een overschrijding zou de planeet weer kunnen terugkomen op 1,5 graden. Bijvoorbeeld door bomen te planten en door enorme hoeveelheden CO2 uit de lucht te halen met verwijderingsinstallaties. Die techniek is niet onomstreden en is bovendien toekomstmuziek.

Dat betekent niet dat de wereld de klimaatstrijd dan maar moet opgeven, benadrukt VN-baas António Guterres. De conclusies uit het rapport moeten alle landen aansporen tot actie, met rijke landen voorop. Want er is juist meer reden tot hoop dan eerder, benadrukt hij. Zo groeit schone energie drie keer sneller dan verwacht, en zonne-energie zelfs zeven keer sneller. Bovendien is schone energie nu al goedkoper dan fossiele. "We hebben geen excuus meer", zegt de VN-chef. "Elke fractie van een graad telt."

De belangrijkste winst valt volgens de auteurs dan ook te behalen in het stoppen met steenkool en afbouwen van olie en gas in de energievoorziening. Dat zorgt ervoor dat CO2- en methaanuitstoot, die de atmosfeer opwarmen, sneller dalen. De broeikasgassen komen vooral vrij bij de winning en verbranding van olie, kolen en gas en in de veeteelt. Guterres roept landen daarom op om met fossiele afbouwplannen te komen. Dit jaar presenteerden Frankrijk, Nederland en Duitsland al zo'n plan, het één concreter dan het ander.

Ondertussen moeten landen hun inwoners beter beschermen tegen klimaatrampen. Die eisen nu al levens en ecosystemen, zoals tijdens de recordbrekende hitte in Europese landen, de gigantische branden in Indonesië en de overstroming in Nepal. Zulke gebeurtenissen komen vaker voor en worden erger wanneer de mondiale opwarming boven de 1,5 graden uitkomt.

Het is niet toevallig dat het rapport vlak voor de 31e klimaattop wordt gepubliceerd. Dit jaar komen alle landen ter wereld samen in de Turkse stad Antalya en dit rapport wordt naar verwachting een belangrijk onderwerp.