Anti-tirannen maken er een Amerikaans tuinfeest van op het Museumplein. 'Als het misgaat, kan dat het einde zijn van de democratie in Amerika'

In Amerika waait een gure wind, maar op het Museumplein in Amsterdam is het ook even vechten tegen de kou voor de enkele tientallen Amerikanen die zich er hebben verzameld. Op een steenworp afstand van het Amerikaanse consulaat zijn ze kleumend maar goedgemutst komen protesteren tegen president Trump én roepen ze hun landgenoten in Nederland op vooral een stem uit te brengen bij de komende, cruciale Congresverkiezingen van 3 november.

„Dit zijn de belangrijkste tussentijdse verkiezingen ooit”, zegt Hayley Hughes, organisator van de „No Tyrants, Vote Early”-bijeenkomst. „Als het misgaat, kan dat het einde zijn van de democratie in Amerika.” Zij is medeoprichter van de Nederlandse tak van Indivisible (‘Ondeelbaar’), een progressieve Amerikaanse non-profitorganisatie die al sinds 2016 protesten houdt tegen Trump. De organisatie zet zich in voor democratie, burgerrechten en de strijd tegen „autoritarisme en fascisme” in de VS en elders.

In Nederland is dit de vierde rally, de eerdere trokken zo’n twee- tot driehonderd bezoekers, vooral maar niet alleen Amerikanen. De leus ‘No Kings’ om Trumps machtsdrift aan te klagen is hier discreet aangepast tot ‘No Tyrants’, om geen aanstoot te geven in Europese landen waar gekroonde hoofden nog publieke sympathie genieten.

Houtje-touwtje tegen Big Tech

De bijeenkomst op het Museumplein heeft iets weg van een Amerikaans tuinfeest, met buren die elkaar kennen, zelfgebakken cookies, speeches en mini-conferences van twee komieken. Als de zon doorbreekt raken de anti-tirannen in een beste stemming. Hughes’ Nederlandse echtgenoot Maurice steekt zich als ordedienst in het verplichte gele hesje om de zaak in goede banen te leiden. Op het grasveld worden een paar kratten en een tafeltje aangedragen. Een tent was niet meer te krijgen. Ja, lacht hij, houtje-touwtje tegen Big Tech.

Onder de ongeveer vijftig demonstranten die zich in Amsterdam verzamelen zijn veel ouderen, betrokken bij Indivisible, soms al grijs maar nog steeds strijdbaar. „Ja, ik ben oud. Ik deed al mee aan de Vietnam-protesten”, zegt een 75-jarige Amerikaanse uit Enschede die op haar 49-ste naar Nederland kwam („door de liefde”) en koekjes heeft meegenomen. Ze raakt ontroerd als muziek van Bob Dylan en Pete Seeger uit de geluidsinstallatie schalt. Iets verderop houdt een vrouw haar zelfgemaakte bordje ‘Red de Democratie’ omhoog, met het zwart-witte Opland-poppetje uit de jaren tachtig, tegen de kruisraketten. Wat ze beter vindt aan Nederland? „Alles. De kwaliteit van leven.”

Een uur eerder, aan de koffie in een nabijgelegen café, vertelt organisator Hughes wat de bedoeling is. Protesteren tegen Trump natuurlijk, maar vooral Amerikanen in Nederland aansporen hun stem in te sturen. „De meesten doen dat niet, bij de vorige midterms was het 3 procent, bij de presidentsverkiezingen van 2024 11 procent. Maar juist nu is het broodnodig.” Dan gaat de telefoon. In accentloos Nederlands: „Goeiemiddag”. Dat was de politie, puntjes op de i zetten voor straks. Zulke fijne mensen.

Lees ook

De verkiezingen die de rest van Trumps termijn bepalen: op welke staten, races, kandidaten en donateurs moet je letten?

Hughes, die in Den Haag woont, begon de Nederlandse afdeling begin dit jaar. De mailinglijst omvat nu een paar honderd namen. Lidmaatschap is gratis, geldzaken – een geluidsinstallatie voor de demo’s – worden gedaan met Tikkies. „Dat is een bewuste keus”, zegt ze – en ook dat heeft te maken met Trump. „Een bankrekening openen of je inschrijven bij de Kamer van Koophandel is riskant met dit bewind, het kan onveilig zijn als je naar de VS wilt om je familie te bezoeken.”

Soms werkt de organisatie bij protesten samen met Democrats Abroad, de internationale tak van de Democratische Partij. Nu niet, de inzet is dit keer vooral Amerikanen buiten de VS oproepen te gaan stemmen, en dan ligt steun van één partij gevoelig. Hughes: „Zeker bij deze regering, je wilt niet het risico lopen dat ze stappen gaan nemen tegen Indivisible of ons aanmerken als terroristische organisatie zoals ze met Antifa hebben gedaan, dat niet eens een organisatie is.”

Verstoring van verkiezingen

Hughes houdt er rekening mee dat de verkiezingen worden verstoord. „Het hele draaiboek ligt er al. Intimidatie, sluiten van stemlokalen, kiezers hinderen, de Nationale Garde inzetten. En nog afwachten of de winnaars ook daadwerkelijk worden benoemd.” Gelooft Hughes dat Trump een fascist is? „Oh absoluut. Als je de geschiedenis kent is er geen andere conclusie mogelijk. De militarisering, het knevelen van universiteiten en de media, alles wijst erop. Maar je ziet het niet alleen in de VS, het is een mondiale trend.”

Ook Indivisible ligt onder vuur. In Hughes’ eigen staat, Ohio, suggereerden Republikeinen vorig jaar dat de grass roots-organisatie met „duister geld” werd gefinancierd door onduidelijke „miljardairs”. „Typisch Trump”, zegt echtgenoot Maurice. „Insinueren dat anderen doen waar hij zichzelf schuldig aan maakt.” Dat het bij de grote partijen om grof geld gaat is wel duidelijk, zegt Hughes. In de campagnes voor de huidige verkiezingen is al 10 miljard dollar verstookt, berichtte The New York Times, 11 procent meer door de Republikeinen dan door de Democraten.

Over het Museumplein waait intussen de geest van Bernie Sanders, de progressieve senator. Politiek strateeg Cody Hoskins, een van de sprekers, ziet hoop gloren – vooral bij jonge kiezers. „Die willen iets anders. Niet terug naar het oude normaal, maar echte verandering.” Hoskins, lid van de Democratic Socialists of America (DSA), werkte voor Sanders’ campagne in Nevada bij de Democratische presidentiële voorverkiezingen van 2020. Nu heeft hij een bureau in Den Haag én Las Vegas. „Democratisch socialisme is meer mainstream geworden in de VS. Niet de term, wel de ideeën.”

Dan is het tijd voor de leuzen: Hey ho, Trump must go. „Wij leven in Nederland”, roept de vrouw die voorgaat in het scanderen. „We weten hoe fucking great het is om hoge belastingen te hebben!” De laatste spreker, een „antifascistische jurist”, besluit zijn pleidooi met voorzichtige danspasjes op Dancing in the Street van Martha and the Vandellas. Een vrouw die zich in de Amerikaanse vlag heeft gewikkeld voegt zich bij hem. Even later begint het te regenen – toch nog.