IMF-ledenoverleg getekend door verdeeldheid over Rusland, VS krijgen geen steun voor term ‘<b>super intelligence</b>’

De jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds in Bangkok heeft zaterdag politieke verdeeldheid aan het licht gebracht tussen de IMF-lidstaten over de oorlog in Oekraïne, AI en klimaatverandering.

Bij onderhandelingen tussen de 191 lidstaten van het IMF over een slotverklaring kwam het zaterdag tot een botsing tussen Europese landen en Rusland. Toen de Russische minister van Financiën Anton Siluanov sprak, verlieten Europese delegaties de zaal. Het ging om ministers en centrale bankiers uit onder meer het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Denemarken, Zweden, Finland, Noorwegen en de Baltische Staten. Persbureau ANP meldt dat de Nederlandse minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) ook deelnam aan het protest.

Heinen zegde volgens ANP ook een afspraak in de marge van de jaarvergadering van het IMF af, omdat daar gesanctioneerde Russen bij aanwezig zouden zijn. „We gaan niet aan tafel zitten met door Europa en de VS gesanctioneerde personen. Dit zou de relatie normaliseren. En wat nu gaande is, is niet normaal”, aldus Heinen volgens het persbureau.

In het zogeheten International Monetary and Financial Committee (IMFC) zitten de IMF-lidstaten, die tijdens de jaarvergadering worden vertegenwoordigd door hun ministers van Financiën of centralebankpresidenten. De Oekraïense centralebankpresident Andriy Pyshnyi toonde zich volgens Reuters blij verrast door het grote aantal landen dat de zaal verliet en noemde dit een „diep en emotioneel moment”.

Opvallend is dat de president van de Europese Centrale Bank, Christine Lagarde, volgens bronnen in Bangkok in de zaal bleef zitten. Dit terwijl Lagarde de Russische oorlog tegen Oekraïne tijdens ECB-persconferenties steevast „ongerechtvaardigd” noemt. De Duitse en Britse centralebankpresidenten verlieten de zaal wel, en bij eerdere IMF-vergaderingen deed Lagarde hetzelfde. Volgens de bronnen koos Lagarde ditmaal voor het direct aanspreken van de Russische minister op de oorlog. In een vooroverleg van enkele grote economieën, voorafgaand aan de grote IMFC-vergadering, riep ze Siluanov op om president Vladimir Poetin mee te geven dat vrede nu noodzakelijk is.

Dat zeker niet iedereen in de wereld Rusland boycot, bleek op het vliegveld van Bangkok. Daar werd geadverteerd voor een Russisch-Thaise investeringsconferentie, het Russian–Thai Investment Forum, later deze maand in Bangkok.

Hoewel het IMF een financieel-economische missie heeft, worden de verhoudingen binnen de organisatie de laatste jaren toenemend getekend door geopolitieke spanningen, ook over onder meer de oorlogen in het Midden-Oosten. Het land dat momenteel het IMF-ledencomité voorzit, Saoedi-Arabië, moest hard werken om tot een slotverklaring te komen. Uiteindelijk lukte dit, en „dat is wat ertoe doet”, zei de Saoedische minister van Financiën Mohammed Al-Jadaan volgens Reuters.

In de slottekst worden specifieke oorlogen niet genoemd, maar er staat wel: „Oorlogen en conflicten blijven een zware humanitaire tol eisen, met grote economische kosten (…). Het beëindigen van oorlogen en conflicten en het bereiken van blijvende vrede blijft cruciaal voor duurzame [economische] groei en stabiliteit op de lange termijn.”

Overigens heeft de slottekst na de IMF-jaarvergadering sowieso sinds enkele jaren al een lagere diplomatieke status gekregen. Het is officieel geen communiqué meer van het voltallige IMF-ledenberaad, maar slechts een verklaring van het roulerende voorzitterschap daarvan („chair’s statement”). Dit komt door onderlinge geschillen tussen de lidstaten over oorlogen en andere kwesties. 

SI versus AI

De Verenigde Staten bemoeilijkten de onderhandelingen over de slotverklaring op een andere manier: ze wilden de term ‘super intelligence (SI)’ in de tekst opgenomen zien. Deze term zou moeten worden gebruikt in plaats van ‘artificial intelligence’ (AI, kunstmatige intelligentie). De Amerikaanse president Donald Trump introduceerde de term SI als vervangende term voor AI eind september.

Om consensus te bereiken, vond het Saoedische voorzitterschap een derde term uit: ‘advanced intelligence technologies’ (geavanceerde intelligentietechnologieën).

Bij de IMF-jaarvergadering van 2025 wilde de Trump-regering ook al aanpassingen in de slotverklaring. Toen sneuvelde een verwijzing naar wereldwijde regels voor vrijhandel, waarin de Wereldhandelsorganisatie (WTO) een hoofdrol speelt. Ook passages die gaan over klimaatverandering en de energietransitie werden onder druk van de Trump-regering verwijderd. 

Klimaatimpact

Maar het is ook duidelijk dat de VS niet in hun eentje de agenda bepalen bij het IMF. Het woord ‘klimaat’ wordt weliswaar in de slotverklaring niet genoemd, er wordt wel gesproken van „frequentere extreme weersgebeurtenissen en natuurrampen” die het economische beleid van landen bemoeilijken. Regeringen van met name arme landen en ontwikkelingslanden worden toenemend op kosten gejaagd door extreem weer.

Een Amerikaanse poging om het thema klimaat te schrappen bij de begrotingsrapportages die het IMF maakt in landen, is onlangs gestrand. Een coalitie van lidstaten, aangevoerd door Frankrijk en Nederland, zorgde ervoor dat het IMF de kosten van klimaatverandering mag blijven meenemen bij het doorlichten van de economieën van landen. Onder meer Afrikaanse landen steunden Frankrijk en Nederland hierin.

De Zuid-Afrikaanse centralebankpresident Lesetja Kganyago zei tijdens het IMF-ledenoverleg in Bangkok: „Klimaatgerelateerde risico’s doen zich nú al voor in veel Afrikaanse landen in de Sahara.” Diens collega uit Kameroen, Louis-Paul Motazé, zei: „De impact van klimaatverandering blijft een belangrijke zorg wereldwijd, maar wordt het meest acuut gevoeld in lage-inkomenslanden, fragiele landen en kleine eilandstaten.”

Update (18 oktober 2026 om 12.05 uur): extra informatie over ECB-president Lagarde is toegevoegd.
Aanvulling (19 oktober 2026 09.30 uur): een alinea over de diplomatieke status van de slottekst is ter verduidelijking toegevoegd. Kies NRC als voorkeursbron