Na de Houthi-aanvallen willen de Saoediërs rust uitstralen. Maar hun claim van veiligheid en stabiliteit kunnen ze niet langer waarmaken

Het woord ‘angst’ staat niet in het Saoedische woordenboek, zei minister Abdulaziz bin Salman al-Saoed (Energie) afgelopen week nadat zijn land verscheidene keren door de Houthi’s aangevallen was. Bij de grootste aanval, op de luchthaven van de hoofdstad Riad, vielen dertien doden. Een geplande energietop ging gewoon door, ook al bleven enkele oliebazen er uit veiligheidsoverwegingen weg.

In de berichtgeving van Arab News, de Engelstalige Saoedische krant die vaak omschreven wordt als een spreekbuis van de regering, klinkt evenmin verslagenheid door. Het dagblad benadrukt de internationale solidariteit en schrijft lovend over een jongetje dat in een veel gedeelde video tijdens een luchtalarm tegen een jonger kind zegt dat hij „niet bang” hoeft te zijn. Geciteerde burgers op straat in Riad beschrijven een sfeer van „normaliteit en veiligheid”.

„Ons vaderland stroomt door onze aderen”, zei cosmeticaondernemer en influencer Yara Alnamla in een video, waarin ook zij benadrukte dat het gewone leven doorgaat. „We worden wakker, gaan naar ons werk; sommigen gaan naar de sportschool, anderen maken een wandeling of gaan winkelen […] Dankzij onze leiders leven we in veiligheid en zekerheid.” Anderen postten foto’s van volle cafés of de Saoedische vlag.

Kritiek wordt zwaar bestraft

De vrijheid van meningsuiting is in Saoedi-Arabië „ernstig beperkt”, volgens Amnesty International: kritiek op de koninklijke familie of het regeringsbeleid wordt er zwaar bestraft. Het is daarom weinig verwonderlijk dat de eerste geluiden vanuit het koninkrijk deze week vooral de standvastigheid van het land onderstrepen. Bij het gegeven dat de militaire grootmacht met al haar luchtverdediging de aanval niet onschadelijk heeft weten te maken, worden geen vraagtekens geplaatst.

Op zichzelf klopt het wel, zegt Hans Peter van der Woude, dat er op straat in Riad niet zo heel veel te merken is van onrust of paniek. De 65-jarige Nederlander is sinds 2024 de ambassadeur in Saoedi-Arabië, nadat hij eerder gestationeerd was in Brussel, Afghanistan, Beiroet en Kampala. „Er is wel wat minder verkeer. Scholen geven online les en in de Financial District, zeg maar het Wall Street van Riad, is thuiswerken het devies.”

Weliswaar zijn er enkele evenementen uitgesteld of afgelast, maar zeker niet alles. Zo stond Van der Woude net op het punt om Nederlandse deelnemers aan een landbouwbeurs te begroeten. „Maar er is in dit land natuurlijk voldoende benzine, de winkels zijn gewoon open en de schappen liggen vol.”

Geen waarschuwingen meer

Enkele dagen voor de Houthi-aanval is Saoedi-Arabië gestopt met het afgeven van publieke waarschuwingen bij aanvallen op het land, meldde persbureau Reuters. De berichten zouden „te verstorend” zijn en „burgers hadden geklaagd dat ze er ’s nachts door werden gewekt”. Volgens enkele westerse en Arabische functionarissen wil Saoedi-Arabië ook op dit vlak vooral „rust uitstralen”.

Paniek is geen emotie die Saoedi-Arabië goed kan gebruiken. Het land organiseert tal van zakelijke bijeenkomsten en sportevenementen, met als kroonjuweel het Wereldkampioenschap Voetbal van 2034. Het land organiseerde Formule 1-races, trok voetballers aan als Cristiano Ronaldo, Tijjani Reijnders en Crysensio Summerville met, in hun kielzog, tal van influencers.

De komst van topsporters, vloggers en zakenlui vereist een zekere mate van rust. Afgelopen voorjaar werd die al bedreigd toen Iran na de Amerikaans-Israëlische aanval op dat land antwoordde met raketten en drones op de Golfregio. Dankzij door de Verenigde Staten geleverd luchtverdedigingsmaterieel wist het koninkrijk de meeste projectielen onschadelijk te maken, waardoor er niet veel slachtoffers vielen.

Voorraad luchtafweer geslonken

Nu ook de oorlog tegen de Houthi’s is opgelaaid, heeft het Saoedische leger het druk. De aandacht moet over twee fronten verdeeld worden: Iran in het oosten en de Houthi’s in het zuiden. De voorraad luchtafweerraketten is geslonken door de onderscheppingen in het voorjaar en is niet snel aan te vullen. Het Patriot-systeem, dat veel voor dit doel ingezet wordt, staat bekend om de lange levertijd van munitie.

Saoedi-Arabië mag dan een modern uitgerust leger hebben, volgens militair analisten heeft de krijgsmacht moeite om een antwoord te vinden op de tactieken van de Houthi’s. Anders dan in het relatief compacte Israël is het veel moeilijker om het uitgestrekte koninkrijk vanuit de lucht te verdedigen. In de Financial Times observeert analist Sascha Bruchmann dat de Jemenitische militie soms dagen achtereen hetzelfde doel aanvalt, om vervolgens, wanneer de Saoediërs hun afweer naar die plek verplaatsen, de vrijgekomen plek te bombarderen.

Als de zakenlui wegblijven, is dat meer dan een imagoprobleem. Ondanks alle olie-inkomsten heeft het koninkrijk buitenlandse investeringen en expertise nodig, bijvoorbeeld om datacentra te bouwen, schrijft kenner David Rosenberg van de Midden-Oosterse economieën in het Israëlische dagblad Haaretz. De ceo’s van energiebedrijven bezoeken het land niet voor de vorm; kroonprins Mohammed bin-Salman (MbS) is sterk van hun dollars afhankelijk.

Lees ook

Na aanval op luchthaven Riad dreigen ook de VS zich in de strijd tegen de Houthi’s te mengen – met mogelijk ‘desastreuze gevolgen’ voor de regio

170 kilometer lange stad

Sinds twee jaar kampt Saoedi-Arabië met een tekort op de lopende rekening en het Internationaal Monetair Fonds voorspelt dat het bruto binnenlands product dit jaar met meer dan 3 procent zal krimpen. Al voor de dubbele oorlog tegen Iran en de Houthi’s leidde dat tot problemen. Zo werd het plan om een 170 kilometer lange stad in de woestijn te bouwen, bekend als The Line, drastisch teruggeschroefd.

Volgens Rosenberg is het voornaamste probleem nog niet eens dat de olie-export door de oorlogen is gedaald. Ondanks alle risico’s op Iraanse aanvallen weet het koninkrijk toch nog een flinke hoeveelheid brandstof door de Straat van Hormuz te krijgen, op weg naar Azië, de belangrijkste afzetmarkt. Een deel van het gedaalde volume wordt bovendien gecompenseerd door de hogere olieprijzen.

Een groter issue is dat de wereld zich in toenemende mate van fossiele brandstoffen afkeert. Dat voelen de Saoediërs, aldus Rosenberg: terwijl ze op andere vormen van energie in moeten zetten dan alleen olie, hebben ze minder geld beschikbaar om die transitie te financieren.

De grootste economische bedreiging, concludeert de deskundige, is dat de rust in de regio door de oorlogen weleens voor langere tijd verstoord kan zijn. Saoedi-Arabië kan zijn claim dat het veilig en stabiel is niet langer waarmaken. Dat zien buitenlandse investeerders ook.

Nederland veroordeelt Houthi’s

Aan solidariteit heeft Saoedi-Arabië geen gebrek. Het land is een bondgenoot van het westen, en van westerse leiders stroomden afkeurende reacties op de Houthi-aanval binnen. Ook Nederland veroordeelt de Houthi-aanval, schreef minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) op X. Tegen RTL Nieuws zei de bewindspersoon in gesprek te zijn met westerse en regionale bondgenoten „om te kijken hoe we de stabiliteit daar zo snel mogelijk kunnen laten terugkeren, en de druk op de Houthi’s kunnen verhogen”.

Ambassadeur Van der Woude is zelf geregeld op de luchthaven te vinden, onder meer om Nederlandse zakendelegaties te begeleiden. Ook is hij weleens te gast op het eveneens door de Houthi’s aangevallen hoofdkantoor van staatsoliemaatschappij Saudi Aramco. De Saoedische olie is voor Nederland van groot belang, blijkt ook uit de woorden van Berendsen bij RTL: „In Nederland zien we de impact [van de Houthi-aanval] door de prijzen in de winkel en aan de pomp.”

Acht uur in de bus naar Doha

Voor Nederlandse inwoners van Saoedi-Arabië – die er in meerderheid voor hun werk zitten – is het vooral lastig dat de luchthaven van Riad tot nader order gesloten is. Dat geeft hun een „opgesloten” gevoel, zegt Van der Woude. „Vanaf Riad is het veertig minuten rijden naar het vliegveld en dan ben je weg. Nu moet je acht in uur de bus naar Doha, de hoofdstad van Qatar. Het is duurder en je moet daar een visum regelen.”

De ambassade verleent consulaire bijstand en geeft reisadvies. Het grensgebied met Jemen is rood: absoluut niet naartoe reizen. De rest van het land staat op oranje, wat betekent dat het advies luidt om alleen noodzakelijke reizen te maken. Van der Woude heeft niet de indruk dat de Nederlanders die in Saoedi-Arabië wonen deze week massaal het land verlaten hebben.

Zelf heeft de ambassadeur deze week wel het gevoel dat het „in de lucht” zit. „Ik zat op de fiets toen ik enkele ontploffingen van onderscheppingsraketten hoorde. Mijn eerste gedachte was: ‘Goed dat ik een fietshelm op heb.’”

Kies NRC als voorkeursbron