Docent, ik wil graag jouw twijfels horen dus hou de chatbots erbuiten

De docenten mailden vol enthousiasme dat het tentamen klaar was, en ze hadden wel wat tips voor hoe we ons konden voorbereiden. Maar, zo gaven ze aan, ze hadden aan ChatGPT gevraagd of het taalmodel de moeilijkheidsgraad van het tentamen kon inschatten. Het antwoord van de chatbot hadden ze toegevoegd aan de mail: ‘Redelijk moeilijk tot moeilijk, een zeven à zeveneneenhalf op tien.’

Plus een uitleg die ons, volgens de docenten, veel vertelde over hoe we ons het best konden voorbereiden.

Ik moest even slikken toen ik de mail las. Volgens de chatbot zat de moeilijkheid niet in het stampen van begrippen, maar in het denkwerk en toepassen van de stof. ‘Bij vrijwel iedere vraag moet de student iets uitleggen, verbinden of toepassen’, aldus ChatGPT. Mijn tentamen toetst dus of ik zelf kan nadenken. En de inschatting daarvan? Die lieten mijn docenten aan een taalmodel over. Als zelfs docenten die het goed bedoelen hun eigen oordeel laten inschatten door een chatbot, waar ligt dan nog de grens?

Uit onderzoek onder ruim duizend onderwijsprofessionals, van basisschool tot universiteit, blijkt dat meer dan de helft van de docenten wekelijks of vaker AI gebruikt, onder meer voor toetsen en nakijkwerk. Slechts een op de tien scholen heeft er beleid voor. Een kwart van de ondervraagden zegt dat hun school geen beleid heeft en er ook niet aan werkt. Elke docent bepaalt dus zelf waar hij de chatbot laat meedenken, en waar hij hem laat beslissen.

Aan de Amerikaanse universiteit Virginia Tech ondervroegen onderzoekers eind 2023 bijna duizend studenten en 76 docenten. Studenten vonden AI-gebruik voor studiewerk vaker ongepast dan hun docenten: 35 tegen 25 procent. En zo’n twee derde van beide groepen verwachtte dat AI het kritisch denken van studenten schaadt.

Studenten zijn niet de enigen die zich er soms makkelijk vanaf willen maken. Kritisch kunnen beoordelen wat een chatbot zegt, noemen onderzoekers AI-geletterdheid. De onderzoekers van Virginia Tech adviseren universiteiten om daar trainingen in te geven, voor studenten én voor docenten. Van studenten vragen universiteiten, terecht, dat we verantwoorden hoe we AI gebruiken. Een cijfer moet immers iets zeggen over wat je zelf kunt. Maar als ik op mijn tentamen moet laten zien dat ik zelf kan denken, mag ik dan ook verwachten dat mijn docenten dat doen?

Inschatten hoe moeilijk een tentamen is, een essay beoordelen of een student adviseren: dat ís de kern van het vak. Wie weet beter wat een groep tweedejaars aankan dan degene die hun college geeft? Of dan degene die zelfs het tentamen ontwerpt?

Begrijp me goed: ik ben niet tegen AI. Ik denk dat het waanzinnige dingen kan doen en ben nog aan het uitvogelen wat het aan mijn leven kan bijdragen. Maar als ik les wil van een taalmodel, dan vraag ik het zelf wel aan ChatGPT.

Ik droom van docenten die zich vergissen, die een vraag verkeerd inschatten, die soms iets onhandig uitleggen en dat dan gewoon toegeven. Docenten die oprecht zeggen: dit vind ik zelf ook lastig. Dat is de reden waarom ik weer ben gaan studeren. Zodat ik kan leren van de ander. Een chatbot komt altijd zelfverzekerd over. Een goede docent durft te twijfelen en heeft empathie, daar leer ik honderdduizend keer meer van.

Dus, lieve universiteiten: houd niet alleen ons in de gaten. Wij krijgen AI-regels, fraudeprocedures en waarschuwingen in elke studiehandleiding, heel goed. Regel dat ook eens voor de andere kant van het bureau. Met trainingen in AI-geletterdheid bijvoorbeeld, zoals ze in Virginia aanraden. En goedbedoelende docenten: ik hoef geen perfecte inschatting. Geef me de jouwe, met twijfel en al. Gebruik AI gerust, en zeg het erbij, zoals mijn docenten deden. Maar gaat het om de kern van je vak? Doe het dan zelf. Ik wil graag van jou leren.