Vreedzame protestmars van tienduizenden Franse demonstranten overschaduwd door geweld van relschoppers

Over de Parijse zaterdag van 17 oktober zijn twee versies te vertellen, die allebei even waar zijn. Maar de vreedzame mars van tienduizenden tieners, hun ouders, ‘gele hesjes’ en muzikanten die zaterdag langs Gare du Nord en de Moulin Rouge voerde, wordt volledig uit beeld gedrukt door het geweld en de ravage die elders in de stad zijn aangericht.

Dat relschoppers zich nadrukkelijk zouden manifesteren, was op voorhand door de regering en de politie voorzien. De schaal waarop werd gedemonstreerd, staat echter in schril contrast met de voorspellingen. Aan de vooravond van de protestdag hield de regering rekening met 60- tot 100 duizend demonstranten in heel Frankrijk. Zaterdagavond stond de teller alleen al in Parijs op 110 duizend deelnemers. De totale opkomst wordt geschat op 550- tot 800 duizend demonstranten.

Plunderingen

In Parijs werd zaterdagavond het stadhuis van het tiende arrondissement bestormd, waar op dat moment een bijeenkomst was in het kader van borstkankermaand. Ordediensten moesten de aanwezigen evacueren. Rond het Place de la République werden meerdere winkels geplunderd en probeerden in het zwart geklede relschoppers het warenhuis Lafayettes binnen te dringen. Een restaurant, een kiosk en een auto werden in brand gestoken, demonstranten gooiden vuurwerk en rookbommen naar de politie.

In de Zuidwest-Franse stad Limoges werd het 19de-eeuwse gemeentehuis in brand gestoken en stortte de toren in. Ook in havenstad Marseille drongen demonstranten het stadhuis binnen en trokken de buste van Marianne, het symbool van de Franse Republiek, van haar sokkel. In Lyon werd het toerismebureau in brand gezet, in Lille werd het gemeentehuis met projectielen bekogeld en de entree geforceerd.

In totaal zijn er zaterdag zo’n tweeduizend mensen aangehouden, meldde premier Sébastien Lecornu even na middernacht. Zeshonderd agenten en hulpverleners raakten gewond. Wie vernietigd en geplunderd heeft, zal worden vervolgd en gestraft, bezwoer president Macron. ‘We zullen een front vormen tegen hen die chaos zaaien.’

Het geweld tegen de instituties ontspoort en overstemt de boodschap van de demonstranten, schreef onderwijsminister Édouard Geffray zaterdag op X. Wie hun eisen gebruikt om ‘chaos en geweld te zaaien’, verdedigt hun stem niet, maar ‘ontneemt hun die’.

Parallel universum

Vergeleken met de eindstand van zaterdagavond leek de vreedzame protestmars, die zaterdag een ander deel van Parijs overnam, een parallel universum. Langs de route, die liep van Place de la République tot aan Place de Clichy, waren de ordediensten in groten getale aanwezig. Met tientallen politiebusjes op de kop van iedere zijstraat en meterslange metalen afzettingen werden de toegangswegen tot de route gebarricadeerd.

Vanaf het terras in de herfstzon had het publiek urenlang zicht op de voorbijtrekkende stoet van scholieren, studenten, ‘gele hesjes’, vakbondsleden, muzikanten, ambtenaren, ouders en leraren (in opleiding). Op de kartonnen protestbordden werd zichtbaar hoeveel stromingen hier bijeenkwamen – van ‘moeders aan de zijde van scholieren’ tot ‘meer belasting voor de rijken’ en een ‘hoger minimumloon’. Maar vooral: heel veel variaties van kritiek op hoe de Franse regering met protest omgaat.

Terwijl elders in de stad de geur van traangas urenlang de straten vulde en winkelruiten werden ingeslagen, viel in de kalmte van de protestmars juist op hoeveel demonstranten zich zorgen maken over politierepressie en de gevolgen daarvan voor het recht op demonstreren, en alleen om die reden al besloten om zich bij de stoet aan te sluiten.

Zoals Théo Emsellem, die een protestbord in Banksy-stijl ontwierp: een Franse agent van de mobiele eenheid richt zijn vuurwapen op een jonge demonstrant met het bordje ‘Toekomst’ in handen. Uit zijn portemonnee haalt Emsellem een identiteitspasjevan de nationale politie, waar hij als grafisch vormgever trainingen geeft in gebruik van 3D-beelden.

‘Ik zal nooit roepen: all cops are bastards’, zegt Emsellem. ‘Ik ontmoet daar veel mensen die oprecht goed willen doen. Ze krijgen veel haat over zich heen, en kampen net als het onderwijs met precaire omstandigheden. De hiërarchie en groepscultuur maken het moeilijk om misstanden aan te kaarten. Waar ik een hekel aan heb, is de regering die de politie onaanvaardbare orders geeft, zoals quota voor het aantal aanhoudingen dat ze moeten verrichten en de manier waarop de fuik-techniek wordt ingezet.’

De politiefuik, la nasse, is een omstreden middel waarbij ordediensten een menigte insluiten. De Conseil d’État, de Franse Raad van State, riep in 2021 op tot een verbod, omdat het geen onderscheid maakt tussen gewelddadige en vreedzame demonstranten.

‘Absurde bevelen’

‘Dit is het moment om partij te kiezen’, zei premier Lecornu even na middernacht over de ontspoorde protestdag. ‘Of men kiest het kamp van de Republiek en dus van de ordehandhavers, van degenen die personen en goederen beschermen en de wet toepassen, óf men kiest het kamp van de relschoppers.’

Zijn regering ligt zwaar onder vuur, nadat zij zaterdag de controle is verloren. De burgemeesters van Parijs, Marseille en Lyon hebben vragen gesteld over de ordehandhaving. De radicaal-linkse leider Jean-Luc Mélenchon hekelt ‘absurde bevelen’ bij de Parijse ordediensten die de ‘poorten naar chaos hebben geopend’. Op zijn beurt richtte Lecornu zijn pijlen op Mélenchon en diens partij La France Insoumise, die met dergelijke uitspraken de chaos zou aanwakkeren.

Zondagochtend blijkt een deel van de route van de Parijse demonstratie veranderd in een slagveld. Winkelruiten zijn volledig aan diggelen geslagen, winkels leeggeroofd, een tapijt van glas ligt in de straten. Rolluiken zijn uit hun frame getrokken, overal liggen gesmolten huurfietsen.

Frankrijk is de verbijstering nog lang niet te boven, terwijl zondagmiddag de ordediensten opnieuw uitrukken vanwege plunderingen rond het Place de la République.

President Macron veroordeelde zondagavond in het achtuurjournaal het ‘ongebreidelde geweld’ van ‘ultralinkse splintergroeperingen en delinquenten’. Hij zei begrip te hebben voor ‘de diepe angst’ van jongeren voor hun toekomst, en beloofde maatregelen te nemen om de koopkracht te verbeteren. Vanaf maandag zal de premier een crisisteam leiden om hulp te mobiliseren voor slachtoffers, onder wie winkeliers die forse schade hebben geleden.