‘Het sluiten van compromissen wordt in Frankrijk als een zwaktebod gezien’

Gisteren beschreef je je eerste indrukken: een rustige en vreedzame demonstratie van bezorgde burgers. Vanochtend begaf je je weer op straat om ‘the morning after’ te bekijken. Hoe was dat?

‘Het was heel vreemd gisteren. De hele dag liep ik mee met een grote demonstratie en sprak ik met mensen over waarom ze daar liepen. Door de drukte was het bereik heel slecht, dus ik hoorde niet wat er elders in Frankrijk, en in Parijs, gebeurde. ’s Avonds zette ik de televisie aan en zag een heel ander Frankrijk. Het was echt ongelooflijk: dat ik me met tienduizenden mensen in een parallelle bubbel had bevonden, en dat dat óók Parijs was.’

Welk Parijs trof je vanochtend aan?

‘Ik heb de route nagefietst die demonstranten de dag ervoor hadden afgelegd. De weg was bezaaid met een tapijt van glas; overal waren ruiten ingeslagen, bij willekeurige winkels, niet alleen bij de dure, wijnwinkels, schoenenwinkels... Op plaatsen waren de rolluiken met geweld omhooggetrokken. Je kunt wel zeggen dat dit een heel ander Parijs was dan het Parijs waar ik gisteren was.’

Heb je een verklaring voor hoe het zo uit de hand heeft kunnen lopen?

‘Misschien is het nog te vroeg voor de vraag waar die geweldsdynamiek vandaan komt. Elk antwoord verklaart de chaos maar vanuit één kant. Belangrijker is misschien de vraag: hoe krijg je de geest weer in de fles? Hoe voorkom je dat mensen de straat niet meer op durven, omdat ze bang zijn dat hun demonstratie door relschoppers wordt gekaapt?

‘Demonstreren is van oudsher een van de belangrijkste machtsmiddelen die mensen in Frankrijk hebben. Straatprotesten zijn karakteristiek voor de politieke cultuur. Frankrijk is wat dat betreft heel anders dan Nederland. Het sluiten van compromissen, zoals dat in Nederland gebruikelijk is, masseren tot iedereen het eens is, wordt in Frankrijk als een zwaktebod gezien.’

De protesten van gisteren gingen over van alles, de organisatie ontbrak?

‘Als er wordt gedemonstreerd, gebeurt dat bijvoorbeeld door de vakbond. Die trommelt zoveel mogelijk mensen op en demonstreert, begeleid door de eigen ordedienst. Niet alle groepen die zaterdag deelnamen hadden zo’n goede organisatie.’

‘Elk protest is veel meer een krachtmeting dan in Nederland. Onder Macron is de invloed van de vakbonden stelselmatig verminderd. Vakbonden krijgen ministeriële stukken een paar uur voordat ze worden behandeld, en hun invloed wordt elke keer kleiner. Mensen krijgen daardoor steeds meer het gevoel dat ze niet serieus worden genomen.’

Dat leidt tot frustratie?

‘De president heeft in Frankrijk bijna onbeperkte bevoegdheden, en die gebruikt hij steeds meer. Macron heeft het politieke midden en organisaties zoals de vakbond sterk verminderd. Veel onvrede richt zich op de manier waarop Macron regeert. De politieke cultuur is in de regel democratisch, maar in werkelijkheid is ze dat steeds minder.

‘De manier waarop de politie demonstraties benadert, wordt ook steeds harder. Demonstranten worden aangepakt alsof ze tegenstanders van de regering zijn. De minister-president, Sébastien Lecornu, versterkte dat beeld gisteren nog door te zeggen: ‘Of je kiest voor orde en voor de Republiek, of je kiest voor het kamp van de relschoppers.’ Dat vind ik zo triest voor de bezorgde mensen die ik gisteren sprak.’