Handel met Rusland blijft lucratief, maar bedrijven lopen risico

Sinds de Russische inval in Oekraïne heeft de EU 21 sanctiepakketten aangenomen om Rusland de toegang te ontzeggen tot producten die het land nodig heeft voor de oorlogsindustrie. Een van de maatregelen is bedrijven en personen op een sanctielijst plaatsen.

Hun tegoeden worden dan bevroren en het is verboden om het geld of andere economische middelen beschikbaar te stellen. De nieuwste uitbreiding van die lijst werd maandag bekend en is de grootste in één keer. Het gaat om 826 Russische bedrijven en 743 personen die leidinggeven aan die bedrijven.

Ondanks die maatregelen kunnen goederen waarvoor een handelsverbod geldt, alsnog Rusland bereiken. Dat kan bijvoorbeeld als een Europese leverancier een product via een tussenhandelaar aan landen als Kazachstan, Kirgizië en Armenië verkoopt. Vervolgens kan het product worden doorverkocht aan een Russisch bedrijf.

"Als je eerst met bedrijven in Rusland handelt en daarna ineens met Kirgizië of Kazachstan, dan gaan er bij mij alarmbellen rinkelen", zegt advocaat Heleen over de Linden, die gespecialiseerd is in Russische sancties. "Dat zijn rode vlaggen."

Over de Linden verbaast zich erover dat sommige ondernemers zich nog steeds wagen aan handel met Rusland. "Maar in mijn omgeving hoor ik geregeld dat de sancties de oorlog toch niet beëindigen en daarom weinig zin hebben. Dat kan een reden zijn om ermee door te gaan."

Daarnaast speelt geld een grote rol. "Het is heel lucratief", zegt ze. "De prijzen kunnen flink oplopen als bepaalde goederen moeilijker verkrijgbaar worden." Ook ontstaan er kansen voor kleinere bedrijven. Als grote multinationals zich terugtrekken uit Rusland, kunnen kleinere bedrijven in het gat springen.

Aan die handel kleven grote risico's. Wie de sancties omzeilt, kan dat duur komen te staan. Bedrijven en betrokken personen riskeren onder meer het kwijtraken van hun opbrengsten of strafrechtelijke vervolging. In sommige gevallen kan een gevangenisstraf van maximaal zes jaar volgen. "Dan ben je echt alles kwijt", zegt Over de Linden.

Ondernemers hebben daarin zélf een grote verantwoordelijkheid, benadrukt Over de Linden. "We zijn inmiddels 21 sanctiepakketten verder. Je moet goed kunnen onderbouwen wat je doet en waarom, als je handelt in goederen die onder de exportbeperkingen vallen. Daar komt een hele papierwinkel bij kijken", zegt de advocaat.

Tegelijkertijd is het lastig om overtredingen op te sporen en te bewijzen. Volgens sanctierechtadvocaat Yvo Amar is de pakkans klein en is er te weinig capaciteit om overtredingen te onderzoeken. "Ons zicht eindigt vaak bij de grens", zegt hij. "En hoewel de straffen in theorie hoog zijn, worden er vooral boetes uitgedeeld."

Toch betekent het omzeilen van de sancties niet dat ze geen effect hebben. De goederen die Rusland via omwegen bereiken, vormen volgens Amar maar een fractie van wat er eerder die kant op ging.

Bovendien kost die omweg Rusland geld. "Sancties omzeilen is voor Rusland ook niet zonder kosten. Tussenpersonen willen heel veel geld hebben", zegt de jurist.

De sancties maken het voor Rusland dus moeilijker en duurder om aan goederen te komen. "Sancties hebben zeker zin en zijn effectief. Maar we hebben Rusland er nog niet door op de knieën gekregen. En hoe meer er wordt omzeild, hoe langer die oorlog kan duren", zegt Amar.