Nee, konijnen zijn niet de sleutel om stikstofslot open te breken

Het was opvallend nieuws vorige week: met meer konijnen in de duinen rondom de Rotterdamse haven kunnen er weer natuurvergunningen worden verleend. Daardoor gaat de haven van het stikstofslot. Het leverde onder boeren verontwaardigde reacties op. Want als dit de oplossing is voor een deel van de Rotterdamse haven, waarom kan dat voor boeren dan niet?

Het is wat te kort door de bocht om te stellen dat alléén meer konijnen de haven van Rotterdam van het stikstofslot halen. Er moet meer gebeuren in de natuurgebieden rondom de haven. Planten die er niet thuishoren, moeten worden weggehaald en er moeten maatregelen genomen worden die verdroging tegengaan.

Daarbij moet de stikstofuitstoot van de haven de komende jaren verder naar beneden. En uit onderzoek van ecologen bleek dat het niet zo slecht ging met de vier Natura 2000-gebieden in de buurt van de haven als gedacht.

Voor het verlenen van natuurvergunningen aan bedrijven in de haven wordt alleen gekeken naar de stikstof die terechtkomt op de vier natuurgebieden rondom de haven. Die vallen binnen de grens van 25 kilometer rondom het westelijke deel van de haven.

Natuurlijk komt stikstof ook verder dan die 25 kilometer terecht, maar drie jaar geleden oordeelde de Raad van State dat 25 kilometer als grens kan worden gehanteerd. De stikstof die verder dan die afstand terechtkomt, heeft natuurlijk wel gevolgen voor de natuur, maar dat probleem moet de Staat aanpakken en wordt niet beoordeeld bij het verlenen van een natuurvergunning.

Van de stikstof die op beschermde natuur terechtkomt, is ook maar relatief weinig afkomstig uit de haven. In Voornes Duin, ten zuiden van de haven, en Meijendel en Berkheide (boven Den Haag) is dat zo'n 13 procent. Landelijk gezien komt maar 3 procent van de stikstof die op de natuur terechtkomt, van de industrie, terwijl bijvoorbeeld 48 procent uit de landbouw afkomstig is.

Er zit ook een verschil tussen de stikstof die de industrie en verkeer uitstoten en de stikstof uit stallen. Zonder er een scheikundeles van te maken: de chemische samenstelling van stikstofoxiden (industrie) en ammoniak (mest) is anders.

De hoeveelheid stikstofoxiden (NOx) op beschermde natuur daalt al decennia. Dat is de dikke, donkerblauwe grafieklijn hieronder. Maar de afname van ammoniak (NH3) stokt al jaren. Dat is het lichtblauwe gedeelte eronder.

De haven heeft ook als 'voordeel' dat het tussen natuurgebieden ligt die er wat stikstof betreft relatief goed voorstaan. Op slechts 14 procent van Voornes Duin komt meer stikstof terecht dan het gebied aankan. De verwachting is dat dit in 2030 is gedaald tot 11 procent.

In Meijendel en Berkheide komt op iets minder dan een kwart van het gebied te veel stikstof neer. In 2030 is dat naar verwachting gedaald tot 14 procent van het gebied.

Met de Nieuwkoopse Plassen (officieel Nieuwkoopse Plassen en De Haeck) gaat het veel slechter. Op slechts 43 procent van het gebied komt niet te veel stikstof terecht. Over vier jaar is dat naar verwachting nog steeds zo. Als de Nieuwkoopse Plassen naast de Rotterdamse haven hadden gelegen, waren de huidige stikstofplannen niet mogelijk geweest, zegt een ambtenaar van de provincie Zuid-Holland.

Kijken we ook buiten Zuid-Holland, dan is de Veluwe een goed voorbeeld van een natuurgebied dat er niet goed voor staat. Op vrijwel heel Nederlands grootste natuurgebied (op land) komt te veel stikstof terecht.

De kritische depositiewaarde (kdw) geeft aan hoeveel mol stikstof een hectare per jaar aankan. Eén mol is ongeveer 14 gram stikstof. Sommige soorten natuur kunnen meer stikstof aan. Eikenbossen kunnen bijvoorbeeld meer stikstof hebben dan heide.

In de rode gebieden zijn simpele ingrepen (zoals meer konijnen) niet genoeg. Net als in andere gebieden waar veel te veel stikstof op terechtkomt, zoals het Drents-Friese Wold, het Dwingelderveld en de Peel.

Wel kan er op een andere manier worden geleerd van het openbreken van het stikstofslot in de Rotterdamse haven. Er wordt in de haven niet alleen naar stikstof gekeken, maar naar de natuur in het algemeen. Ook verdroging en de aanwezigheid van exotische planten worden aangepakt. Landbouwminister Jaimi van Essen is bovendien van plan om de natuur in breder opzicht te herstellen en daarbij niet alleen naar stikstof te kijken.

Het is overigens nog niet volledig zeker dat er in de haven van Rotterdam weer natuurvergunningen kunnen worden verleend. Als er rechtszaken kunnen worden aangespannen, moet blijken wat het oordeel van de rechter over de plannen is. "We denken dat we heel goede kaarten hebben", zei Zuid-Holland-gedeputeerde Robert Tieman. Zijn collega Arne Weverling voegde daaraan toe: "Maar de toekomst moet uitwijzen of dit juridisch waterdicht is."