De Cazalets komen opnieuw tot leven in de roman van de nicht van schrijfster Elizabeth Jane Howard

Voor de lezer is begonnen aan de roman Het gouden uur stuit deze op een sussende opdracht: ‘Voor de familie, met veel liefs’.

Aha, daar heeft iemand iets goed te maken. Het doet indiscreties vermoeden die terug te voeren zijn op familieleden van schrijfster Louisa Young. Of is dat ‘de familie’ een pars pro toto voor dat ene familielid, haar tante Jane, oftewel Elizabeth Jane Howard? Want met Het gouden uur breide Young een vervolg op de fameuze vijfdelige familiesaga The Cazalets die Elizabeth Jane Howard baseerde op hun beider familiegeschiedenis. Die serie leek afgehecht. Maar Howards nicht is een ervaren schrijfster. Zij besloot zich te wagen aan een zesde deel, kondigde er meteen nog twee aan, en voert opnieuw, gebaseerd op haar eigen kennis van de familie, de welgestelde familie Cazalet op.

Elizabeth Jane Howard beende de familie Cazalet uit tegen de achtergrond van de Britse geschiedenis. De oerpersonages doven nu uit en met hen de wereldoorlogen als bepalers van het verhaal. Onder de handen van Young resoneren de jaren vijftig en laten de jaren zestig zich onstuitbaar gelden. De oude garde en hun middelbare kroost heeft de quasi-aristocratische levensstijl op moeten geven. De jonkies zijn geen kleuters meer, maar twintigers die doen wat hip Londen doet: drugs, vrijmoedige seks, verwoestende feestjes, provoceren. Intussen lijdt iedereen, oud en jong, onder de verschroeiende eenzaamheid die de Cazalets altijd al teisterde.

Ter inleiding schrijft Louisa Young dat ze de serie van haar tante niet kon weerstaan: ,,Het verhaal is gewoon nog niet afgelopen”.

Nee, dat is een verhaal nooit, maar het gaat erom of een verhaal literair gesproken nog niet afgelopen is. Hebben de personages nog voldoende in huis voor meer? Rechtvaardigt hun geschiedenis een volgend boek, drie boeken zelfs? Halen de dilemma’s van de nieuwe generatie het bij die van hun voorouders? Is het oude familieleven nog een buffer? Brokkelt het af of zijn de oude banden niet te breken?

Young schuift het hart van het verhaal op van de drie, inmiddels bejaarde, broers, naar hun veertigjarige dochters. De geharde Cazalet-lezer kent de drie nichtjes sinds ze jonge kinderen waren. Nu zijn ze de hoedsters van de familiegeheimen en gebrand op het behoud van de tradities. Maar ze zijn vooral vrouwen van hun tijd, waarmee Young het perspectief van de Cazalets de jaren zestig binnen loodst.  

Kerstroddels

Het gouden uur begint met Kerst, natuurlijk begint het met Kerst. De familie komt samen, iedereen is er en wie er niet is wordt beroddeld. Zo wordt het geheugen van de Cazalet-lezer opgefrist en krijgt de nieuwe lezer voet aan de grond. De personages staan al snel weer als een huis (hulde aan Howard die hen schiep).

Maar de tijden zijn veranderd. Een nanny zingt ‘Love Me Do’, de mode is van Mary Quant. Maar laten de tijden zich niets verbeelden, zo anders zijn ze nou ook weer niet. De inwonende student die een vrouw seksueel intimideert, wordt de deur gewezen door haar zwager, maar haar man snapt eigenlijk het probleem net zo min als de ontreddering van zijn vrouw (die hij ‘ouwe meid’ noemt, met een onhandige vertaling van ‘old girl’).

Hoe anders dan haar tante durft Young te zijn? Is ze bij machte om vaste prik te verknippen? Dat zal moeten, anders krijg je wat Downton Abby onuitstaanbaar maakte: wat leuk was werd een afgezaagd deuntje en de personages gleden af naar echo’s van oude successen. Louisa Young speelt het klaar. Haar roman doet recht aan de personages die trouwe lezers zo goed kennen, maar ze vreet voldoende onwelvoeglijks met ze uit. Ze heeft de moed om brandjes te stichten. Niet dat ze het origineel in de as legt, maar ze stuurt de personages langs onvermoed subversieve paden en allemaal worden ze dwars gezeten door wat het verleden voor hen in de week legde.

Sociaal corset

Young en Howard delen hun belangstelling voor wat elke nieuwe tijd meebrengt voor de vrouwen. Zelden iets goeds, dat zijn ze eens. Met tegenover seksueel wangedrag voor de mannen een sociaal corset voor de vrouwen. Ook in Het gouden uur sjorren de vrouwen van jong tot oud aan de veters, maar die zitten op hun rug en los gaan ze niet.

Howard had het talent om genadeloos op te roepen wat er nou eigenlijk precies gebeurt. Hoe de Cazaletzus die op vrouwen valt, zo beschermd is opgevoed dat ze niet weet hoe of wat. Hoe haar geliefde haar zelfs niet durft bij te brengen hoe te kussen. Hoe de vrouwengekke middelste broer dronken zijn dochter lastig valt en hoe die dochter dat glad wil strijken, terwijl hij er helemaal niet mee zit. Young is milder. Ze bereidt troost in de plaats van Howards ijzige opmerkingsgave. En de meest tragische vrouw van het stel redt ze ongedwongen van de ondergang, terwijl ze haar egomane ex als sneue uitvreter laat eindigen. Dat is overigens de enige verhaallijn waarbij ik me de autobiografische kant van De Cazalets realiseer en me afvraag: is dit echt gebeurd? Of accomodeert Young hier wat ik wel zou willen?

Elizabeth Jane Howard heeft met The Cazalets een doorlopende roman geschreven, die vijf delen lopen in elkaar over. Louisa Young transformeerde dat boek in een serie, met deel 6 als een aflevering. Wordt vervolgd, de delen zes en zeven komen er aan en bij succes zou het door kunnen gaan. Er hangen vele losse eindjes. Die zullen in de volgende delen worden opgepakt en in nieuwe plotlijnen worden verknoopt, er is een weelde aan mogelijkheden. De lezer zal in spanning wachten.

Het gouden uur is modern, de serie-vertelvorm is van deze tijd. Howard was in haar tijd modern, zij zou zich niet geschaamd hebben voor een vervolg. Alleen die vette cliffhanger in de allerlaatste zin – daartoe zou Elizabeth Jane zich nooit verlagen.

Kies NRC als voorkeursbron