Ook ik zou een Israëlische soldaat kunnen zijn
Twintigduizend bezoekers kreeg Naza in de eerste week dat de documentaire in Nederland te zien was. In de film leggen technici van het Israëlische leger (IDF) fijntjes uit hoe ze de genocide in Gaza voorbereidden. We horen hen vertellen hoe ze Gazanen afluisteren, dat ze baby’s horen huilen in een gebouw waar ze seconden later een bom op werpen.
We zien hoe banaal het kwaad is, hoe makkelijk verantwoordelijkheid wordt afgeschoven. De militair die een gewelddadig systeem ontwikkelde, sust zichzelf met de gedachte dat hij nooit de trekker overhaalde. De militair die dit wel deed, houdt zichzelf voor dat hij slechts aanwijzingen van ‘het systeem’ opvolgde.
Ook in mijn Utrechtse bioscoopzaal heerst na afloop stilte. En in die stilte klinkt één gedachte bij mij het luidst: dit ben ik, dit zijn wij. Deze hele zaal met geschokte mensen: wij zijn precies dezelfde dieren als deze mannen.
En wat voor diersoort zijn we? Eén die geneigd is tot groepsdenken, tot het ontmenselijken van de ander. Eén die beïnvloed kan worden tot liefde, maar net zo makkelijk tot haat. Een diersoort die graag een oogje toeknijpt voor zijn eigen verantwoordelijkheid.
Ook ik doe dat. Ik weet dat OpenAI niet deugt, maar surf gemakshalve toch naar ChatGPT. Als ik een dakloze zie, kijk ik soms gewoon liever weg. Ik vergoelijk, bewust en onbewust, mijn deelname aan een systeem waarvan ik weet dat het inherent gewelddadig is.
Ik ben niet die IDF-militair, maar in een ander leven had ook ik dat kunnen zijn. En misschien is dat nog wel het engste.
Vera Appelo Utrecht
RuslandTwee kliffen
Ard Schiferli stelt terecht dat de dreiging van Rusland vandaag de dag niet bestaat uit tanks die onze grens oversteken, maar uit cyberaanvallen, desinformatie en sabotage (13/10). Toch verdient zijn betoog een aanvulling.
Het publieke debat lijkt soms op een schip dat tussen twee kliffen door moet varen. Aan de ene kant ligt angstzaaierij, aan de andere kant onderschatting. Schiferli waarschuwt vooral voor de eerste klif, maar de tweede is minstens zo gevaarlijk.
Hybride oorlogsvoering werkt namelijk als een lek in een dijk. Eén scheur lijkt onschuldig, maar als niemand oplet, kan de schade steeds groter worden. Cyberaanvallen leggen systemen plat, nepnieuws zaait wantrouwen en buitenlandse beïnvloeding tast het vertrouwen in de democratie aan. Dat zijn geen spectaculaire beelden, zoals tanks op straat, maar juist daarom worden deze dreigingen vaak onderschat.
Wel heeft Schiferli gelijk dat termen als ‘vijand’ met voorzichtigheid moeten worden gebruikt. Woorden zijn als brandstof: ze kunnen een gesprek op gang helpen, maar ook een vuur aanwakkeren dat moeilijk te blussen is. Politici moeten daarom duidelijk waarschuwen voor gevaren zonder de indruk te wekken dat Nederland morgen in oorlog is.
De uitdaging ligt niet in kiezen tussen waakzaamheid of rust, maar in het bewaren van beide.
Thomas Spruijt Haastrecht
AISlecht gedrag
Het is niet verbazingwekkend dat AI-modellen zich gaan misdragen. De makers hebben hun modellen namelijk gevoed met willekeurig alles dat er op internet te vinden was. ‘Goed’ gedrag in verhalen, films, of wat dan ook vinden we zoetsappig en saai. Dat komt dus relatief weinig voor op internet. ‘Slecht’ gedrag vinden we interessant, boeiend en spannend.
Oftewel: de AI modellen zijn voornamelijk met ‘slecht’ gedrag getraind en gevoed. Als de makers hun verstand hadden gebruikt, hadden ze van tevoren kunnen weten dat ze een immoreel systeem maakten, dat geen onderscheiden kon maken tussen ‘goed’ en ‘niet gewenst’ gedrag. Wat je erin stopt, komt er uit.
Maar ja, om een ‘verantwoord’ AI model te maken, zouden de makers elke tekst moeten beoordelen waar ze hun model mee voeden. En er een label aan hangen: ‘gewenst gedrag’, of ‘ongewenst gedrag’. Een hoop werk. Ze hadden ook erg weinig werkelijke trainingsvoorbeelden gehad voor hun AI.
Het is dus luiheid geweest van de makers, die ervoor heeft gezorgd dat ze nu een systeem hebben, dat zich misdraagt.
Els Wolterbeek Amersfoort
NEtcongestieAccupakket
Een mooi opinieartikel van Rutger van Bergen en Sander Renes over netcongestie (13/10). Ze beargumenteren helder dat verzwaring van het net niet altijd de oplossing hoeft te zijn.
Maar zelfs als de huidige grenzen van het net wel in zicht komen, is er in veel gevallen een goedkopere en snellere oplossing. De capaciteit van het net tussen eindverdeelstation (het transformatorhuisje) en de eindgebruiker is in de meeste gevallen nog ruim voldoende. Dus om op korte termijn meer aansluitingen te kunnen realiseren, zijn er ook andere mogelijkheden.
Bijplaatsen van een accusysteem in het transformatorhuisje is in de meeste gevallen al adequaat, en veel effectiever dan thuisbatterijen. Dit accusysteem kan met behulp van een algoritme prima als buffer dienen.
In de zomer kan hier de overtollige stroom van de zonnepanelen worden opgeslagen (opnieuw invoeren van saldering is dan goed mogelijk), die op piekmomenten verbruikt kan worden. Een accupakket zou in Zeeland met Kerst ook een betere oplossing geweest zijn dan de dieselgeneratoren die nu zijn gebruikt.
Fons van Nunen Tilburg
Koen SchuilingHomofoob
Ik ben verbaasd dat de Groningse burgemeester Koen Schuiling wéér in het ongelijk is gesteld. Als de man schuldig was geweest, had hij natuurlijk meteen die boete betaald. Nu wilde hij per se zijn goede naam zuiveren. Op grond van één getuigenverklaring wordt zijn verweer terzijde geschoven. Ik vind het ongehoord en homofoob. Hopelijk krijgt hij in cassatie alsnog gelijk.
Christie Weduwer Den Haag
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.