EU-landen ruziën over Europees klimaatbeleid in ruil voor lagere energiekosten
Niemand keek op van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, die donderdag fel van leer trok tijdens de EU-top met als doel de CO2-beprijzing af te zwakken. Ze had eerder Brussel er immers al van beticht „te weinig ruimte te geven om de inflatie in te dammen” en deze maand een brief geschreven aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen om gezinnen en bedrijven te ondersteunen in de strijd tegen hoge energieprijzen.
Maar dat de ochtend van de Europese top donderdag zou uitlopen op een drie uur durende discussie over de vraag of Europa een CO2-prijs moet invoeren voor het verwarmen van gebouwen en auto-uitstoot moet belasten, had niemand voorzien.
De vertraging liep volgens Politico zo op dat de Europese leiders hun lunch met gebraden kalfsvlees en vijgentaartjes „pas ver in de middag” konden nuttigen. Tot grote ergernis van menig diplomaat, die het liever wilde hebben over competitiviteit, economisch herstel en het vaststellen van de prioriteiten voor de overheidsuitgaven – zoals de agenda van Europese Raad-voorzitter Antonio Costa dicteerde.
De directe aanval werd geopend op het zogeheten ETS2-systeem, dat burgers en ondernemers laat meebetalen aan klimaatschade. Met als bijkomend doelwit het initiële emissiehandelssysteem (ETS) dat de koolstofuitstoot van fabrieken en energiecentrales beprijst. De systemen worden gezien als de motor achter het Europese klimaatbeleid met als doel het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Maar rechtse leiders hekelen dit steeds meer.
Italië kreeg bijval van de Visegrád-groep, in Brussel ook wel bekend als de ‘V4’: Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije – landen waar de traditionele industrie veelal dominant is. Ook Griekenland schaarde zich bij de ETS-aanvechters. De landen pleiten voor ‘herziening’ en verder uitstel van ETS2 met twee jaar, naar 2030. De ‘Timmermans-taks’ – ETS2 werd in 2023 ingevoerd als onderdeel van het ‘Fit for 55’-klimaatpakket onder bezieling van voormalig Eurocommissaris Frans Timmermans – werd al eerder een jaar uitgesteld naar 2028. De CO2-beprijzing ligt gevoelig omdat het huishoudens direct raakt met hogere gasrekeningen en verder stijgende prijzen aan de benzinepomp, en heeft geopolitiek het momentum niet mee. Estland pleitte zelfs voor volledige afschaffing van de wet die zich richt op brandstofdistributeurs.
Toch vonden de ETS-kritische landen geen meerderheid in de vergaderzaal van de Europees leiders. Afstappen van fossiele brandstoffen wordt als een heikel punt gezien in het licht van de energietransitie en het Brusselse streven naar strategische autonomie. „Er gaan stemmen op om de problemen van vandaag op te lossen door onszelf langer afhankelijk te maken van Rusland en het Midden-Oosten. En morgen vragen we ons af waarom we onszelf zo afhankelijk hebben gemaakt van Rusland en het Midden-Oosten”, aldus een diplomaat uit Noord-Europa.
Verduurzamingsslag
Nederland is fel gekant tegen wijzingen in ETS2 – net als Spanje en de Scandinavische landen, vooroplopers in de verduurzamingsslag – en pleit voor een voorspelbare koolstofmarkt. Zij hebben de steun van Duitsland en Frankrijk. Maandag tekende die tendens zich ook af op een bijeenkomst van EU-milieuministers in Luxemburg. „De milieuministers fantaseren bij wijze van spreken over ETS3, maar de regeringsleiders in de zaal zijn veel ontvankelijker voor zorgen over hoge energieprijzen”, schetst een andere diplomaat – beide namen zijn bij de redactie bekend.
Maar de steun van Berlijn en Parijs staat op de helling. De uiterst rechtse partijen Alternative für Deutschland (AfD) en Rassemblement National (RN), beiden geen voorstander van ETS, ademen bondskanselier Friedrich Merz en president Emmanuel Macron in de nek. Verkiezingen in Frankrijk zijn aanstaande, in Duitsland verkiest de Bondsdag in januari een president. Europarlementariër Jordan Bardella (RN), de in Franse kringen gekopte groeibriljant van Marine Le Pen’s partij, vatte het rechtse sentiment in mei in het Europarlement samen: „ETS: drie letters, een acroniem dat doordrenkt is van afstandelijke bureaucratie, met één vraag die steeds terugkomt: wie gaat dat betalen?”
In het licht van de energiecontext staat ook andere klimaatwetgeving ter discussie: de Europese methaanregels. Woensdag kwam de Europese Commissie met het voorstel de methaanwetgeving met een jaar uit te stellen, naar 2028. De EU-leiders verwelkomden donderdag het plan om importeurs extra tijd te bieden om „tot volledige naleving” te komen.
Een duidelijke conclusie over ETS2 blijft voorlopig uit. Europese regeringsleiders roepen de Commissie op om de effecten, het ontwerp, de waarborgen en de tijdlijn „opnieuw te beoordelen”, en fiscale flexibiliteit en kortetermijnmaatregelen te onderzoeken die de stijgende energieprijzen moeten beteugelen. Zowel de Commissie als de Europese Raad zijn het erover eens dat Europa een „uitdagende winter” staat te wachten.
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.