Het begon allemaal met een onverwachte genezing: de wonderen van de Alblasserwaard

‘Joh, de televisie aan, op zondag?” Tot haar verbazing trof Jennifer Hamerpagt, net terug van de kerk, haar man thuis aan op de bank. Gideon Hamerpagt glimlacht, terugdenkend aan die Eerste Pinksterdag in 2018. „Nog even het laatste stukje meepakken van Opwekking, dacht ik. Niet wetende dat het een genezingsdienst was.” Samen bleven ze plakken aan de livestream op tv van het christelijke festival in Biddinghuizen, waar in een volle tent gebedsgenezer Martin Koornstra sprak over de kracht van God. Jennifer: „Een drukke dominee.” Gideon: „Over het podium rennen, dat waren wij niet gewend.”

Zo’n genezingsdienst, dachten ze, was meer iets voor die „lichtere” types. Die van de pinksterbeweging. „De happy klappie.” Zelf waren ze lid van de Hervormde Kerk in Bleskensgraaf en daar lag de nadruk wat meer op de nietigheid van de mens. Maar beiden hadden op dat moment behoefte aan méér. Jennifer kampte met depressie en Gideon sinds zijn kindertijd met een hernia in z’n onderrug. Daar werd in hun eigen kerk wel voor gebeden, maar alleen bemoedigend, „niet als de sleutel tot genezing”. En vooral Gideon, die na drie maanden op bed eindelijk zijn werk als servicemonteur weer had opgepakt, was daar wel klaar mee. „Ik had God eigenlijk al de rug toegekeerd. Zout maar op, dacht ik, niks werkte.”

Het echtpaar hoorde de gebedsgenezer op tv aankondigen te bidden voor de zieken, te beginnen met lage rugklachten. „Voor iedereen: leg je hand op de zieke plek.” ‘Ik ga toch niet…’, dacht Gideon, maar zijn vrouw zei: wat heb je te verliezen? „Dus daar zat ik, heel ongemakkelijk”, terwijl Jennifer een schietgebedje deed – „Heer, doe het maar gewoon”. Het gebed werd ingeleid, maar juist op dat moment viel de livestream weg. Gideon draaide zich teleurgesteld van de bank af, strompelde naar het toilet. Maar toen hij terugkwam, merkte hij dat er iets gebeurde. „Raar joh”, zei hij tegen Jennifer. „Het lijkt wel of mijn rug verandert.” Op dat moment werd de livestream hervat en klonk vanaf het podium: „Genees, in Jezus’ naam.” Gideon: „Ineens voelde ik alle pijn door mijn lichaam de grond in geduwd worden. Als een heipaal.” Jennifer keek op en riep: „Wat gebeurt hier?”

Huiskamerprofeten

Bleskensgraaf is een dorp op z’n Hollandst in de Zuid-Hollandse Alblasserwaard. Keurige huizen met keurige voortuintjes te midden van weilanden met slootjes en knotwilgen en molens en landweggetjes net te smal om met de auto comfortabel te passeren. Het dorp telt één Spar, twee basisscholen en drie kerken, waarvan twee met een dubbele dienst op zondag.

Deze omgeving is hartje Biblebelt en geldt van oudsher als behoudend. In de overwegend orthodox-protestantse kerken galmen psalmen, bij verkiezingen is de SGP steevast de grootste en voor de zieken mag je wel bidden, maar dan toch vooral om kracht, en om wijsheid, voor de artsen. Méér mag je van God niet verwachten.

En toch is in de Alblasserwaard, en Bleskensgraaf in het bijzonder, sinds een aantal jaar iets opvallends aan de hand. Een groeiend deel van de inwoners staat open voor de boodschap van gebedsgenezers, door sommigen ook wel profeten genoemd, die vanuit huiskamers, leslokalen en conferentiezalen anderen vervullen met de Heilige Geest. Eenmaal aangeraakt kunnen ook die de kracht van God dikwijls weer doorgeven. Een zelfversterkend effect met als gevolg een toename van onverklaarde genezingen, ook wel wonderen genoemd.

Zo zegden de Hamerpagts beiden hun baan op nadat eerst Gideon en later ook Jennifer „met hulp van God” waren hersteld. Ze begonnen een stichting, Closely by His Side Ministries, nadat Gideon van ‘zijn’ gebedsgenezer Martin Koornstra had gehoord dat ook hij voorbestemd is Gods „machtige werk” door te geven. Dat doen ze nu middels gesprekken en handoplegging in een uitgebouwde stacaravan op een bedrijventerrein in het nabijgelegen Brandwijk. Volgeboekt tot maart.

Eerder waren Gideon en Jennifer Hamerpagt lid van de Hervormde Kerk.

Foto Alexandre Moreels

Of neem Leo van Wijngaarden in Hardinxveld-Giessendam, zeventien autominuten verderop. Die runt naast een uitzendbureau ook een revivalbeweging, Donk Ministries, begonnen nadat in 2014 zijn babytweeling plots herstelde van ernstige refluxklachten nadat hij een stem in de kamer had horen zeggen „als je hun de handen oplegt, zullen ze genezen”. Zijn stichting met dertig medewerkers organiseert onderwijs over hoe Gods werk zichtbaar kan worden in het dagelijks leven en verzorgt een gebedsdienst voor de zieken op Wonderlijke Zondag On Tour.

En nét buiten de Alblasserwaard, over de Merwedebrug, vind je de bekendste van alle gebedsgenezers: Tom de Wal met zijn beweging Frontrunners Ministries. Hij is een van de grootste, met drie kerken, vijftig betaalde medewerkers en ruim één miljoen boeken die je gratis verspreid terugvindt tot bij de ingang van een toeristische molen bij Bleskensgraaf. De Wal is ook de meest geruchtmakende. Een buitenbeentje ook wel, iemand die geregeld het nieuws haalt met opvallende acties en, stelliger dan anderen, verkondigt dat je van God altíjd wonderen mag verwachten, als je maar sterk genoeg gelooft.

Hoofdrol voor Heilige Geest

En zo telt de regio nog zeker vijf, zes christelijke organisaties die de afgelopen jaren de genezingskracht van God ontdekten en nu doorgeven. De Alblasserwaard als broedplaats voor wonderen.

De opkomst ervan is deels te verklaren door de groei van de pinksterkerken. Die beweging, begin vorige eeuw ontstaan in de VS, draait om ervaring en beleving – zang, muziek, rituelen – en is de snelste stijger binnen het christendom wereldwijd en ook in Nederland. Een evangelie waarin het gevoelsleven vooropstaat en een hoofdrol is weggelegd voor de Heilige Geest: die is op aarde als plaatsvervanger van Jezus om de mens van Zijn Gaven te voorzien. Als je maar in Hem gelooft, is het idee, dan schenkt Hij je wijsheid, kracht, troost en ook genezing.

God als kracht waaruit je kunt putten in het dagelijks leven: die boodschap blijkt te resoneren in deze tijd. Op het voetbalveld zie je Oranjespelers naar boven wijzen na het scoren van een doelpunt en online bieden evangelisten een totaalpakket aan: hoe het leven op de rit te krijgen met God aan jouw zijde. Verbetering in werk, huwelijk, gezin. En als je er maar in gelooft en dat hardop uitspreekt, is het idee, dan kun je het ‘proclameren’; buiten de kerk ‘manifesteren’ genoemd. De kracht van woorden.

Een heel andere boodschap dan die van de ‘nuchtere’ traditionele protestantse kerk, die ratio en cognitie, de objectieve werkelijkheid, vooropstelt en wel gelooft in wonderen, maar dan vooral dat ze gebeurden in de tijd van Jezus, nu niet meer zo snel.

„Kijk, wij promoten een blij evangelie, een boodschap van hoop en herstel, en daar hoort ook gebed voor genezing bij.” Leo van Wijngaarden veert op uit de leren fauteuil in het kantoor van zijn uitzendbureau. „In de breedste zin van het woord, hè. Rugpijn heb ik veel zien verdwijnen. En ook weleens epilepsie. Maar er komen ook veel mensen die zingeving missen, eenzaam zijn. Die hopen dan bij ons in aanraking te komen met God.”

Gideon en Jennifer Hamerpagt treffen in hun gebedspraktijk ook veel mensen met „diepe” trauma’s. „Die hebben al de hele reguliere gezondheidszorg bezocht, en soms ook heel wat gebedsgenezers.” In vier sessies van ruim twee uur pogen ze hun gesprekspartner de Kracht van Genezing en Bevrijding te laten ervaren. Een op een, want bij de massabijeenkomsten van gebedsgenezers komt lang niet iedereen aan bod. „Wij zijn er voor de specialistische hulp”, zegt Gideon in hun gespreksruimte met riante stoelen en rustige achtergrondmuziek.

Nederland maakte kennis met de gebedsgenezingspraktijk toen de Amerikaanse evangelist Thomas Lee Osborn begin jaren 50 op een regenachtig maar bomvol Malieveld in Den Haag de ene na de andere gelovige naar het podium riep. „Uitgezonden op televisie, dat vergrootte het bereik”, zegt Miranda Klaver, hoogleraar antropologie van religie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De pinksterbeweging groeide en bij de eerste Pinksterconferentie van Opwekking, in 1970, was ook op zondag al een genezingsdienst.

Daarna telde ons land lange tijd maar een handvol gebedsgenezers, want het bleef óók iets on-Nederlands, zo’n zelfbewust type op een podium in een zaal vol zieken die aangeraakt door de Heilige Geest gaan trillen, lachen of over de grond rollen. Maar hun aantal nam rap toe met de opkomst van sociale media en toen in coronatijd christenen ook buiten de eigen kerk zochten naar zingeving. Velen vonden aansluiting bij nieuw opgerichte kerkgenootschappen met namen als River Church of Living Waters.

Gebedsgenezingsdienst op Wonderlijke Zondag in Sliedrecht.

Foto Alexandre Moreels

Je zou denken: dit alles staat ver af van de behoudende Alblasserwaard met zijn hoge dichtheid van orthodox-protestantse kerken. Maar eigenlijk verschilt hun godsbeeld ook weer niet zo héél veel van dat van gebedsgenezers, „vooral die op de uiterste flank”, zegt hoogleraar Klaver. Beide gaan uit van een dualistisch wereldbeeld met een duidelijk onderscheid tussen goed en kwaad en een letterlijke lezing – zij het een nét iets andere – van de Bijbel. „En op de flanken is het, als op een hoefijzer, makkelijk overspringen.” 

Maar de béste verklaring voor de groeiende gebedsgenezingspraktijk in deze regio is ook de meest wonderlijke. Letterlijk. De onverwachte genezing in 2007 van Janneke Vlot. 

Rolstoel aan de knotwilg

Het telefoontje om zeven uur in de ochtend zal Dick Kruijthoff, huisarts in Bleskensgraaf, niet snel vergeten. Dorpsgenoot Janneke Vlot aan de lijn, die hij al zeventien jaar thuis bezocht. Zij zat vanwege posttraumatische dystrofie – een chronische zenuwaandoening – in een rolstoel en gebruikte zware doses morfine. „Maar nu vertelde ze dat ze ’s nachts hier door de polder had gelopen en gefietst!”

„We hadden het medisch traject met het Erasmus moeten opgeven”, vertelt Teus Vlot, haar man, terugblikkend op die avond. Ook zij waren – net als Gideon en Jennifer – lid van de Hervormde Kerk in Bleskensgraaf en al twee jaar kwam bij hen thuis wekelijks een groep vrienden bijeen om te bidden voor zijn vrouw. Zonder medisch resultaat. „En toen hoorden we over een gebedsgenezingsdienst, van ene Jan Zijlstra, in Leiderdorp. Eerst kreeg ik de kriebels, ik kende dat niet en dacht aan Jomanda-achtige toestanden. Maar het leek toch wel iets anders en we besloten erheen te gaan.”

Hoogleraar Miranda Klaver, die toevallig als antropoloog aanwezig was bij de bewuste gebedsdienst, kan zich nog herinneren dat Janneke Vlot naar het podium kwam voor genezing. „Het was toen al zeker tien uur ’s avonds en we zaten er al drie uur. Zonder pauze, want zo werken zulke avonden.” Klaver heeft er talloze bezocht en het idee is: eerst in de stemming komen door zingen en gebed en dan lang wachten in de rij, staand in het middenpad, totdat je – al behoorlijk uitgeput – aan de beurt bent. „Al die moeite: dat bouwt je geloof op.”

Routineus noteerde Klaver in haar schrift wat ze zag gebeuren. Allereerst de vragen die elke gebedsgenezer stelt. Hoe heet je? Waar kom je vandaan? „Ah, Bleskensgraaf. Nou, heel Bleskensgraaf”, zei Jan Zijlstra (hij overleed in 2021), „zal weten dat God je geneest.” Nee, verbeterde hij zichzelf: „heel Nederland”. En Klaver noteerde, om haar eigen gedachten van dat moment helder te hebben: ‘Nou, dat zullen we nog weleens zien.’ Maar twee weken later was het landelijk nieuws. De genezing bleef aanhouden en uit onderzoek in het Erasmus MC bleek inderdaad sprake van plotselinge verbetering in het been van Janneke Vlot. De objectief waarneembare verschijnselen, zoals zwelling, waren opgehouden op die ene avond. Klaver: „Voor het eerst lag er na een genezingsdienst een medisch dossier dat een plots herstel bevestigde. Dat maakte deze casus zo uitzonderlijk.”

Zelfgebouwd kapelletje in de tuin van Teus Vlot, met de Bijbel die hij van zijn grootvader heeft geërfd.

Foto Alexandre Moreels

Uit vreugde had Teus Vlot intussen de rolstoel van zijn vrouw al aan de knotwilg in hun voortuin gehangen. Ze werden overladen met bloemen en kaarten en organiseerden een maand later een dankdienst in de evenementenhal van Gorinchem waar 3.500 mensen op afkwamen. Maar Vlot zag dat de onverklaarde genezing van zijn vrouw het dorp óók in verwarring had gebracht. „Sommige mensen zaten er echt mee in de knoop. Uit welke hoek kwam deze genezing? Was dit niet het werk van de duivel? En ook wel: waarom is het mij niet overkomen?”

Het meest overrompeld was nog wel het bestuur van hun eigen Hervormde Kerk. Na lang beraad liet de kerkenraad in een verklaring weten „dankbaar” te zijn voor de genezing maar ook „in verlegenheid” te zijn gebracht. En terwijl de kerkleden hen persoonlijk feliciteerden, bleef de genezing in diensten onbesproken. Geen woord. Teus Vlot: „Dat hebben we nooit iemand kwalijk genomen, maar het was wel verdrietig en voor ons uiteindelijk reden om onze dorpskerk te verlaten.”

Hoe om te gaan met wonderen

En een vergelijkbare ervaring had Gideon Hamerpagt toen hij tien jaar later óók een onverklaarde genezing ervoer. Want stel je de vreugde eens voor toen hij na dat plotse herstel van zijn rug op Eerste Pinksterdag van 2018 zijn zoontje na jaren weer kon optillen. „Die zei: papa, heb je niet au?” Iedereen mocht dit weten, vond Gideon, en hij stuurde uit enthousiasme nog die maandagavond een app aan familie, vrienden en zijn kerkgroep. „God heeft m’n rug genezen!” Maar de reactie waarop hij hoopte bleef uit. Jarenlang was hij actief in de kerk en met de jongens van de Oranjevereniging dronk hij regelmatig een biertje. Maar langzaam merkte hij dat contacten veranderden en mensen meer afstand hielden. „Voor onszelf zette de genezing veel in beweging, maar voor sommige mensen was het denk ik moeilijk te plaatsen binnen wat zij gewend waren te geloven en ervaren.” Ook zij besloten uiteindelijk hun kerkgemeente te verlaten.

Hoe om te gaan met wonderen? Dat is in de traditionele protestantse kerken in heel Nederland een lastig punt, zegt hoogleraar Klaver. „Veel kerken hebben er geen taal voor. Ze houden er in hun theologie wel rekening mee dat het kan gebeuren, maar áls het dan gebeurt…”

En dat terwijl de aantrekkingskracht van de Heilige Geest ook onder leden van deze kerken voelbaar is. Predikanten zien met name jongeren overstappen naar pinksterkerken en krijgen óók van ouderen vragen over de liturgie: kan die niet wat ‘lichter’? Iets minder orgel? En wat is gebedsgenezing precies? En waarom doen wij dat niet? Bij pinksterfestival Opwekking zien ze dat een deel van de ruim zestigduizend bezoekers lid is van een traditionele protestantse kerk en meer algemeen, zeggen onderzoekers, groeit en verjongt de aanhang van de pinksterkerken, die recent geschat is op zo’n 400.000 tot 500.000 Nederlanders.

Om tegemoet te komen aan de veranderende behoefte pasten veel traditionele protestantse kerken de afgelopen jaren hun dienst aan. Meer ‘beleving’ in de liturgie en als grootste handreiking de ziekenzalving: een ritueel waarbij een ziek kerklid wordt gezegend en gezalfd met olie om deze te sterken met de aanwezigheid van Jezus. Dat ritueel is pas sinds 2004 opgenomen in het Dienstboek van de Protestantse Kerk en steeds meer kerkgemeenten passen het toe. Zo ook de Hervormde Kerk in Bleskensgraaf, waar door de genezing van Janneke Vlot meer ruimte kwam om erover te spreken. Niet alleen daar, maar in de hele Alblasserwaard en ook daarbuiten, want Vlot werd overal uitgenodigd om over de wonderbaarlijke genezing te spreken.

Maar tegelijkertijd bleef ook de verlegenheid, zag huisarts Dick Kruijthoff, „omdat een zingevend kader ontbreekt”. Na de genezing van Vlot besloot hij om die reden het thema ‘onverklaarde genezingen’ nader te onderzoeken. Hij toog naar Lourdes, waar hij sprak met onderzoekers van de Katholieke Kerk, waar de omgang met zulke gebeurtenissen routine is. Een medisch bureau houdt daar onverklaarde genezingen bij, al leerde hij er dat de lat voor het predikaat ‘wonder’ hoog ligt: sinds 1858 zijn er ‘slechts’ 72 erkend. „Pas na jarenlange dossieropbouw.”

Een Teken van God

Geïnspireerd door de katholieke praktijk riep Kruijthoff in 2009 in landelijke media iedereen met een genezingservaring na gebed op zich te melden. Hij selecteerde uit 83 aanmeldingen 27 dossiers van mensen die van ernstige ziekte waren genezen en over wie na genezing door gebed óók voldoende medische documentatie was. Die gevallen legde hij voor aan een team van medisch specialisten en van de 27 werden er 11 als „medisch opmerkelijk” beoordeeld: verrassend op grond van kennis over symptomen en ziekteverloop. Onder hen patiënten met anorexia, parkinson en MS die ineens, onverwacht en aanhoudend waren hersteld na een ervaring met God. Dat plotse herstel was er niet altijd tijdens een gebedsgenezingsdienst, maar soms ook gewoon thuis of op straat. Dan hadden ze God om een Teken gevraagd en ervoeren ze opeens een „aanraking” die ze beschreven als „een windvlaag” of een „warme deken”.

Geen van de gevallen werd „onverklaard” bevonden, was de conclusie van Kruijthoff bij diens promotie in 2023 aan de Vrije Universiteit in Amsterdam – in publieksuitgave vorig jaar verschenen als Onvermoed aangeraakt: Onderzoek van een arts naar genezing na gebed. Omdat de genoemde ernstige chronische ziekten ook weleens spontaan de goede kant op kunnen gaan. Geen definitieve bevestiging van een wonder dus.

Maar de vraag is of dat uitmaakt, zegt Kruijthoff ook. Want in de gesprekken die hij voerde met deelnemers aan het onderzoek merkte hij dat voor hén bovenal de intense ervaring telde. „Die ene aanraking door God had vaak hun hele persoonlijkheid veranderd.” Die ervaring was zo overweldigend dat de medische blik voor de beoordeling van ‘wonderen’ volgens hem misschien wat te beperkend is. „Meerdere geïnterviewden noemden zich genezen naar geest, lichaam én ziel. Die ziel, dat is spiritualiteit, religie. En die blik hebben we in onze westerse samenleving misschien wel wat veronachtzaamd.”

„De ziel!” Leo van Wijngaarden knikt instemmend, want bij veel bezoekers ziet hij lichamelijke, psychische en geestelijke problematiek door elkaar lopen. „Die kwamen in de hulpverlening niet verder en zijn na een aanraking met God anders in het leven gaan staan. Ook dat noem ik een wonder.” En ja, er komen ook bezoekers zonder hand die vragen te bidden voor aangroei. „Ik heb het eerlijk gezegd nooit zien gebeuren, maar de Bijbel zegt dat we daarvoor mogen bidden dus we doen het.”

Van Wijngaarden kent zelfs bezoekers die elke maand terugkomen voor gebedsgenezing, „met dezelfde klachten, terwijl ze de vorige keer waren genezen”. Hij heeft weleens aan een bezoeker gevraagd waarom die nou telkens opnieuw kwam. „Zij zei: waar bemoei je je mee? Laat mij dit gewoon lekker doen. Toen dacht ik: o ja…”

Twijfel en negatief denken

Een genezingsdienst kan mensen positieve energie geven: dat zag ook hoogleraar Miranda Klaver toen ze in de zaal in Leiderdorp meemaakte dat Janneke Vlot uit haar rolstoel opstond en de mensen uren later nog riepen: „We hebben een wonder gezien!” „Die waren helemaal in de gloria. Zo’n ervaring brengt kennelijk hoop, verwachting.”

Maar de andere kant van gebedsgenezing ziet Klaver ook. Mensen vol twijfel omdat ze niet genezen. Die gaan de oorzaak bij zichzelf zoeken. „Heb ik in de relatie met God iets niet goed gedaan?” Er zijn christenen die zich niet hebben laten opereren omdat hun is gezegd dat God zou genezen. „Dat geeft een enorme strijd, ook binnen het gezin.” Er zijn gelovigen die na bezoek aan een gebedsgenezer de ziekte ontkenden, stopten met medicatie, er niet meer over spraken. „Want door twijfel en negatief denken, is het idee, geef je ruimte aan de duivel en kun je je genezing kwijtraken.”

Hoe stelliger de overtuiging van de gebedsgenezer, hoe hoger de verwachting. En des te groter de teleurstelling als het dan niet lukt. Dat is ook de voornaamste kritiek op Tom de Wal, die net buiten de Alblasserwaard Frontrunners heeft opgericht. Want terwijl de meeste gebedsgenezers geen beloftes doen en óók doorverwijzen naar artsen, psychiaters en psychologen, is genezen wat De Wal – die niet wil reageren – betreft een kwestie van willen. Echt willen. Of, zoals de titel van één van zijn boeken luidt: God geneest altijd.

Die stelligheid maakt hem populair in een tijd waarin het idee van ‘maakbaarheid’ domineert. Op alle levensterreinen, van gezondheid tot financieel succes, en ook buiten de kerk. In de coronatijd wist De Wal, die dan weer niet in de kracht van vaccinaties gelooft, met een groot mediateam heel wat jonge mensen aan zich te binden. Want ieder mens bezit Superkracht, is zijn idee, en daarmee kun je alles nastreven als je er maar sterk genoeg in gelooft. Geleid door God.

Het maakt hem ook omstreden. Veelgenoemd in de Alblasserwaard is een avond waarop hij tegen een zaal vol stellen met ongewenste kinderloosheid had gezegd: „Wil je kinderen, maak alvast een kinderkamer!”

Gideon en Jennifer Hamerpagt zien het aanbod gebedsgenezers ook op sociale media groeien. „Dat maakt het makkelijker, maar ook verwarrender”, zegt Jennifer. „Mensen horen online oneindig veel getuigenissen van anderen die genezen zijn, terwijl het hun dan niet lukt. Die raken nog dieper in de put.” En belanden weer bij Gideon en Jennifer op de stoel.

Teleurstelling. Dat heeft ook Leo van Wijngaarden vaak genoeg gezien bij mensen voor wie intensief is gebeden en die niet genazen. „Daarom leren wij dat niemand genezing kan afdwingen door maar genoeg te geloven. We mogen vol verwachting bidden, maar genezing blijft een gave van God.”

En zo kijkt ook Teus Vlot ernaar. Want na al die jaren is de aandoening in het been van zijn vrouw nooit meer teruggekomen. „Niks, nul komma nul. Terwijl ze daarvoor aan de zware morfine zat.” Maar na achttien „geweldige” jaren waarin ze weer fietste door de polders van de Alblasserwaard, staat zijn vrouw nu opnieuw voor een medische uitdaging: diagnose borstkanker. En is er, naast de ziekenhuisbezoeken, opnieuw de hoop dat God een wonder kan doen. Want wonderen, weet Teus, gebeuren nog steeds „maar zijn niet met een schaartje te knippen”.