Minister Karremans schuift met miljarden voor infrastructuur: meer naar achterstallig onderhoud, uitstel van nieuwbouw

In de woorden van VVD-minister Vincent Karremans: infrastructuur onderhouden is „niet sexy”. Het maakt een bewindspersoon niet bijzonder populair, het levert geen kiezers op.

Maar Karremans en zijn ministerie van Infrastructuur en Waterstaat ontkomen er niet meer aan. Ze verschuiven 18 miljard euro van nieuwe aanleg naar noodzakelijk onderhoud, om de levensduur van bijvoorbeeld (vaar)wegen, bruggen, spoor en sluizen in heel Nederland te verlengen.

Dat staat in een brief die het kabinet vrijdag aan de Tweede Kamer heeft verzonden. Zo pakt de overheid, naar eigen zeggen, alle nodige onderhoudsprojecten aan voor de komende acht jaar. „Herprioriteren” van infrastructuur, noemt minister Karremans het eufemistisch.

De matige staat van de infrastructuur is een probleem dat zich al jaren voortsleept. Al in 1997 bleek het budget voor onderhoud en beheer te laag te zijn, volgens de Algemene Rekenkamer. Nieuwe projecten genoten decennialang prioriteit boven noodzakelijk onderhoudswerk.

Niet zonder consequenties. Al jaren rapporteert het ministerie in de Staat van de Infrastructuur dat de Nederlandse infrastructuur onder druk staat. Ook in 2025 is die druk weer toegenomen, staat in het rapport over vorig jaar. Het Mobiliteitsfonds en Deltafonds, waaruit onderhoud en aanleg van infrastructuur worden bekostigd, komen tot 2040 in totaal 80 miljard euro tekort.

Geen uitbreiding Randstadrail

Er is een ‘afweegkader’ opgesteld om te bepalen welke nieuwbouwprojecten geld krijgen. Hoe noodzakelijk is het nieuwe project voor onder meer de mobiliteit, veiligheid en economische ontwikkeling van de regio?

Hierbij viel bijvoorbeeld uitbreiding van de Randstadrail en het metronet in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag nét buiten dit kader, waardoor er 270 miljoen euro vrijkomt. Ook de ringweg van Utrecht wordt niet opgeknapt, met als gevolg dat er bijna een miljard extra beschikbaar is.

Projecten die ook niet noodzakelijk genoeg worden geacht, zijn bijvoorbeeld de werkzaamheden om Ameland bereikbaarder te maken, het verbreden van de N33 tussen Appingedam en de Eemshaven, en langs de IJssel komen niet meer ligplaatsen voor schepen.

Wel kan bijvoorbeeld de verbreding van de A20 bij Nieuwerkerk aan den IJssel doorgaan, krijgt treinstation Amsterdam Zuid een derde perron, en wordt verder gewerkt aan de Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl. Ook de Nedersaksenlijn, een spoorverbinding tussen Enschede en Groningen, gaat door. Kosten: 2 miljard euro.

Investeringen in Brainportregio

Het kabinet trekt ook 635 miljoen euro uit voor infrastructuur in de Brainportregio. De gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant vullen dat bedrag aan met een bijdrage van ieder 52,5 miljoen euro. 

Het geld gaat naar twee nieuwe zijperrons op treinstation Eindhoven Centraal, een aangrenzend busstation en verbreding van wegen rondom de uitbreidingslocatie van ASML vlakbij Eindhoven Airport.

De investeringen moeten de druk op het verkeer in de regio verlichten. De nieuwe locatie van ASML levert de komende jaren 20 duizend extra banen op. In totaal rekent de Brainportregio op 72 duizend extra banen tot 2040.

Met de investeringen komt het kabinet een van de laatste toezeggingen uit de Beethoven-deal na, die twee jaar geleden werd gesloten. Aan dat pakket van 2,5 miljard euro zegden niet alleen kabinet Rutte-IV, maar ook de provincie, 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant en het regionale bedrijfsleven bijdragen toe.

De infrastructuur in Nederland komt veelal uit de jaren 50, 60 en 70 en is daarom sterk verouderd. Ook is er in de laatste decennia steeds meer gebruikgemaakt van wegen, bruggen en treinsporen, door steeds zwaarder wordende auto’s of treinen. Met de jaren wordt er steeds meer gevraagd van de infrastructuur.

Civiele kunstwerken

Dat zien ook gemeenten en provincies, die in augustus nog een oproep deden aan het kabinet om „structureel meer te investeren in de infrastructuur”. Gemeenten beheren 80 procent van de zogeheten ‘civiele kunstwerken’: de bruggen, viaducten, damwanden en kades. Volgens hen en de provincies komen „veiligheid, economische groei en bereikbaarheid” onder druk te staan. Ze riepen op om „de koek groter te maken”: er moet meer geld naar het Mobiliteitsfonds en Deltafonds. Dat gebeurt nu dus niet, het ministerie trekt niet meer geld uit, maar verschuift het geld naar noodzakelijk onderhoud.

Bij gemeenten en provincies is er begrip dat het geld er niet is, maar dat haalt de zorgen niet weg. „Als je ergens een nieuwe wijk neerlegt, maar daar komt geen weg bij, tsja. Hoe moeten die mensen uit hun wijk komen?”, zegt de woordvoerder van Interprovinciaal Overleg (IPO) Meije Gildemacher.

„Rijkskeuzes om infrastructurele projecten te schrappen, raken direct de bereikbaarheid, woningbouw en economie van Nederland”, schrijft ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een reactie op de plannen van Karremans. Daarin benadrukt de VNG nog maar eens dat „op termijn juist extra investeringen in infrastructuur noodzakelijk zijn om Nederland bereikbaar te houden”.

De boodschap: extra investeringen moeten binnen niet al te lange tijd echt een keer komen. Voor nu vraagt de VNG om duidelijkheid over de gevolgen van de keuzes van het kabinet.

Afgelopen week waarschuwde de Algemene Rekenkamer ook nog dat Nederlandse wegen en sporen niet voldoen aan NAVO-eisen voor infrastructuur. Op veel plekken is de infrastructuur niet geschikt voor militair transport. Het ministerie laat weten met Defensie in gesprek te gaan over dit probleem en komt later hierop terug.

Met medewerking van Pim van der Hulst.

Kies NRC als voorkeursbron