Designers in Eindhoven hopen op techkapitaal. Wordt design dan een hippe marketingtool?

Bezoekers van Dutch Design Week hebben dit jaar kans in een kleedkamer te belanden. In de kleedkamer vertellen ontwerpers in zwemkleding over financiële onzekerheid, op kleine beeldschermen die een mozaïek vormen met de aangrenzende kluisjes. Daarin zijn een rekenmachine, boekhoudmappen en een contract te zien. Op een bord staan dertien ‘pool’-regels, zoals: ‘no diving into new work if conditions are unclear’.

De ontwerpers van collectief Extra Practice dachten: wat als we een gezamenlijk inkomen regelen? Zo kwamen ze op ‘The Income Pool’, te zien bij Foundation We Are op Strijp-S in Eindhoven. De onzekerheid die ontwerpers ervaren, is gemeengoed in de stad van Dutch Design Week, zegt Bernhard Lenger, directeur van Foundation We Are. „De experimenteerruimte die we in Eindhoven hebben staat heel erg onder druk.”

Er is geld nodig om de designsector te versterken, vinden Eindhovense ontwerpers, de gemeente en het bedrijfsleven die zijn verenigd in samenwerkingsverband Design Development Eindhoven (DDE). Het kapitaal in de regio, waar de hightechindustrie floreert, weet zijn weg naar design nog nauwelijks te vinden maar is wel geïnteresseerd. Het roept de vraag op: kunnen tech en design de wereld samen verbeteren of wordt design een hippe marketingtool voor de industrie?

Het samenwerkingsverband ontstond nadat Design Academy Eindhoven in 2024 had gedreigd te vertrekken uit de stad, omdat het huurcontract afliep. Burgemeester Jeroen Dijsselbloem hielp dat te voorkomen. „Toen het crisis was, wist iedereen elkaar in een mum van tijd te vinden. Dat zou het hele jaar door zo moeten zijn”, zei Dijsselbloem vorig jaar tijdens een toespraak op Dutch Design Week.

Nog altijd vertrekken studenten uit de stad wegens ruimtegebrek, zegt DDE-programmadirecteur en ontwerper Anne Ligtenberg. Zij voert vanuit het designveld periodiek gesprekken met studentenvertegenwoordigers van onderwijsinstellingen. „In Eindhoven hebben we lang de luxe van ruimte gehad. Je hoefde er niet uitgebreid met anderen over te praten. Nu staat alles dusdanig onder druk dat we elkaar moeten opzoeken.”

Containerschip

De designsector heeft commercie nodig, zegt Miriam van der Lubbe. Als ontwerper was zij mede-grondlegger van Dutch Design Week, waar ze tegenwoordig creatief leider is. „Als je opschaalt, kun je meer mensen bereiken. Meer impact maken. Het is als een containerschip: als je de koers één graad verandert, maakt dat over een enorme afstand een wereld van verschil.”

Van der Lubbe roept de hightechindustrie op te investeren in de designsector van Eindhoven. „Met al het kapitaal dat hier in de regio is, zou ik zeggen: wees genereus. Naar de ontwerpkracht die hier is. Doe een duit in het zakje om een evenement als DDW ook internationaal op topniveau te houden.”

Ontwerper Lenger ziet een gedeeld belang met de hightechindustrie, die vanwege de groei een grote druk op ruimte en voorzieningen in de regio zet. „ASML zegt zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid te willen nemen. Ze ontwikkelen steeds meer initiatieven daarvoor. Als designsector zijn we er heel goed in om alles zelf te regelen. Maar soms moet je ook hulp accepteren.”

Zo’n relatie tussen ontwerpers en bedrijfsleven is niet nieuw. Philips, dat zijn eerste fabriek op Strijp-S bouwde, had al vroeg een eigen ontwerptak. De maakindustrie legde mede de basis voor het designdenken in de stad. „Moet je je voorstellen hoe Eindhoven eruitziet zonder die designsector”, zegt Van der Lubbe. „Dan heb je een schizofrene, idiote stad.”

Hoewel Van der Lubbe commerciële investeringen en samenwerkingen toejuicht, waarschuwt ze voor ‘designwashing’. Dat houdt volgens haar in dat „het begrip design, waarbij je toch als intentie hebt om de wereld een stukje beter te maken, puur en alleen misbruikt wordt voor eigen gewin”.

Projecten met private of publieke partijen blijven vaak pilots, ziet Ligtenberg. Vanuit DDE voert ze gesprekken met bedrijven over samenwerking. „Met allerlei pilots kun je laten zien dat je van alles doet. Maar als het niet tot implementatie komt, wat heb je er dan uiteindelijk aan?”

Een bedrijf dat dit jaar voor het eerst op Dutch Design Week staat, is Heijmans. Het Brabantse bouwbedrijf onderzoekt in laboratoria het perspectief van toekomstige bewoners op woningbouw en waterbeheer vanuit een sociaal gezichtspunt. Het project had tweeënhalf jaar nodig om van de grond te komen.

Ongepolijste experimenten

„Het hardcore bedrijfsleven”, zegt Van der Lubbe, „moet eraan wennen dat een ontwerpproces niet per se direct gericht is op efficiëntie en output.” Ontwerpers, zegt Ligtenberg, besteden veel tijd aan „de ideeontwikkelfase: waarom doe je iets, welke waarde heeft het”. De rest van de wereld niet altijd. „Dan loopt er vaak al in een heel vroeg stadium een samenwerking of opdracht mis.”

Op Strijp-S, dat vijftien jaar geleden nog leegstond na het vertrek van Philips uit de stad, is het tegenwoordig dringen. De organisatie van DDW is vertrokken uit een oude fabriekshal van Philips, omdat er woningen in komen. Datzelfde dreigt voor Foundation We Are, dat nog maximaal twee jaar mag huren.

Met het thema R.A.W. (Rebel Authentic Worth) wil Dutch Design Week dit jaar in Eindhoven juist weer ruimte bieden aan ruwe, ongepolijste experimenten. Past dat nog wel bij de stad? En is daar wel tijd voor, met de maatschappelijke opgaven in de regio en de wereld?

Volgens Van der Lubbe is experiment juist essentieel. „Als we blijven doen wat we deden, krijgen we wat we kregen… Je hebt die autonomie en dat rebelse nodig om manieren in twijfel te trekken en te zeggen: dit heeft de afgelopen vijf jaar niet gewerkt, we moeten opnieuw kijken.”

Lees ook

Het lichaam staat centraal in de Dutch Design Week: ‘Een groot deel van het leven speelt zich digitaal af, de behoefte aan lichamelijke, tastbare ervaringen groeit’