Turncoach van Simone Biles en het Nederlands team: ‘Er is een cultuuromslag gaande in de turnwereld, maar fundamenteel zit er nog veel fout’

Toen Aimee Boorman 11 jaar oud was, vertelde haar turncoach haar bij elk foutje dat ze niets waard was. Bovendien vond hij haar dik, dus ze hoefde niet te hopen op succes. En toen ze pijn had aan haar been liet hij haar alsnog de hele dag trainen. Boorman eindigde van haar enkel tot haar dijbeen in het gips. Hij heeft een hekel aan me, dacht ze.

Als ikzelf ooit coach word, wil ik een ander nóóit dat gevoel geven, nam Boorman zich voor. Het duurde niet lang voordat ze die belofte aan zichzelf mocht waarmaken. Ze zat vooral op turnen omdat haar moeder een veilige naschoolse plek voor haar zocht. Maar er was weinig geld en de sport was eigenlijk te duur, dus begon Boorman op 13-jarige leeftijd als assistent-coach bij haar turnvereniging in Chicago om zo zelf haar contributie te kunnen betalen.

Inmiddels kan Boorman (53) terugkijken op een carrière als coach van de meest succesvolle turnster in de geschiedenis – de Amerikaanse Simone Biles – én als interim-coach van het Nederlandse team in 2021. „Ik heb altijd gehoord dat ik te soft zou zijn als coach en daarom niet succesvol zou worden. Maar wat is succes? Voor mij is dat niet per se een olympische medaille, maar een gelukkige en gezonde turnster die plezier heeft in de sport. En wat blijkt: dat draagt vervolgens bij aan het behalen van die medailles.”

Toen ze in 2021 aantrad als coach van Nederland, verkeerde het nationale turnen in crisis vanwege de vele getuigenissen van oud-turnsters over grensoverschrijdend gedrag van coaches. Trainers tegen wie aantijgingen onderzocht werden, mochten niet mee naar de Olympische Spelen in Tokio, en dus werd Boorman ingevlogen. Om de Nederlandse turnsters naar de Spelen te begeleiden, maar ook om een cultuuromslag in te zetten. „Ze hadden iemand nodig met olympische ervaring én iemand die op een andere manier naar coachen kijkt.”

NRC sprak de goedlachse Amerikaanse aan de vooravond van de WK turnen in Rotterdam, dat deze maandag van start gaat en waar Boorman als toeschouwer aanwezig zal zijn. „Er is een verandering gaande in het turnen, maar fundamenteel zit er nog steeds veel fout.”

Hoe was het om te midden van die crisis de Nederlandse turnsters te begeleiden?

„Het was best moeilijk. De coaches die onderzocht werden, waren nog steeds in functie en dus altijd aanwezig in de gym. Sommigen zeiden: bemoei je niet met mijn turnsters tenzij zij jou iets vragen. Anderen spoorden me aan een relatie op te bouwen met hun sporter om die zo goed mogelijk voor te bereiden op Tokio. Een teamgevoel was er niet echt, het waren meer individuele turnsters met hun eigen coaches.

Waar kwam dat wantrouwen van die eerste groep vandaan, denkt u?

„Ik denk dat dat deels met mijn zachtere aanpak te maken had. Die coaches hadden dat jarenlang op een andere manier gedaan en waren nu bang dat hun werk ‘verloren’ zou gaan. Dat is jammer, want uiteindelijk was het nadelig voor hun turnsters omdat ze daardoor geen band met mij konden opbouwen. Ik hoop dat zij zich niet eenzaam hebben gevoeld in Tokio. Met de vrouwen wier coaches me wel toelieten, ben ik nog steeds bevriend.”

Uw aanstelling was een reactie op de harde trainingsstijl die tot dan toe gangbaar was in het turnen, maar schadelijk bleek. Wat maakt uw aanpak anders?

„Dat ik eigenlijk weinig geef om medailles.”

Zegt de coach van Simone Biles?

„Grappig hè? Toen ik met Simone toch medaille na medaille won, zou ik gewoon geluk hebben gehad met zo’n groot talent. Maar ik weet zeker dat er heel veel talenten zijn die nooit tot wasdom zijn gekomen omdat ze gebroken werden door de keiharde trainingsregimes.”

Boormans eerste ontmoeting met Biles was begin deze eeuw. Boorman was eigenlijk te druk met het nationale team, maar toen ze de zesjarige Biles in een gymzaal zag turnen, wist ze dat ze voor dit kind wel tijd moest maken. Ze werd de vaste coach van Biles in het tijdperk van het Roemeense echtpaar-Karolyi, de turncoaches die destijds het Amerikaanse turnen domineerden met hun strikte en harde opvattingen. Boorman koos een andere aanpak.

„Het grootste verschil is dat ik naar een persoon kijk, niet naar een potentiële wereldkampioen. Ik wil dat de turnsters die ik train óók een leven buiten het turnen opbouwen, zodat ze na afloop van hun turncarrière niet in een identiteitscrisis terechtkomen. Ga dus wél naar dat verjaarspartijtje van een klasgenootje, ook als je daarvoor een training over moet slaan.”

Is die aanpak wat Biles in staat stelde om in Tokio uit het toernooi te stappen omdat ze last kreeg van mentale problemen?

„Dat denk ik wel. Ik heb haar twaalf jaar lang meegegeven dat ze haar grenzen moet aangeven, dat ‘nee’ ook een antwoord is. Dat er ruimte is om bang, ziek of verdrietig te zijn.”

Er moest na de internationale turncrisis [overal ter wereld kwamen verhalen over misbruik en grensoverschrijdende coaches naar buiten] een cultuuromslag plaatsvinden. In hoeverre is dat gelukt?

„De omslag is nog lang niet voltooid, maar ik zie wel degelijk verandering. Vroeger waren héél jonge meisjes de standaard. Nu zien we zelfs vrouwen terugkomen na een zwangerschap: deze WK maken Vera van Pol (32, Nederland) en Alice Kinsella (25, Engeland) hun rentree. Dat vind ik geweldig.

Ook in het uniform zien we verandering: een paar jaar geleden kreeg je nog puntenaftrek als dat geen hoog uitgesneden pakje was. Inmiddels kunnen turnsters ook zonder aftrek pijpjes dragen.”

Boorman is aangesloten bij de internationale organisatie Gymnasts 4 Change International (G4CI). NRC sprak voorafgaand aan het interview met directeur Claire Heafford, die als minderjarige turnster zelf grensoverschrijdend gedrag meemaakte. Heafford noemt de aangepaste regelgeving rondom uniformen „vooruitgang”, maar ziet dat er nog steeds vaak voor de traditionele pakjes gekozen wordt. „Het blijft een sociale norm.”

Hoe ziet u dat?

Boorman: „Persoonlijk heb ik altijd van een leotard [pakje zonder pijpjes] gehouden, maar dat geldt niet voor iedereen. Het grootste probleem is wat mij betreft dat een heel team per se hetzelfde moet dragen. Ben je de enige in je team die wél pijpjes wil, heb je óf pech, óf moet je je hele team overhalen. Ik kan me voorstellen dat je dat niet zomaar doet.”

Mannen moeten achttien jaar oud zijn om mee te mogen doen aan wereldkampioenschappen en de Olympische Spelen, vrouwen zestien. Bij Nederland doet dit jaar ook een zestienjarige mee. Vanwaar dat verschil?

„Vroeger heerste de opvatting dat meisjes vóór hun puberteit makkelijker bepaalde vaardigheden konden aanleren, en het daarna te laat zou zijn. Gelukkig is er discussie gaande over het verhogen van de leeftijd voor meisjes naar 18, net als voor jongens. Ik ben daar groot voorstander van. We zien nu ook juist dat meisjes die wat later professioneel gaan trainen, in hun twintigerjaren uitblinken. Als je een meisje vanaf haar twaalfde intensief laat trainen, is ze tegen die tijd opgebrand.”

Wat moet er, naast het verhogen van de leeftijd, nog meer gebeuren om de cultuuromslag te voltooien?

„Ik denk dat er fundamenteel in de sport nog veel mis zit, in de manier waarop we ernaar kijken. De beoordeling bijvoorbeeld: bij vrouwen wordt meer gelet op hun artistieke presentatie, de elegantie van hun routines, hun uitstraling. Bij mannen op de moeilijkheidsgraad van hun oefeningen, hun kracht en controle. Coole trucs tegenover een elegante dans, eigenlijk.

„Ik jureer ook en kan een elegante vloeroefening echt wel waarderen, maar een turnster die een geweldig knappe saltoreeks neerzet zou geen punten moeten verliezen op elegantie. Net zoals een turner waardering moet kunnen krijgen voor de artistieke presentatie.”

Volgens directeur Heafford van G4CI zijn turnclubs nog altijd „te gesloten”. In Engeland moeten verenigingen een verplichte viewing area voor ouders hebben, maar sommigen vragen de ouders toch in een andere ruimte te wachten. Toen Heafford met haar dochter naar een turnclub van een vriendinnetje ging, mocht ze niet meekijken. Heafford: „Dat is een red flag die helaas nog te vaak voorkomt.”

Sommige ouderwetse opvattingen blijken hardnekkig.

Boorman: „Ik zie helaas nog te veel coaches die jonge talenten zien als hun ticket naar de Olympische Spelen, en daardoor veel te veel druk leggen op jonge meisjes. Dat is een van de grootste en lastigste problemen om aan te pakken.

„Veel clubs laten ouders inderdaad niet meekijken met trainingen. Ik zou zeggen: breng je kind daar niet heen. Want soms laten coaches één kant zien wanneer men meekijkt, en een andere kant achter gesloten deuren.”

„Gelukkig zie ik óók dat een jongere generatie coaches het echt wel anders wil doen. In Nederland stonden de jongere coaches veel meer open voor een andere aanpak dan de oude garde. Dat geeft hoop voor de toekomst.”