Poetin warmt zich al op voor de volgende etappe

Eind augustus had Vladimir Poetin een gesprek met Russische onderwijzers. Een van die onderwijzers vertelde dat hij in het hoge noorden had gewoond. Poetin vroeg of hij daar weleens ijsberen had gezien. Toen de man dat bevestigde, zei Poetin: „Stel je voor, daar zitten ook orka’s. Die verslinden die beren alsof het kleine visjes zijn. Ze storten zich in groepen op hen en verscheuren ze. Het is fascinerend. Het is net een voedselketen. Dit moeten we de kinderen ook uitleggen, zodat ze begrijpen in wat voor wereld wij leven en waarom we deze speciale militaire operatie uitvoeren.”

Deze anekdote komt van Françoise Thom, een van Europa’s meest eminente Ruslandkenners. Thom las als tiener Dostojevski, ging Russisch studeren (waaronder vier jaar in de Sovjet-Unie) om hem in de oorspronkelijke taal te kunnen lezen en doceerde daarna aan de Sorbonne. Ze kamt al jaren methodisch het Russische nieuws uit om te begrijpen hoe Poetin naar de oorlog in Oekraïne kijkt. En hoe dat in zijn wereldbeeld past.

Nou, zo dus. Misschien moeten al diegenen in het aangeharkte West-Europa die blijven zeggen dat de oorlog in Oekraïne onze oorlog niet is en dat we Oekraïne moeten dwingen het op een akkoordje te gooien met Poetin, zulke dingen ook eens lezen. Thom waarschuwt namelijk dat Poetin, zodra hij Oekraïne heeft geknecht, grote delen van Europa aan zich wil onderwerpen. Ze zegt dat niet omdat ze dat denkt, maar omdat zij ziet dat Poetin het zelf steeds zegt.

In een fascinerend nieuw boek, La guerre totale de Vladimir Poutine, legt Thom uit waarom zij, als een van de weinigen in Europa, niet verbaasd was toen Rusland in 2022 Oekraïne binnenviel. Ze wist: hij wilde wraak. Hij heeft Oekraïne nooit de Oranjerevolutie van 2004 vergeven, toen het volk in opstand kwam tegen de frauduleuze verkiezingen en toen de presidentskandidaat in wie Poetin zoveel had geïnvesteerd, Viktor Janoekovitsj, de aftocht moest blazen. Poetin ging op zijn gezicht.

Als hij dat over zijn kant had laten gaan, schrijft Thom, was hij de controle over Rusland kwijtgeraakt. Want Rusland is een zeer centralistisch bestuurd land. Altijd geweest. Europa was ooit een lappendeken van autonome dorpen, burchten en steden. Rusland niet. Je had de tsaar en een kleine elite die een land bestuurde dat tot 1861 slavernij had gekend. Na de tsaren kwamen de marxisten. Anders dan Europeanen hebben Russische burgers amper vrijheid gekend.

Voor Poetin betekent vrijheid niets, behalve gevaar. Hij groeide op in een land waarin de staat mensen manipuleerde. Iets anders was er niet. Als mensen iets willen, is dat in zijn belevingswereld niet omdat ze vrijheidslievend zijn maar omdat ze worden gemanipuleerd, aldus Thom: „Als Oekraïners voor waardigheid vechten, denken ze in het Kremlin, is dat omdat Washington en Brussel hen opstoken. Dat is de enige wereld die Poetin kent: een wereld zonder vrijheid.”

Anders dan naïeve Europeanen denken, is de oorlog in Oekraïne voor Poetin slechts een begin. Hij wil van Rusland weer een grootmacht maken, schrijft Thom. In drie etappes. Eerst wil hij de Russische heerschappij over het oude Sovjetrijk herstellen. Daarna wil hij Russische dominantie over Midden- en Oost-Europa terug – hetzelfde project dat Stalin had na 1949. Poetin eist openlijk dat alle landen die na 1997 lid zijn geworden van de NAVO de organisatie verlaten (Hongarije, Polen, enzovoort) en terugkeren in de Russische invloedssfeer.

Derde etappe: zeggenschap krijgen in de Europese veiligheidsarchitectuur. Hij wil Europeanen bang maken, zodat ze dealtjes met hem gaan sluiten. Dat doet hij onder meer door aan te tonen dat de Amerikaanse veiligheidsgarantie waardeloos is, dat Amerika zijn voormalige bondgenoten echt niet komt helpen. „Het Kremlin wil Europa scheiden van Amerika”, stelt Thom. Dat Poetin al een eind op weg is, bewijzen deze week de dieseldeal met Donald Trump en het uitschakelen van Starlink boven Oekraïne – de Europeanen, bijeen op een Europese top in Brussel, waren even verontwaardigd als desperaat.

Thom is stellig: als Oekraïne valt, gaat Poetin door met de volgende etappe. De warming-up is al bezig, met hybride aanvallen en sabotageacties in Europa. Omdat Poetin Trump al half in zijn zak heeft – Thom noemt dat de „autopoutinisation” van Amerika – moet Europa serieus werken aan zijn eigen defensie, los van Amerika.

In juli insinueerde Poetin, omringd door marine-officieren, wat er na de oorlog in Oekraïne komt. „Wat gaan we na de speciale militaire operatie doen? Je ziet dat mensen zo gepassioneerd zijn, zich er helemaal in storten, en dat ze het gevoel hebben dat ze meewerken aan iets groots en vitaals voor Rusland.” Ofwel, Poetin wil meer oorlog. Europa moet echt wakker worden.