Humoristische tv-maker Maarten Spanjer blonk uit als luisterend oor in ‘Taxi’

Maarten Spanjer maakte naam als humoristische tv-maker, als volkse gangmaker en voetballiefhebber met altijd een mooie anekdote paraat. Maar zijn beste rol was die van stille, serieuze taxichauffeur die in Taxi voor een verborgen camera de prachtigste verhalen ontlokte aan zijn argeloze passagiers. Nu zouden we het reality tv noemen, toen sprak NRC Handelsblad van „cinéma verité”. Spanjer overleed zaterdag op 73-jarige leeftijd in Ouderkerk aan de Amstel aan blaaskanker.

Spraakmakend was Spanjers taxirit met acteur en boezemvriend Rijk de Gooijer die zijn zojuist gewonnen Gouden Kalf uit het raam smeet. Indrukwekkend was de rit met jazzlegende Toots Thielemans die minutenlang zwijgend voor zich uit zat te fluiten, tot hij op verzoek van Spanjer een stukje op zijn mondharmonica speelde. Verder draaide het programma juist om onbekende Nederlanders, veelal droevige figuren – Spanjer vergeleek de uitzendingen met de kroegverhalen van schrijver Simon Carmiggelt. Misschien wel de mooiste was die met de eenzame vrouw die een monoloog hield over flanellen lakens. Taxi werd in 1995 bekroond met een Gouden Roos op het tv-festival van Montreux.

Spanjer, zoon van een katholieke politieagent en een reumapatiënte uit Amsterdam-Oost, wilde graag voetballer worden. Hij speelde bij SV De Meer en FC Amsterdam en glipte als kind op zondag naar binnen bij Ajax. Toen het beroepsvoetbal er niet in zat, besloot hij acteur te worden. In de jaren zeventig probeerde hij een studie rechten en een acteursopleiding in de avonduren. Hij timmerde aan de weg als model en edelfigurant.

Zijn eerste grote rol was die in de tv-film Liefde en lange vingers (1975) van Gerben Hellinga. Hij speelde de helft van een liefdeskoppel dat van huis wegloopt en in de grote stad het hoofd boven water houdt met winkeldiefstal. Spanjers broer had hem in een bootcafé aangeprezen aan Hellinga omdat hij ooit veroordeeld was voor winkeldiefstal. Hellinga zocht onbekende natuurtalenten en hij vond Spanjer „een prima Amsterdamse volksjongen”.

Spetters

De grote sprong voorwaarts leek Spanjers rol in Spetters (1980) van Paul Verhoeven – een rauw portret van drie dorpsjongens die gek zijn van motorsport en strijden om de gunst van een passerende patatkraamwerker (Renée Soutendijk). Spanjer speelde de sukkel van het trio. De film was een omstreden kassucces maar gek genoeg kreeg Spanjer na deze rol lange tijd geen filmaanbiedingen meer.

Vlak hiervoor begon hij zijn carrière als tv-komiek in het alternatieve voetbalprogramma Voetbal 80 (1979-1986). Hierin gaf hij humoristisch commentaar op de voetbalwereld via typetjes: Het Miskend Talent was een gepasseerde voetballer die zich verbitterd had teruggetrokken in de bossen en bleef trainen in de hoop ooit door te breken. Drs. Vijfje was een op Kees Jansma gebaseerde voetbalprofessor met een halve voetbal op zijn kale schedel.

Spanjer speelde voorts arbeider Piet Stok in tv-serie De Fabriek (1981-1982) en de boerenknecht Gerben in de kinderfilmreeks De Kameleon (2003-2005). Ook schreef hij elf boeken, waaronder Moedeloos voorwaarts en Geluk is een herinnering, met verhalen, herinneringen en columns. Hij maakte KPN-reclamespotjes met Rijk de Gooijer en speelde louche autohandelaar Beun de Haas in de Bovag-reclames. Maar zijn belangrijkste werk was dat van de tv-persoonlijkheid: een welkome gast die menig programma opvrolijkte, maar na Taxi nog zelden de man die zelf een programma droeg.

De laatste tijd schreef Spanjer een wekelijkse column in De Telegraaf over zijn ziekte. In zijn laatste, die deze zaterdag verscheen, beschrijft hij het bezoek van een reclameman die hem wil strikken als ambassadeur voor broeken voor stomadragers: „Wij dachten in eerste instantie aan Frits Lambrechts, maar die bleek helemaal geen stoma te hebben. Wel een scootmobiel, maar daar hadden we niks aan.” Spanjer schrijft over deze gladde bezoeker: „Een onbekende man kwam in tijgersluipgang op mij af.” Mooie laatste woorden.

https://www.youtube.com/embed/KTjuDnWnxpM

Kies NRC als voorkeursbron