Hoe een idealistische wielerploeg veranderde in een geradicaliseerde sekte

De wielerploeg Picnic-PostNL (voorheen Team Sunweb, Argos-Shimano, Team Giant-Alpecin) blijkt jarenlang een tiranniek broeinest te zijn geweest, een ‘paranoïde dictatuur’ waarin renners moesten doen wat de ploegleiding voorschreef en verder hun kop moesten houden. Dat kwam deze week naar voren uit lang en intensief onderzoek van Nando Boers (NOS Sport) en Thijs Zonneveld (van de podcast In De Waaier).

We zijn best wat gewend in het wielrennen, waarin doorgedraaide fanatici als Lance Armstrong jarenlang geen middel onbeproefd lieten voor de winst. Het waren de epo-jaren waarin het individu niet telde en alles en iedereen werd opgeofferd aan de winstkansen van de kopman, inclusief de moraal.

Die zwarte jaren bereikten in 2012 een dieptepunt met het rapport van anti-dopingorganisatie Usada, waarin de Armstrong-methodiek uit de doeken werd gedaan. Daarna kon de grote schoonmaakoperatie beginnen.

De ploeg die in dat reinigingsproces vooropliep, heette Argos-Shimano. De documentaire Nieuwe helden, die filmer Dirk Jan Roeleven in 2013 maakte over de Tour de France-avonturen van die idealistische ploeg, had één centrale boodschap: het kan ook schoon. De nieuwe helden droegen hun anti-dopingboodschap uit als gedreven evangelisten. Zij zochten naar andere wegen om de prestaties te verbeteren: toegepaste wetenschap, gedetailleerde kennis, ladingen data.

De resultaten waren spectaculair: Marcel Kittel won de ene Tour-etappe na de andere, John Degenkolb won Milaan-San Remo en Parijs-Roubaix en het absolute hoogtepunt kwam in 2017, toen Tom Dumoulin namens Team Sunweb zegevierde in de Giro d’Italia.

Ergens rond die tijd voltrok zich het misschien wel onvermijdelijke. Van een strak gestructureerde ploeg die grote successen boekte, veranderde Team Sunweb langzaam maar zeker in een sekte, met het driekoppige management, bestaande uit het echtpaar Spekenbrink en ploegleider Kemna, als sekteleiders. De voedingsbodem daarvoor was er: een wielerploeg is een kleine, gesloten gemeenschap die van oudsher de neiging heeft de buitenwereld als vijandig te zien en de eigen visie als heilige waarheid.

De sekte deed wat sektes altijd doen: dissidente stemmen tot zwijgen brengen. Renners die de ploegleiding ervan in kennis stelden dat hun partner een kind verwachtte, werd onprofessioneel gedrag verweten. Toen Dumoulin na het winnen van de Giro werd gespot met een zak patat, kwam hem dat op een schrobbering van de ploegdiëtiste te staan.

Uiteindelijk bepaalden stringente regels en een waslijst aan protocollen het beleid. Wie zich daar niet bij wilde neerleggen, behoorde tot de vijand. Renners werd afgeraden – verboden – zelf na te denken: ‘De renner moet alleen maar trappen’, luidde het credo van Iwan Spekenbrink.

Wat ooit begon met een doordachte visie op het wielrennen, eindigde in een geradicaliseerde en dogmatische geloofsovertuiging. Daarin ontbrak het aan wat topsport zo leuk kan maken: menselijkheid.

In het wielrennen, en zeker in de wetenschappelijke benadering ervan die gaandeweg de overhand heeft gekregen, is het risico van dehumanisering levensgroot. Renners zijn steeds meer veranderd in trapmachines die wattages moeten leveren, de benodigde brandstof is op grammen nauwkeurig afgesteld. Dat is niet alleen zo bij Picnic-PostNL. Alleen liep die ploeg ook in dat proces voorop en was het beleid nergens zo rigide.

Ploegleider Kemna kwam donderdag met een reactie. Hij keek oprecht bedroefd en vol onbegrip in de camera. Sekteleiders begrijpen nooit wat ze hebben veroorzaakt: ze hadden toch het beste met hun volgelingen voor? Kemna beloofde onderzoek naar wat er binnen de ploeg was gebeurd: kennelijk was het contact met de werkelijkheid lang geleden al verloren gegaan.