De opverende groei van de arbeidsproductiviteit kan best te danken zijn aan AI

Kunstmatige intelligentie werkt steeds beter, en de rivaliserende bots een potje te laten schaken is een praktische manier om dit te illustreren. Tot voor kort bakten ze er niet veel van. Niet alleen deden de bots domme zetten en lieten ze opgelegde kansen onbenut, ze speelden ook opzichtig vals. Werd hun koningin aangevallen, dan kon die zomaar van het bord verdwijnen, om even later op een andere plaats weer op te duiken. Haha, domme bots. En dat noemen ze dan intelligentie. Inmiddels spelen de bots onderling puike partijen waarin nog maar zelden een illegale zet voorkomt.

Heeft de groeiende kwaliteit van de kunstmatige intelligentie (inmiddels) effect op de economie? Wie naar de jongste cijfers kijkt van de groei van de arbeidsproductiviteit, kan zomaar denken van wel. Dat zou prachtig nieuws zijn.

De arbeidsproductiviteit is de (gemiddelde) waarde van de productie per gewerkt uur. Als onze arbeid productiever wordt, hoeven we minder uren te werken voor hetzelfde inkomen; of kunnen we bij een gelijk aantal gewerkte uren meer geld besteden. Aan natuur- en klimaatbeleid, gezondheidszorg en armoedebestrijding – of natuurlijk aan stedentrips met vliegbestemming. Groei van de arbeidsproductiviteit biedt kansen, dat is het enige wat ik zeg.

De groei van de arbeidsproductiviteit is er al een tijdje uit, wat een internationale trend is, waar Nederland dan ook nog eens negatief uitspringt. In 2023 én 2024 kende Nederland niet alleen geen groei, maar zelfs krimp van de arbeidsproductiviteit. De waarde van de productie per uur nam af!

Groot is de opluchting, daarom, dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorige week bekendmaakte dat in 2025 de arbeidsproductiviteit van de commerciële sector groeide met 2,5 procent. Vooral de handel en de industrie droegen hieraan bij.

Komt dat echt door kunstmatige intelligentie? Dat weten we nog niet zeker. Maar het komt wél door nieuwe technologie. Hoe we dat weten? Door de mogelijke oorzaken af te pellen. Er zijn er drie.

De arbeidsproductiviteit kan stijgen doordat er per gewerkt uur meer kapitaalgoederen worden gebruikt. Zeg: een elektrische zaag in plaats van een handzaag. Ja, dit is gebeurd in 2025, maar het CBS telt als gevolg van deze kapitaalverdieping maar 0,2 procentpunt groei (van de 2,5 procent in totaal).

De arbeidsproductiviteit kan ook stijgen door het inzetten van beter gekwalificeerd personeel in het productieproces. Zeg: een gekwalificeerde timmerman in plaats van een beunhaas. Ook dit effect deed zich voor in 2025 maar was even klein (0,2 procentpunt) als het kapitaalgoedereneffect.

De grote klapper, echter, was de ‘multifactorproductiviteit’ (2,1 procentpunt). Dit is de technologie die wordt gebruikt om arbeid en kapitaal in het productieproces te laten samenwerken. Deze samenwerking is dus verbeterd; de productie is in 2025 efficiënter geworden.

Hoe dan? Nou, misschien dus wel doordat in de marktsector meer en meer gebruik wordt gemaakt van kunstmatige intelligentie. Dat is kandidaat 1 op mijn lijstje, in elk geval tot verder onderzoek iets anders zou uitwijzen. Maar ik kan zo een-twee-drie geen andere breed toegepaste technologie bedenken die de arbeidsproductiviteit in 2025 zo heeft kunnen opstuwen.

Er is sowieso nog volop ruimte voor verbetering. De generieke AI-bots verliezen nog ruim van de menselijke grootmeesters in het schaken, zoals Magnus Carlsen. En ze zijn nog helemaal geen partij voor Stockfish, de gespecialiseerde schaaksoftware die veel schakers gebruiken om hun partijen te analyseren. Maar de vooruitgang is indrukwekkend.