In ‘Taxi’ kreeg acteur Maarten Spanjer zijn passagiers volop aan het praten: ‘Het verbaasde me hoe makkelijk mensen hun ziel blootlegden’

Een van de bekendste tv-fragmenten uit de carrière van Maarten Spanjer stamt uit 1995. Spanjer is te zien in de rol van interviewende taxichauffeur in het programma Taxi. Naast hem zit niet een toevallig ingestapte passagier, maar de beroemde acteur en cabaretier Rijk de Gooyer.

Het is de avond van het Gouden Kalveren-gala en De Gooyer heeft net een prijs gewonnen voor zijn hoofdrol in de film Hoogste tijd. De Gooyer moppert dat hij maar weinig waarde hecht aan deze Hollandse filmprijzen, en zegt: ‘Wat moet je nou met zo’n kalf, eigenlijk?’ Spanjer antwoordt: ‘Nou, je kan hem weggooien, Rijk, als je wilt.’ Daarop draait De Gooyer het taxiraam open en knikkert zijn Gouden Kalf inderdaad in de berm.

De rol van praatgrage Amsterdamse taxichauffeur paste uitstekend bij acteur en schrijver Maarten Spanjer, die zaterdag 17 oktober op 73-jarige leeftijd stierf in een hospice in Ouderkerk aan de Amstel. Hij overleed aan de gevolgen van blaas- en prostaatkanker.

Spanjer werd geboren op 24 oktober 1952 in Amsterdam. In het grote rooms-katholieke gezin ontdekte Spanjer als jongen zijn grote liefde voor voetbal. Maar hij ging rechten studeren, en timmerde ook aan de weg als acteur. Zijn doorbraak kwam in 1980 met Paul Verhoevens veelbesproken jongerenfilm Spetters. Spanjer speelde daarin de hoofdrol van motorcrosser Hans, die tegelijk met zijn vrienden als een blok viel voor snackbarmedewerker Fientje (Renée Soutendijk).

In 1993 werd Spanjer een beroemde televisiepersoonlijkheid dankzij het NCRV-programma Taxi. Hierin werden met een verborgen camera gesprekken gefilmd in een taxi, met Spanjer achter het stuur. Hij was een spontane chauffeur met laconieke humor, die met uiteenlopende passagiers van allerlei slag gesprekken aanknoopte. Taxi scoorde miljoenen kijkers en won in 1995 de televisieprijs de Gouden Roos van Montreux.

‘De formule werkte’

In zijn boek Spanjer in stukken (2016) blikte Spanjer terug op het succes van Taxi: ‘Langzamerhand werd duidelijk dat de formule werkte. Het verbaasde me hoe makkelijk mensen hun ziel blootlegden in de beslotenheid van een taxi. Het helpt dat de chauffeur een vreemde voor hen is die aan het einde van de rit weer uit hun leven verdwijnt. Bovendien praten mensen liever dan dat ze stiltes laten vallen.’

‘Dergelijke gesprekken waren alleen mogelijk dankzij gebruik van de verborgen camera. Het leverde mooie, soms fascinerende televisie op, maar toegegeven, het middel was twijfelachtig. Iemand belt nietsvermoedend een taxi. Hebben ze eens een behulpzame, belangstellende chauffeur, blijkt het weer zo’n lul te zijn die voor de televisie werkt.’

Ondanks groot succes stopte Spanjer na vier seizoenen met Taxi, omdat hij het niet fijn vond om lang hetzelfde te doen. Een meer praktische reden was dat hij steeds vaker herkend werd als taxichauffeur, wat de spontaniteit van de gesprekken niet ten goede kwam.

Spanjer ging verder met andere televisie- en filmprojecten. Ook was hij actief als schrijver. Hij schreef stukken voor onder meer het satirische studentenblad Propria Cures. In 1986 had hij al zijn eerste boek gepubliceerd, Eigen schuld, een bundel met verhalen over zijn roomse jeugd in Amsterdam.

Spanjer bleef acteren. Vanaf 2003 was hij te zien in een reeks verfilmingen van De schippers van de Kameleon, met Spanjer als de rebelse boerenknecht Gerben Zonderland. In 2006 speelde Spanjer de titelrol van de nukkige rechercheur Martin Boks in de politieserie Boks van Talpa, dat maar één seizoen kreeg, omdat de zender in 2007 ophield te bestaan.

Rijk de Gooyer

Spanjer had een klik met de oudere acteur Rijk de Gooyer (1925-2011), die hij al sinds zijn jonge jaren bewonderde. Op de set van Soldaat van Oranje (1977), waar Spanjer werkte als kabelsjouwer en Rijk de Gooyer een SD-agent speelde, ontmoetten ze elkaar voor het eerst.

Ze kwamen elkaar hierna steeds vaker tegen in projecten voor film en televisie, en er ontwikkelde zich een vriendschap. Spanjer en De Gooyer speelden in 1997 samen in de tv-serie In voor- en tegenspoed. Daarna volgde ook nog de talkshow Rijk en Maarten in 1999 bij Net 5, die al na acht uitzendingen werd stopgezet wegens onenigheid met de producent.

Ook memorabel zijn hun reclames voor telecombedrijf KPN, eind jaren negentig. Daarin spelen Spanjer en De Gooyer twee vrienden die in aanraking komen met nieuwe communicatiemogelijkheden.

Naast herkenbare Amsterdamse humor deelden Spanjer en De Gooyer een allergie voor opgeblazen ego’s. Dit komt tot uiting in de bundeling Maarten maakt vrienden (2006), waarin Spanjer vol spot verhaalt over zijn ontmoetingen met onder anderen schrijver Joost Zwagerman, acteur Jeroen Krabbé en cabaretier Freek de Jonge. Uit de omschrijving op de achterflap: ‘Of Maarten hiermee nu werkelijk vrienden maakt is natuurlijk de vraag, maar in ieder geval leveren zijn bespiegelingen hilarische verhalen op.’

Spanjer lag volop overhoop met andere mediapersoonlijkheden en stookte het vuurtje graag zelf op. In een interview met De Telegraaf zei hij in 2017 dat hij het hart op de tong heeft en dat hem dat de nodige rollen heeft gekost: ‘Het is niet anders. In persoonlijk contact kan ik met een beetje goede wil nog wat ergernissen verbloemen. Maar als je schrijft, moet je glashard zijn en geen mensen willen sparen.’