Zelensky wil en kan niet verder meebewegen met Trump

Op het eerste gezicht lijkt het een herhaling. Weer heeft Volodymyr Zelensky een Amerikaanse dolk in zijn rug. En weer zit de Oekraïense president tegenover journalisten die hem dezelfde vraag stellen als na de beruchte bijeenkomst met Donald Trump begin vorig jaar: valt zijn band met de Amerikaanse president nog te redden?

Maar Zelensky’s antwoord is veranderd. Vorig jaar zei Zelensky vol vertrouwen: ‘Ja natuurlijk.’ Woensdag zegt Zelensky dit: ‘Het is jammer dat we een sterke partner verliezen.’

De crisis in de betrekkingen tussen Oekraïne en de VS is geen herhaling van die van begin vorig jaar, toen Trump en zijn adjunct JD Vance de Oekraïense president publiekelijk uitkafferden en hem het Witte Huis uitstuurden. Nee, deze crisis is erger, zegt Zelensky. Ditmaal schaart Trump zich met daden achter de oorlogsmachine van de Russische president Vladimir Poetin.

Grote deal is een feit

De tijd van Trumps mijmeringen over zakendoen met Poetin is voorbij. Zijn eerste grote deal met Poetin is een feit. In ruil voor Russische diesel rolt Trump 4 miljard Amerikaanse dollar naar het Kremlin, vrij besteedbaar aan de oorlog tegen Oekraïne (of tegen de VS zelf, via de Russische steun aan Iran).

Op die aankondiging volgde deze week een getrapte Amerikaanse aanval op Zelensky. De Oekraïners moesten stoppen met tegenaanvallen op Russische olieraffinaderijen, anders zouden de VS een eind maken aan de verstrekking van inlichtingen en de verkoop van wapens via de Navo, zo liet het Amerikaanse leger weten aan het Oekraïense leger.

Zelensky deed aanvankelijk wat Trump eiste. Drie dagen lang lagen de succesvolle Oekraïense aanvallen op raffinaderijen stil. Desondanks namen de Amerikaanse inlichtingen af: plotseling kreeg Oekraïne geen waarschuwingen meer van de VS voor Russische luchtaanvallen.

En plots kampte het Oekraïense leger met beperkingen bij het gebruik van het Amerikaanse Starlink-satellietinternet, dat cruciaal is voor operaties aan het front. Ondertussen gingen de Russische bombardementen op Oekraïense steden gewoon door, zonder dat Trump er iets van zei.

Genoeg geweest

‘Genoeg is genoeg’, zegt Zelensky woensdag. Zichtbaar gefrustreerd zit hij tegenover twee journalisten van de Britse krant Financial Times. Oekraïne, kondigt hij aan in het op camera vastgelegde interview, gaat weer raffinaderijen beschieten. ‘De blokkade is opgeheven.’

Is dat nou wel verstandig, vraagt een van de FT-journalisten. Dit herstelt de band met Trump toch niet? Zelensky zucht diep. Hij kijkt naar het plafond. Zeven tellen blijft het stil. ‘Als je langer dan een jaar in oorlog bent, kijk je niet alleen naar de eerste of tweede stap. Je moet vooruitdenken, anders verlies je alles’, zegt hij. ‘Als zo’n dieseldeal ervoor zorgt dat Oekraïne zwijgt op het slagveld en niet meer reageert op aanvallen, dan is de vraag: wanneer komt de volgende deal?’

Een dag later slaat er inderdaad een Oekraïense drone in op een raffinaderij ten zuidoosten van Moskou. ‘Schande’, tiert Trump.

De grens is bereikt

Een jaar en 9 maanden na Trumps aantreden is voor Zelensky de grens bereikt. Langer meebewegen is onmogelijk voor de Oekraïense president. ‘Als Poetin ons aanvalt, dan reageren wij’, zegt Zelensky. ‘Dat is onze regel.’

Na de aanval in het Oval Office hield Zelensky zich voor de camera’s in. Maar nu laat hij zijn frustratie blijken. Trump, zegt Zelensky, valt voor autocraten en superrijken. Trump, Poetin en Starlink-eigenaar Elon Musk ‘zitten in hetzelfde restaurant’, zegt Zelensky. ‘Geen streetfood-tentje.’

Het zijn niet Trumps dreigementen en beledigingen aan zijn adres die Zelensky frustreren. Net als vorig jaar kreeg hij deze week van Trump te horen dat het tijd is voor een nieuwe president in Oekraïne. ‘Voor mij doet dat er niet toe’, zegt Zelensky koel. ‘Wat ertoe doet, is dat Poetin geen druk voelt. En als hij geen druk voelt, dan valt hij aan.’

Poetins aanvallen aan het front leveren hem dit hele jaar vrijwel geen terreinwinst op – Oekraïne herovert zelfs terrein met een tegenoffensief. Maar met ballistische raketten weet Poetin Oekraïense burgers zwaar te raken. Woensdag schoot Rusland 39 ballistische raketten – het grootste salvo sinds het begin van de oorlog – af op het energienet van Kyiv en Charkiv, vlak voordat de winter begint.

Route naar vrede

Houdt Oekraïne dit wel vol zonder de VS? ‘Natuurlijk vinden we wel een manier’, zegt Zelensky. Maar hij erkent dat Oekraïne de oorlog niet op eigen houtje kan stoppen. Daarvoor heeft hij Europa en de VS nodig.

De route naar vrede ligt voor Oekraïners voor de hand. Als de VS de Oekraïners bijvoorbeeld toestemming geven om Starlink te gebruiken boven Russisch grondgebied, kunnen ze naar eigen zeggen de lanceerinstallaties voor ballistische raketten vernietigen. Dan is de laatste Russische voorsprong in de oorlog weg. Zelensky: ‘Dan gaat Poetin wel zitten om te praten.’

Uitbreiding van de toegang tot Starlink was Zelensky’s laatste verzoek aan Trump, zegt de Oekraïense president tegen de FT-journalisten. ‘Ik vroeg: zet Starlink aan. Maar ze zetten hem uit. Het is een heel ernstige fout.’

Zelensky hoopt dat Trump in binnen- en buitenland niet wegkomt met een alliantie met Poetin. Deals sluiten met Poetin is ‘politiek ingewikkeld’ voor Trump, zegt Zelensky. ‘Iedereen zal zich afvragen: hoe is dit mogelijk?’

Hoe nu verder?

In het afgelopen jaar en negen maanden zag Zelensky ook dat Trump geregeld terugkomt op beslissingen. Vrijdag zeiden bronnen in het Oekraïense leger tegen media dat de toegang tot Starlink deels was hersteld.

Hoe nu verder, willen de journalisten weten. Er zit maar één ding op, zegt Zelensky. ‘Meer praten. Meer uitleggen. En vasthouden aan ons standpunt. Het standpunt van Oekraïne, van ons volk.’