Ontbossing Braziliaanse Amazone op laagste niveau sinds 1988, maar vrees voor terugval bij winst Bolsonaro

‘Het is een ongelooflijk sterke daling… Het is als een droom’, reageerde de Braziliaanse milieuminister João Paulo Capobianco vrijdag tijdens een persconferentie in Brasília, waar de nieuwe cijfers werden gepresenteerd. Márcio Astrini, directeur van het Braziliaanse netwerk van milieuorganisaties Observatório do Clima, sprak van ‘een historische prestatie’.

Optimisme alom, maar de ontbossing is daarmee niet verholpen. Nog altijd verdwijnt op grote schaal regenwoud. Tussen augustus 2025 en juli 2026 ging naar schatting 3.335 vierkante kilometer bos verloren, maakte het Braziliaanse ruimteonderzoeksinstituut Inpe vrijdag bekend. Een jaar eerder was dat 5.731 vierkante kilometer. Het vorige laagterecord dateert uit 2012. Toen verdween 4.571 vierkante kilometer.

Inpe berekent de jaarlijkse ontbossing aan de hand van satellietbeelden. Het gaat om een voorlopige schatting; de definitieve uitkomst volgt in de eerste helft van volgend jaar. Vergeleken met 2022, het jaar voordat de huidige president Luiz Inácio Lula da Silva aantrad, is de jaarlijkse ontbossing met ruim 71 procent afgenomen.

Actieplan

De gunstige cijfers worden voor een belangrijk deel toegeschreven aan het beleid van Lula, die sinds zijn aantreden in januari 2023 sterk inzet op het terugdringen van ontbossing. Zo herstelde hij een actieplan voor de bescherming van het Amazonegebied, dat onder zijn voorganger Jair Bolsonaro was stilgelegd. De regering hervatte daarnaast het opleggen van sancties voor illegale kap. Ook werd geïnvesteerd in de bestrijding van milieucriminaliteit.

De regering biedt verder financiële steun aan gezinnen met een laag inkomen die het bos beschermen en duurzaam gebruiken, bijvoorbeeld door vruchten en noten te oogsten zonder bomen te kappen. Landbouwbedrijven die duurzamere productiemethoden toepassen, kunnen rekenen op rentekortingen.

Lula herhaalde op X zijn doelstelling: ‘Ons doel is om in 2030 een einde te maken aan illegale ontbossing.’

Mogelijke ommekeer

De vraag is hoe toekomstbestendig die aanpak is. Milieuorganisaties vrezen dat de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 25 oktober een koerswijziging inluidt. Lula neemt het dan op tegen senator Flávio Bolsonaro. Hij is de zoon van Jair Bolsonaro, die van 2019 tot en met 2022 president was. Onder diens bewind werden milieu-instanties financieel uitgekleed en nam de ontbossing, als effect daarvan, sterk toe.

Net als zijn vader zoekt Flávio steun bij grootgrondbezitters en ondernemers in de landbouw, houtwinning en mijnbouw, die verdienen aan de exploitatie van het Amazonegebied.

Cristiane Mazzetti van Greenpeace Brazilië wijst er tegenover persbureau AP op dat het huidige parlement al heeft geprobeerd milieuwetten af te zwakken en te ontmantelen. Van het nieuwe parlement, dat op 4 oktober werd gekozen, verwacht zij nog meer tegenstand. Afhankelijk van de volgende regering zal volgens haar ‘het risico op het terugdraaien van maatregelen en hoge ontbossingscijfers sterk toenemen’.

In zijn verkiezingsprogramma belooft Bolsonaro juist sterker milieutoezicht in het Amazonegebied, met voorrang voor gebieden waar ontbossing en branden de grootste druk veroorzaken. Zijn plannen zijn gericht op het opsporen van georganiseerde misdaad, in plaats van op kleine boeren en mensen die leven van de winning van natuurlijke hulpbronnen, meldt Reuters.

Bosbranden

Het Amazonewoud slaat grote hoeveelheden koolstof op en helpt via verdamping de regenval te reguleren. Bij ontbossing komt opgeslagen koolstof vrij als CO₂. Dit draagt bij aan de opwarming van de aarde.

Minder ontbossing betekent overigens niet dat alle schade aan het regenwoud afneemt. Ook brand en droogte kunnen het bos ernstig aantasten. De vele bosbranden van deze maand vallen buiten de meetperiode van Inpe, die eind juli afliep.