Rel op WK turnen in Nederland: 'Voor Rusland is politiek en sport één pot nat'

Arseniy Dukhno, Sergey Naidin en Daniel Marinov werken woensdag in neutrale, rood-zwarte kleding hun podiumtraining in Ahoy af. Door een ongelukkige loting zitten de Russische turners in dezelfde trainingsgroep als het Oekraïense team. Dat levert bijzondere beelden op, zoals de foto hieronder.

"Mijn sporters en ik spreken niet met de Russen", vertelt Igor Radivilov, de coach van de Oekraïense vrouwenploeg, twee dagen later aan NU.nl. "We groeten ze ook niet. Dat lijkt me logisch. In mijn land gaan elke dag mensen dood door Russische aanvallen. Ik vind het niet normaal dat Russen mogen meedoen aan deze WK. Maar we kunnen er niet veel aan doen."

Russische sporters werden 4,5 jaar geleden na de invasie in Oekraïne massaal geweerd. De oorlog woedt nog even hevig, maar de sportboycot van Rusland is grotendeels opgeheven. Het internationaal olympisch comité (IOC) adviseerde sportbonden afgelopen juli dat Russen weer moeten worden toegelaten bij internationale toernooien. "We willen atleten niet aansprakelijk stellen voor de acties van hun overheid", zei IOC-voorzitter Kirsty Coventry.

Die opstelling staat haaks op het beleid van overheden van EU-landen die Oekraïne steunen, zoals Nederland. "Je ziet absoluut tegengestelde bewegingen bij het IOC en Europese regeringen", zegt Marjan Olfers, hoogleraar Sport en Recht aan de Vrije Universiteit Amsterdam. "Europese regeringen proberen namelijk één lijn te voeren, waardoor het voor Russen - en dus ook voor Russische sporters - niet eenvoudig is om een visum te krijgen."

Die lijn zorgde deze week voor een rel in de turnwereld. De regerend wereldkampioene op de meerkamp Angelina Melnikova kreeg net als haar Russische teamgenotes Viktoria Listunova en Anna Kalmykova geen visum van de Nederlandse overheid. Ze kunnen daardoor niet meedoen aan de WK in Rotterdam.

De Russische turnbond én overheid reageerden woedend en gebruikten woorden als "directe discriminatie". Ze beschuldigden Nederland van het "doelbewust uitschakelen van de sterkste turnsters voor de strijd om WK-medailles".

Een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ontkende dat tegenover persbureau ANP. "Nederland beoordeelt elke aanvraag zorgvuldig op basis van de EU-visumcode. Daar staat onder andere dat een visum kan worden geweigerd als de aanvrager wordt gezien als een bedreiging van de openbare orde, de binnenlandse veiligheid of de internationale betrekkingen van één van de lidstaten."

Anders gezegd: Melnikova, Listunova en Kalmykova hebben volgens de Nederlandse overheid niet voldoende afstand genomen van de oorlog in Oekraïne of de regering van de Russische president Vladimir Poetin. Zo was Melnikova vorig jaar van plan om namens de partij van Poetin mee te doen aan lokale verkiezingen.

"De opstelling van Nederland is duidelijk", zegt Ruslanddeskundige Hans van Koningsbrugge. "Als je openlijk de oorlog steunt, ben je hier niet welkom en kun je niet meedoen aan sportwedstrijden. Dan kun je roepen dat sport en politiek gescheiden moeten blijven. Maar voor het Russische regime is sport en politiek één pot nat. Sport wordt heel makkelijk gebruikt voor propaganda."

De Russische mannenploeg zal zaterdag op de openingsdag van de WK in Rotterdam 'gewoon' met een volledig team van vijf turners plus een reserve in actie komen in de kwalificatie. Hetzelfde geldt maandag voor de vrouwenploeg. Vrijdag werd bekend dat in totaal twaalf Russische turners een visum hebben gekregen.

Als het aan de mondiale turnbond World Gymnastics had gelegen, hadden de Russen zonder enige restricties mogen deelnemen. Daar stak Nederland eerder al een stokje voor. "Dit kabinet blijft bij het standpunt dat het niet wenselijk is dat Russen onder eigen vlag mogen meedoen aan sportevenementen", meldde een woordvoerder van VWS vorige week aan NU.nl.

Dat betekent dat de Russische ploegen onder de neutrale naam World Gymnastics 2 staan ingeschreven. Op hun kleding is geen Russische vlag toegestaan en bij gouden medailles zal er geen Russisch volkslied klinken in Ahoy.

Ook dit laat zien dat sportbonden en Europese overheden op dit onderwerp ver uit elkaar liggen. En de WK turnen zal niet het laatste grote sporttoernooi zijn dat daarmee te maken krijgt.

"Het zou goed kunnen dat er nu een lobby op gang komt om Russen toch ongehinderd te laten deelnemen aan EK's en WK's", zegt Olfers. "En dan komt het erop aan hoe de internationale sportbonden zullen reageren."