Toekomst van belangrijkste klimaatrapport onzeker na mislukte onderhandelingen

De rapporten van het IPCC vatten de wetenschappelijke kennis over klimaatverandering samen. Ze worden gezien als de gouden standaard van de klimaatwetenschap, omdat honderden vooraanstaande onderzoekers er gezamenlijk de belangrijkste kennis in bundelen. Daarom hebben ze ook veel invloed op de wereldwijde onderhandelingen over klimaatbeleid.

Maar het IPCC staat onder druk. Tussen 2021 en 2023 verscheen de vorige set klimaatrapporten, en momenteel werkt de groep toe naar een zevende editie. Maar er wordt al meer dan drie jaar onderhandeld over wanneer die volgende rapporten dan moeten verschijnen.

Dat klinkt wellicht als een bureaucratisch detail, maar de timing van de rapporten ligt politiek heel gevoelig. In het klimaatakkoord van Parijs is afgesproken dat landen elke vijf jaar de balans opmaken: hoe gaat het met de strijd tegen klimaatverandering en wat moet er nog gebeuren? Eind 2028 gebeurt dat voor de tweede keer.

De meeste landen willen dat er dan een nieuw IPCC-rapport ligt, zodat ze de laatste wetenschap kunnen betrekken bij de diplomatieke onderhandelingen. "Het is belangrijker dan ooit dat het gevecht tegen klimaatverandering wordt ondersteund door de nieuwste en beste klimaatwetenschap", schreef een coalitie van tientallen landen, waaronder Nederland.

Maar een andere groep landen, waaronder India, Rusland en Saoedi-Arabië, wil langer de tijd nemen. Zij zeggen dat er meer tijd nodig is om te zorgen voor voldoende input uit ontwikkelingslanden.

Deze week moest tijdens een bijeenkomst in Ethiopië dan eindelijk een knoop worden doorgehakt, maar dat lukte opnieuw niet. Het IPCC dreigt volgend jaar zelfs zonder budget te zitten, want ook daarover werd vrijdag geen overeenstemming bereikt.

"Een bijzondere situatie", zegt klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, die zelf betrokken is geweest bij verschillende IPCC-rapporten. "Het is niet de eerste keer dat die tijdlijn een probleem is, maar voorheen werd het altijd sneller opgelost."

Een aanwezige bij de vergadering, die anoniem wil blijven om vertrouwelijke onderhandelingen te bespreken, zegt tegen NU.nl dat het IPCC wordt "getorpedeerd". Waarschijnlijk moet er voor het eind van het jaar nog een extra bijeenkomst worden georganiseerd om het budget van de VN-experts veilig te stellen. Dat wordt een kwestie van "redden wat er te redden valt", zegt de ingewijde.

Een andere betrokkene zegt dat sommige ontwikkelingslanden reële zorgen hebben over hun mogelijkheden om deel te nemen aan het IPCC-proces. In het verleden werden IPCC-rapporten vaak opgesteld door wetenschappers uit voornamelijk rijkere landen, op basis van onderzoeken die ook veelal uit het westen kwamen.

Maar sommige landen lijken vooral tijd te willen rekken. Saoedi-Arabië staat er bijvoorbeeld om bekend dat het alle VN-klimaatonderhandelingen zo stroperig mogelijk wil maken. Het land hoopt immers nog veel te verdienen aan olie en gas, terwijl wereldwijd klimaatbeleid daar versneld een einde aan zou kunnen maken.

Volgens De Coninck is het "heel belangrijk" dat de wereldwijde klimaatonderhandelingen tijdig worden voorzien van nieuwe IPCC-rapporten. "Vooral de kleinere ontwikkelingslanden hebben die informatie nodig. Zij gaan niet al die duizenden papers doorploegen. Het is voor hen heel waardevol als het IPCC dat doet."

Bovendien moeten de IPCC-rapporten altijd worden goedgekeurd door vertegenwoordigers van alle regeringen. Ook dat levert soms felle discussies op, maar het zorgt ervoor dat er uiteindelijk een wetenschappelijke basis is die tijdens de klimaatonderhandelingen niet meer ter discussie staat.

Na de mislukte vergadering van deze week zal het in de toekomst wellicht ook moeilijker worden om het eens te worden over de inhoud van de IPCC-rapporten, denkt De Coninck. "De klimaatpolitiek verplaatst zich naar de wetenschap."

Volgende maand komen vertegenwoordigers van bijna alle landen samen in het Turkse Antalya voor de jaarlijkse VN-klimaattop. Daar zal het dit jaar onder meer gaan over het feit dat de wereld definitief verder opwarmt dan het 1,5 gradendoel uit het Parijsakkoord. De VS zal als een van de weinige landen niet aanwezig zijn: president Donald Trump trok zijn land terug uit het VN-klimaatverdrag én uit het IPCC.