Inbeslagname 'Antifa-server' op Amerikaans verzoek leidt tot vragen en zorgen

Op het Science Park in Amsterdam nam de politie een server van de Italiaanse internetdienstverlener Autistici/Inventati (A/I) in beslag. Dat gebeurde na een Amerikaans rechtshulpverzoek. Volgens NRC wordt een kopie van de server met de Verenigde Staten gedeeld.

Dat zit zo. A/I is een hostingbedrijf dat 25 jaar geleden werd opgericht door een groep vrijwilligers. Wereldwijd maken zo'n twintigduizend groepen met vooral antifascistische en anarchistische sites gebruik van de dienst. Omdat dat bij A/I gebeurt, faciliteert het bedrijf volgens de VS terrorisme. Antifa staat op de Amerikaanse terreurlijst en daarom beschouwen de Amerikanen ook A/I als een terroristische organisatie.

De VS diende daarom een rechtshulpverzoek in bij de Nederlandse politie. Het Openbaar Ministerie (OM) laat desgevraagd aan NU.nl weten dat de inbeslagname van de server een juridische basis heeft. Bij strafzaken bieden Nederland en de VS elkaar wederzijdse rechtshulp.

"Een rechtshulpverzoek kan alleen worden geweigerd als er een weigeringsgrond van toepassing is", zegt een woordvoerder van het OM. "Dat was in deze casus niet het geval."

Na berichtgeving van NRC dat er een server in beslag was genomen, ontstond commotie. Dat een politiewoordvoerder had gezegd "dat je daar gewoon aan voldoet" als er een rechtshulpverzoek binnenkomt, doet de gemoederen nog verder oplopen.

De werkelijkheid ligt volgens het OM namelijk genuanceerder. Maar omdat het OM niet bekendmaakt wat er in het rechtshulpverzoek staat, blijft ook onduidelijk wat er precies is gebeurd. Het OM zegt wel dat de gegevens op de server "niet direct" met de VS worden gedeeld. Of en wanneer dat wél gebeurt, is eveneens niet helder. Mogelijk doet de Nederlandse politie eerst zelf nog onderzoek naar de inhoud.

Stel dat er een moord is gepleegd en de server is nodig vanwege het vermoeden dat er belangrijke aanwijzingen over de dader op staan, zegt Rejo Zenger van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom. "Dan zal niemand moeite hebben met het in beslag nemen van een server."

Er zijn dus situaties waarin het in beslag nemen van een server geoorloofd is. "Maar er moet een zorgvuldige afweging aan voorafgaan", zegt Zenger. "Als het een politieke actie is om tegenstanders het leven zuur te maken, dan zou je daar niet aan moeten meewerken."

A/I werd eind augustus op de Amerikaanse terreurlijst geplaatst. Niet veel later besloot de groep ermee te stoppen, onder meer om klanten te beschermen. "De mogelijkheid dat ons werk juridische en financiële gevolgen heeft voor mensen die dicht bij ons staan - of zelfs voor mensen die alleen maar iets met ons te maken hebben - laat ons geen andere keuze", schrijft de internetdienstverlener.

Na de bekendmaking dat A/I zou stoppen, begon het bedrijf met het sluiten van servers en het wissen van harde schijven. In Nederland was dat nog niet gebeurd en op het moment dat de server zou worden opgehaald, werd duidelijk dat de politie hem al in beslag had genomen. Daarover waren de betrokkenen niet ingelicht.

De Dutch Cloud Community (DCC), de branchevereniging voor de Nederlandse cloud- en internetdiensten, heeft haar zorgen geuit over de gang van zaken. De vereniging noemt het een "unicum" dat A/I op de terreurlijst van de VS is geplaatst. "Internetdienstverleners worden in de regel niet verantwoordelijk gehouden voor wat hun gebruikers online zetten."

De DCC vraagt om opheldering van de betreffende partijen over wat hier precies is gebeurd en welk precedent dit schept.