Veroordeling van oud-burgemeester rust op ‘dun ijs’ maar ‘een strafprocedure kan nu eenmaal zo aflopen’

„Dun ijs”, noemt advocaat Richard Korver de veroordeling van oud-burgemeester van Groningen Koen Schuiling. Volgens het gerechtshof in Zwolle is bewezen dat Schuiling in maart 2024 „wel degelijk opzet heeft gehad op het schenden van de eerbaarheid door in zijn auto te masturberen”, schrijft het hof in het arrest. Dat hij daarbij „ongeveer één minuut lang de binnenverlichting” van zijn rode Saab liet branden terwijl hij op de ringweg rond Groningen naast een melkwagen bleef rijden, geeft volgens het hof aan dat de verdachte dat „willens en wetens” deed.

Het hof handhaafde deze woensdag in hoger beroep de eerdere veroordeling en boete van 250 euro voor Schuiling. 

„Je vraagt je af of het met andere raadsheren anders had kunnen uitpakken”, zegt Korver over het arrest. Hij is niet de enige die kritiek uit op de veroordeling. Want hoe kan het dat Schuiling is veroordeeld op basis van één getuige, terwijl dat in zoveel andere zaken niet gebeurt? 

De melding van de chauffeur bij de politie wordt door het hof betrouwbaar geacht. Hij had vanuit zijn cabine „goed zicht” op de verdachte en „geen belang” bij het afleggen van een belastende verklaring. Daarnaast ziet het hof een geluidsopname van een gesprek tussen de twee als steunbewijs. De chauffeur nam dat op nadat hij Schuiling op de afrit had gedwongen te stoppen en het hof citeert daaruit. De chauffeur vraagt of Schuiling het normaal vindt voorbij te rijden „met de binnenverlichting aan en met je broek op de enkels”. Schuiling zegt dan: „O… nee joh… ik moet piesen.”

Ook de verklaring die Schuiling bij de politie gaf wordt door het hof gebruikt als steunbewijs tégen hem. De burgemeester ontkent daarin weliswaar het masturberen, maar bevestigt dat hij ter plekke was. Hij vertelt ook dat hij enige tijd naast de vrachtwagenchauffeur heeft gereden, zijn binnenverlichting aandeed en een deels ontblote buik had. Richard Korver vindt het ingewikkeld hoe de verklaring wordt geïnterpreteerd. „Want je kunt die verklaring van Schuiling ook gebruiken als steunbewijs voor zíjn versie van het verhaal: dat hij buikpijn had en die probeerde weg te masseren.” 

Steunbewijs

Emeritus hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht Ybo Buruma noemt het „heel menselijk” om gek te vinden dat de ontkennende verklaring van Schuiling wordt gebruikt als steunbewijs tégen hem. „Maar dit is wel gebruikelijk. Het laat zien dat hij daar was en enige tijd naast de vrachtwagenchauffeur heeft gereden.” De geluidsopname van hun gesprek voegt volgens Buruma ook iets toe aan de getuigenis van de chauffeur omdat het een opname is van het moment zelf, geen verklaring achteraf. „Schuiling zat op dat moment nog in de wagen.”  

Bij lezing van het arrest kan Buruma zich wel voorstellen dat ze „meer onderzoek hadden kunnen doen” naar het medische verweer van Schuiling. Tijdens de zitting voerde de verdediging aan dat Schuiling niet kán masturberen, na een openhartoperatie. De pijnscheuten in zijn buik zouden komen door chronische prostaatklachten en gevolg zijn van een blindedarmoperatie. Over zijn medische klachten schrijft het gerechtshof alleen beknopt dat het wil „aannemen” dat Schuiling „restklachten” heeft van medisch ingrijpen in het verleden. Maar het noemt de stukken die de verdediging over dit onderwerp heeft aangeleverd „gedateerd en vrij algemeen gebleven”. 

Het hof acht het „in het bijzonder niet geloofwaardig” dat Schuiling, „die naar eigen zeggen verging van de pijn”, meerdere afslagen voorbij heeft laten gaan voordat hij achter de vrachtwagen aan de snelweg verliet. 

De beknopte aandacht voor het medische verweer van Schuiling is belangrijk mocht de zaak in cassatie gaan. De Hoge Raad doet nooit zelf feitenonderzoek, maar kijkt of het recht op de juiste manier is toegepast. Dat houdt in dat belangrijke verweren beoordeeld moeten worden, in dit geval het medisch verweer van Schuiling. „En dat ze het kort hebben gehouden, wil niet zeggen dat er niet een uitgebreide weging achter zit”, zegt Buruma. 

De advocaten van Schuiling betoogden tijdens de zitting dat het medische verweer juist gedetailleerd weerlegd zou moeten worden. De advocaat van Schuiling, Sven Brinkhoff, ziet genoeg „aanknopingspunten” om in cassatie te gaan, zei hij woensdag tegen NRC. 

Unus testis, nullus testis

Korver zet vraagtekens bij de veroordeling omdat hij de getuigenis van de chauffeur en de geluidsopname van het gesprek als één bewijsmiddel ziet. Het is een bekende regel in het Wetboek van Strafvordering, vastgelegd in artikel 342 lid 2: „unus testis, nullus testis.” Ofwel: één getuige is géén getuige. Een veroordeling mag dus nooit plaatsvinden op basis van één bewijsbron, zegt strafrechtjurist Tessa van der Rijst. „Daarom zie je bij zaken als deze dat het écht twee kanten op kan gaan.”

Ze noemt twee voorbeelden. „Er is een zaak waarin een vrouw verklaarde dat iemand seks met haar had gehad tegen haar zin terwijl ze op een eenpersoonskamer in het ziekenhuis lag.” Het bewijs was haar verklaring én het controleerbare feit dat ze alleen op een kamer lag. De verdachte erkende dat hij dit wist, maar dat hij haar niet heeft verkracht. „De vermeende dader is onschuldig bevonden omdat mensen gewoonweg wel vaker alleen op een kamer liggen in het ziekenhuis.”

In het tweede voorbeeld is iemand aangeklaagd omdat hij op straat iemand met een mes zou hebben bedreigd. „Hij is aangehouden en had inderdaad een mes bij zich. Maar hij zei daarmee niemand te hebben bedreigd.” In dit geval is de verdachte wél veroordeeld. „Strikt genomen kan je alleen bewijzen dat hij een mes bij zich had. Net als dat je kan bewijzen dat het slachtoffer alleen in die ziekenhuiskamer lag.” Waarom is de een dan schuldig en de ander niet? „Het is wel heel toevallig dat je een mes bij je hebt natuurlijk.” De weging van het bewijs is daardoor totaal anders. En, zegt ze: „Het hangt ook af van wie de rechter gelooft.”

In het geval van Schuiling kan worden vastgesteld dat hij met zijn shirt omhoog en een hand op zijn onderbuik in de auto zat. Het bewijs daarvoor is niet ruim, maar wel voldoende om aan de bewijsminimumregels te voldoen, daar is namelijk vrij snel aan voldaan.

De vraag is vervolgens wat hij in die auto deed en daarin staan twee verhalen tegenover elkaar, die de rechter moet afwegen. Die heeft daarin veel vrijheid. „Daarbij geldt niet dat het beste scenario telt. De verdachte moet voldoende redelijke twijfel zaaien over het schuldscenario om niet schuldig bevonden te worden.” In dit geval is dat de verdachte dus, volgens het hof, onvoldoende gelukt.

Buruma snapt wel dat de veroordeling van Schuiling tot discussie leidt. „Natuurlijk vraag je je af of het OM niet te ver is gegaan door dit zeer lichte delict te vervolgen met grote gevolgen voor de burgemeester. Wellicht speelde de vrees voor klassenjustitie mee. Ik denk dat niemand deze uitkomst had gewild, maar als de strafprocedure eenmaal in gang is gezet, kan het wel zo aflopen.”

Kies NRC als voorkeursbron