Kindprediker Marjoe Gortner (1944-2026) wilde de duivel blauwe ogen slaan, later kwam hij tot inkeer en viel de kerk aan

Marjoe Gortner had nog net niet de rijpe leeftijd van 5 jaar bereikt toen de kleuter op 4 januari 1949, gekleed in een zwartfluwelen pak met witte cowboylaarzen, het huwelijk inzegende van een 23-jarige Californische matroos en zijn 21-jarige liefje. ‘Raymond, kiss ya bride!’, zei het jochie met de nepblonde nepkrullen – zijn moeder had zijn haar gepermanent en peroxideblond geverfd om hem op een cherubijntje te laten lijken – tot besluit van de ceremonie.

En daarmee ging Hugh Marjoe Ross Gortner, alias The Miracle Child, de geschiedenisboeken in als de jongste geestelijke die ooit een trouwplechtigheid had voltrokken. De lokale clerus sprak er schande van, juristen trokken de geldigheid van het huwelijk in twijfel, maar Marjoes vader en moeder hadden wat ze wilden: publiciteit.

Als kleuter had Gortner, de vierde generatie van een familie van rondreizende evangelisten, al furore gemaakt binnen de Amerikaanse pinksterbeweging met zijn geëxal­teerde, hel en verdoemenis dreigende preken. ‘Ik ben hierrr om de duivel twee blauwe ogen te slaan!’, bulderde Marjoe – een porte-manteau van Mary en Joseph – met rollende r, precies zoals zijn moeder Marge hem had geleerd.

Zwaaiend met zijn armen fulmineerde Gortner dat Amerika meer ‘goede christelijke moeders’ nodig had, ‘die hun jongens en meisjes leren om te bidden’. In plaats daarvan waren moeders tegenwoordig te druk met ‘cocktails drinken en vieze oude sigaretten roken’, raasde en tierde de drie turven grote voorganger.

Geldkoe van de familie

Een ‘preekmachine’, zo bestempelde zijn vader Vernon de geldkoe van de familie. De preken van de zingende en accordeon spelende Gortner waren zo’n succes dat zijn moeder extra diepe zakken in zijn broeken naaide om het geld te kunnen verstouwen dat hij ophaalde tijdens het collecteren. Voor 20 dollar kregen gelovigen een kusje van ‘de kleine Marjoe’. Zijn ouders lieten hem zelfs handopleggingen doen bij blinde, doofstomme en verlamde kinderen.

Gevraagd of hij zijn donderpreken uit zijn hoofd had geleerd, loog Gortner dat de teksten tot hem waren gekomen in een droom, vertelde hij later in de documentaire Marjoe (1972), die hij maakte om de misleidende praktijken van evangelisten te ontmaskeren. In werkelijkheid moest hij de preken regel voor regel in zijn kop stampen.

Als zijn aandacht tijdens het stampen ook maar even verslapte, hield zijn moeder hem voor straf onder de koude kraan, of ze verstikte hem net zo lang met een kussen tot hij zijn godsarbeid wilde hervatten. Het voordeel van een kussen was dat het, in tegenstelling tot andere lijfstraffen, geen sporen achterliet, vertelde Gortner later.

Verzonnen verkeersongeluk

Het was niet de enige leugen. Zijn moeder, al net zo’n flamboyante evangelist, kon het collectegeld als geen ander uit de zakken kloppen met het verhaal over het verkeersongeluk dat haar op een kwade dag in Canada door de voorruit van haar auto had geslingerd.

Het glas had haar ruggenmerg doorgesneden, waarna ze gedoemd leek om de rest van haar leven te slijten in een rolstoel, verlamd vanaf de nek. Gelukkig was Jezus aan haar verschenen, die beloofde haar te genezen, op voorwaarde dat ze haar bestaan zou wijden aan het verkondigen van Gods woord. ‘Het was hartverscheurend, en volstrekt onwaar’, aldus Gortners biografie.

Zijn carrière leek ten einde toen Gortner de baard in de keel kreeg, en zijn vader ervandoor ging met de naar schatting 3 miljoen dollar die zijn zoon had verdiend. In de jaren erna verdiende Gortner de kost als schoenverkoper, havenarbeider en muzikant, tot het lucratievere evangelistenbestaan hem toch weer wenkte.

Documentaire

Na een paar jaar was Gortner, die naar eigen zeggen nooit in God had geloofd, zo misselijk van zijn eigen flessentrekkerij dat hij de hulp inriep van twee documentairemakers voor een exposé over de oplichtingstrucs van de pentecostale industrie.

In de documentaire Marjoe (1972) zien we een hijgende, zwetende, halleluja-roepende Gortner rondparaderen als een prekende Mick Jagger, wiens podiumkunsten Gortner bewust imiteerde. Hij besloot zijn kerkdienst met een oproep aan de gelovigen om ‘het grootste bankbiljet’ uit hun zak te toveren voor de collecte.

De documentaire leverde de makers een Oscar op, en Gortner de toorn van zijn ouders. Met zijn vader legde hij het later bij, met zijn moeder sprak hij nooit meer.

Carrière als acteur

De Oscarwinst bleek het startschot van een bescheiden carrière als acteur. Gortner had kleine tot middelgrote rollen in series als Airwolf, The A-Team en Falcon Crest. Een van zijn grootste rollen was als schurk in de rampenfilm Earthquake (1974), waarin Gortner een psychotische kruidenier speelde die na een aardbeving zijn vijanden neermaait met een machinegeweer.

Gortner overleed op 2 oktober aan de gevolgen van hartfalen. In The New York Times omschreef Sarah Kernochan, een van de twee makers van Marjoe, hem als iemand die van kindsbeen af een rol had moeten spelen. ‘Hij had zijn hele leven een kostuum gedragen. Daarna merkte hij dat hij het niet meer kon uittrekken.’