Astronomen melden bijzondere primeur: voor het eerst zien ze een groene ster

Wie bij een heldere nacht omhoog kijkt, ziet vooral witte puntjes, maar van dichtbij kunnen sterren verrassende kleuren hebben. Door een unieke samenstelling van hun oppervlak kunnen ze roze, paars, of in een bijzonder geval zelfs groen ogen. Dat ontdekten onderzoekers van de Britse Warwick University, die hun resultaten donderdag publiceerden in het vakblad RAS Techniques and Instruments.

Hoewel astronomen al langer weten dat er ver in het heelal knalblauwe en oranjerode reuzensterren zitten, zagen ze deze nieuwe kleurschakeringen niet aankomen. De sterren in kwestie stonden namelijk bekend als zogeheten ‘witte dwergen’. Dit zijn kleine, zacht gloeiende restanten van dode sterren.

De onderzoekers bestudeerden witte dwergen uit het archief, en focusten op het zogeheten ‘lichtspectrum’: een vingerafdruk van hoeveel licht ze op elke golflengte uitstralen. Dit vertaalden de onderzoekers naar hoe wij de ‘ware kleur’ van de sterren zouden zien.

Vele miljoenen

Conclusie: witte dwergen zijn niet altijd wit. Sommige exemplaren zijn bijvoorbeeld zalmroze of lila. Dit komt door een grote hoeveelheid koolstof op het oppervlak, dat omhoog is geborreld uit diepere lagen van de ster. Dat houdt blauw, groen en geel sterrenlicht tegen, zodat een roze of paarse tint resteert.

Ze vonden ook een ster met een appeltjesgroen uiterlijk, overigens de eerste groene ster die ooit in de Melkweg is ontdekt. Deze heeft een buitenlaag met veel calcium en natrium, wat juist weer oranje en paars sterrenlicht absorbeert. De stoffen zouden afkomstig zijn uit de overblijfselen van planeten die om de ster heen draaiden voordat die stierf.

Dat gebeurde nadat de ster eerst was opgezwollen tot een zogeheten rode reus, en het planetenstelsel eromheen grotendeels verbrandde in de daardoor veroorzaakte vuurzee.

De onderzoekers deden onder meer een steekproef van alle witte dwergen binnen 65 lichtjaar van de Aarde, en vonden dat één op de dertig hiervan niet wit is, maar een kleurtje heeft. Dat betekent dat er naar verwachting vele miljoenen roze, paarse of soms groene dwergsterren zijn in de gehele Melkweg.

Normaal alleen grafieken

'We zien vaker mooie gekleurde plaatjes van telescopen als Hubble, maar dat is meestal niet hoe het er écht uit zou zien', reageert sterrenkundige Gijs Nelemans van de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Zulke foto’s worden achteraf vaak ingekleurd, en tonen niet de werkelijke schakeringen van verre sterren en gasnevels. ‘De onderzoekers laten overtuigend zien hoe exotische processen deze sterren hun bijzondere kleur geven.’

Volgens Nelemans is de belangrijkste bijdrage van dit onderzoek de ‘verwondering’ die erin schuilt, iets dat wetenschappers in hun dagelijkse werk weleens uit het oog kunnen verliezen. ‘Normaal kijken we alleen naar sterren via grafieken op een scherm, en vergeet je je af te vragen hoe ze er in het echt uit zouden zien.’