‘Dit boek is een aanwinst voor de hele mensheid’

„In De geschiedenis van de liefde van Nicole Kraus komt alles bij elkaar: waarom ik van literatuur hou, maar ook wat ik denk dat de kracht van kunst is. Dit is echt een boek waarvan ik droom dat ik het zou kunnen schrijven.  In de kern gaat de roman over verlies. Wat blijft er nog van ons over als je getuige bent geweest van het laagste van het laagste? Als je hele wezen is getekend door geweld en ontmenselijking?

De hoofdpersoon is de Poolse Holocaust-overlevende Leo Gursky, die je leert kennen als een oude, vereenzaamde man in de VS. Hij heeft één vriend, zijn bovenbuurman Bruno, met wie hij communiceert door op de verwarmingsbuizen te tikken. En hij heeft een zoon, een bekende schrijver, die niet weet dat Gursky zijn vader is.

Gursky wil zo graag een connectie maken met mensen, hij zoekt daarnaar op allerlei onhandige manieren. Dan gaat hij bijvoorbeeld naar de schoenenwinkel om schoenen te passen die hij helemaal niet wil, alleen om even aanspraak te hebben. Of hij wordt naaktmodel. Hij wil gewoon door iemand gezien worden. 

Tijdens de opkomst van het nazisme in Polen werd hij gescheiden van zijn geliefde, Alma, die naar de VS vlucht, terwijl Gursky de wreedheden van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust moet doorstaan in Polen. Het boek is vernoemd naar het boek ín het boek, dat Leo ooit voor Alma schreef, De geschiedenis van de liefde. Dat boek blijkt in de loop van het verhaal allemaal andere personages te hebben beïnvloed, zonder dat Gursky zich daar bewust van is. Bijvoorbeeld dat van de andere Alma, een 14-jarig meisje dat net haar vader is verloren en vernoemd is naar het hoofdpersonage van het boek van Gursky.

Zo ontstaat een heel tapijt van verschillende verhalen die met elkaar verweven zijn. Het doet in die zin wel een beetje denken aan de film Magnolia van Paul Thomas Anderson, waarin allemaal mensen die vreemden van elkaar lijken te zijn, elkaar even blijken te hebben geraakt. 

Ik heb het boek er opnieuw bij gepakt omdat ik geraakt word door wat er allemaal in de wereld gebeurt, vooral in Gaza en Israël. Dit boek laat voor mij zien: als er zoiets heftigs gebeurt, is dat een schandvlek op de geschiedenis van de mens, op ons allemaal. Het laat ook zien wat trauma met ons doet als je het wegstopt, of als je het niet werkelijk adresseert. Dan zal de geschiedenis zich herhalen. In dat opzicht is dit boek echt een aanwinst voor de hele mensheid. 

Extra krachtig is dat Krauss het heeft geschreven als kleindochter van Holocaust-overlevenden, met veel mensen in haar familie die wel zijn vermoord. Het is ook opgedragen aan haar grootouders, die haar ‘het tegenovergestelde hebben geleerd van verdwijnen’. Ze hebben haar dus zelfs na die verschrikkelijke geschiedenis aangespoord: ga het leven in. Laat jezelf zien. Niet bang zijn. Echt prachtig.

Er zijn maar weinig boeken die het herlezen waard zijn, wat mij betreft. Maar er zijn er wel waar ik telkens bij terug kom: de boeken van Stephen King bijvoorbeeld, of Toni Morrison. Die boeken zitten dan ook permanent in mijn tas, het zijn mijn emotionele support boeken. Sommige mensen roken, andere mensen drinken. Ik heb het liefst een boek bij me.”  

Kies NRC als voorkeursbron