De vraag moet zijn: wie is er verantwoordelijk voor strategische voedselvoorraden?

De termen ‘voedseltekort’ en ‘voedselzekerheid’ vielen de afgelopen dagen veelvuldig. En wie in sommige delen van het land het versaanbod bekeek van Albert Heijn, de grootste grootgrutter van het land, zag inderdaad legere groente- en fruitschappen. Net als welke groente (spruitjes) en welk fruit (zure appels) het minst populair zijn. Wat maak je op een doordeweekse dag met pastinaak?

Nu is Albert Heijn in veel gemeenten niet de enige aanbieder van etenswaar, zijn er gelukkig nog weekmarkten en – zeldzamer – zelfstandige groenteboeren en kaaswinkels. Tegelijk toont het „cyberbeveiligingsincident” opnieuw hoe gewend en verwend Nederland is.

Want de Nederlandse voedselproductie en – distributieketen is zó efficiënt dat elke dag, precies op tijd, vers eten wordt geleverd. Dat de consument vlak voor het avondeten verwacht te kunnen kopen. Veel stedelingen zijn niet meer gewend om slechts een keer in de week boodschappen te doen. ‘Just in time’ bij aanbieder en vrager dus. Maar die efficiëntie betekent ook dat de keten extreem gevoelig is. Of de verstoring nu komt door problemen in het Suezkanaal, hevige sneeuwval of wegwerkzaamheden.

De lege supermarktschappen laten ook zien hoe digitaal afhankelijk Nederland is en daarmee kwetsbaar. De overheid focust in haar campagne ‘Denk Vooruit’ op 72 uur zonder stroom, maar hoe zit het met digitale weerbaarheid van bedrijven? Wat kunnen zij, of burgers, nog analoog?

En zijn zij voorbereid op een echte crisis? Uit het maandag verschenen onderzoek van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, die achter de ‘Denk Vooruit-campagne’ zit, blijkt dat inmiddels vier op de tien inwoners „actie ondernam om beter voorbereid te zijn op risico’s en dreigingen”. Dan gaat het om het samenstellen van een noodpakket of het verbeteren van wachtwoorden. Dat betekent dat zes op de tien dat nog niet zijn. Hamsteren zit duidelijk nog niet tussen de oren, al is er een supermarkt die dat al 23 jaar promoot.

Lees ook

Wat als de stroom langdurig uitvalt en de deur van de supermarkt dichtblijft? Voor zo’n ‘donkerzwart’ scenario ontbreekt een plan

Nu zijn noodpakketten niet het enige antwoord, noch een voorraadkast met etenswaar in blik voor drie dagen – of zoals Instituut Clingendael deze zomer adviseerde: acht dagen. Grotere vraag is wie verantwoordelijk is voor de voedselvoorziening in extreme situaties. Nederland vertrouwt als handelsland op aanvoer van etenswaar, maar volgens deskundigen is er als álles platligt nog voor een week aan eten aanwezig.

Wie moet strategische voedselvoorraden aanleggen, waar komt de opslag en ten koste van wat, en wie gaat dat betalen? Als het aan staatssecretaris Silvio Erkens (Voedselzekerheid, VVD) ligt krijgen supermarkten en voedselproducenten de verantwoordelijkheid om genoeg voedsel te leveren in tijdens van crisis, zei hij vorige maand in de Tweede Kamer. De sector wees er in NRC eerder op dat volgens de supermarkten zo’n strategische voorraad „een nutsvoorziening” is.

Het kabinet werkt ondertussen aan een „landelijk crisisplan voedselzekerheid”. Dat moet begin volgend jaar klaar zijn. Maar wat de lege schappen bij de Albert Heijn ook laten zien, net als eerder de landelijke pinstoring (2024) of de drinkwaterproblemen in Amersfoort (2026) is dat een kleine crisis al gevolgen kan hebben.