Macron eist een snelle deal over de Europese begroting – en krijgt misschien zijn zin

Eind dit jaar moet er een deal liggen. Punt. De Franse president Emmanuel Macron deed donderdag een ultieme poging om zijn Europese collega’s ervan te overtuigen het nog dit jaar eens te worden over de meerjarenbegroting van de Europese Unie. Vanwege de naderende verkiezingen in Frankrijk kan hij na december geen akkoord meer sluiten, zei Macron resoluut.

De eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen vindt pas half april volgend jaar plaats. Maar volgens Macron zou een akkoord in januari al „democratische moeilijkheden” opleveren voor zijn positie. Andere landen betwisten dit. De onderhandelingen zitten weliswaar muurvast, maar ook in januari en februari zou er ruimte genoeg zijn om tot een overeenkomst te komen.

Veel diplomaten zagen in Macrons woorden dan ook vooral een verkapt dreigement: regel het nu met mij, of jullie moeten misschien wel zaken doen met Marine le Pen, al noemde Macron haar naam niet. De radicaal-rechtse Le Pen gaat aan kop in de peilingen. Deze week zei ze op bezoek in Brussel dat ze de Franse afdracht aan de EU met miljarden wil verlagen als ze verkozen wordt.

Tactiek of niet, voor EU-president António Costa kwam Macrons ultimatum als geroepen. De Portugees heeft de lastige taak alle landen achter een akkoord over de meerjarenbegroting te krijgen. Tot nu toe bevinden de gesprekken zich in een klassieke patstelling: ‘zuinige’ landen als Nederland vinden de begroting te groot, de rest geeft geen krimp. Een compromisvoorstel van de Ieren werd vorige week nog door de zuinige landen neergesabeld als ‘onacceptabel’.

„Jullie hebben Macron gehoord”, zei Costa volgens betrokken diplomaten aan het eind van de vergadering. Nog los van wie er volgend jaar president is: als er pas tegen de zomer een akkoord is, zou het met de onderhandelingen die daarna nog volgen, om de verschillen met de Europese Commissie en het Europees Parlement glad te strijken, wel eens tot oktober kunnen duren voordat de begroting rond is, net voordat die in 2028 voor zeven jaar moet ingaan.

Costa verraste de leiders vervolgens met een aankondiging. Hij wil al in de komende weken razendsnel een nieuw voorstel optuigen, dat het Ierse compromis moet vervangen als startpunt voor de onderhandelingen. Eind november staat een extra top in Brussel ingelast waar de leiders zich over zijn ideeën zullen buigen. Op 17 december volgt dan een nieuwe top, die desnoods tot kerst kan doorgaan.

De extra novembertop stond al in de agenda, maar de afgelopen tijd was de scepsis over een tijdig akkoord zo hard gegroeid dat aan het nut van zo’n tussentijdse top werd getwijfeld. Dat die er nu toch komt, is een teken dat er weer hoop gloort. Mogelijk komen ze er tóch dit jaar uit.

Grote clash bleef uit, een slecht teken

Voorafgaand aan de top was de stemming cynisch. Het eerste voorstel van de Europese Commissie is alweer een jaar oud. In dat voorstel werd veel meer geld vrijgemaakt voor nieuwe prioriteiten – onderzoek, innovatie, defensie – maar bleven ook de oude subsidies voor landbouw en arme regio’s intact.

Sindsdien wordt er volop gesteggeld. Het probleem is dat de kopgroep van zuinige landen (Nederland, Duitsland, Denemarken, Finland, Oostenrijk en Zweden) wil dat de begroting krimpt, maar niet ten koste van de nieuwe prioriteiten. Een grotere groep landen, die vaak meer geld uit de Europese pot krijgen dan ze erin stoppen, wil juist dat de begroting bij het oude blijft. Dat was ook deze week onveranderd.

Een diplomaat verwoordde de stemming zo: „Als je in een vliegtuig zit, en je komt dichter bij je bestemming, voel je op enig moment dat het vliegtuig naar omlaag buigt. Het begint te dalen. Dan weet je: je bent misschien nog wel een half uur of drie kwartier onderweg, maar de landing is ingezet. En dat gevoel, dat de landing is ingezet, heb ik bij deze begrotingsonderhandelingen nog niet gekregen.”

Tijdens de top bleef een grote clash tussen de regeringsleiders en staatshoofden in de vergaderzaal uit. Dat is, paradoxaal genoeg, een slecht teken. Dat is de logica van de begrotingsdiscussie: er moet eerst gevochten worden, voordat er ruimte ontstaat voor toenadering. Dan kunnen de leiders met opgeheven hoofd naar hun kiezers terug en zeggen dat ze alles gegeven hebben. Nu bleven ze netjes – maar dichter tot elkaar kwamen ze niet.

Costa hoopt de spagaat – wel forse extra uitgaven, maar geen grote verhoging van de nationale bijdragen – deels op te lossen door het toevoegen van nieuwe inkomstenbronnen (lees: Europese belastingen) aan de mix. Er is door de Europese Commissie en het Europees Parlement al een aantal nieuwe belastingen geopperd, zoals een tabaksbelasting of een bedrijvenbelasting. Maar geen van deze belastingen kan tot dusver op unanieme steun rekenen.

Kies NRC als voorkeursbron