Is China een betere partner voor Europa dan de VS?

Was het echt ‘supergoed nieuws uit Den Haag’, zoals Barbara Kathmann, woordvoerder digitale zaken van Pro in de Tweede Kamer, deze week schreef op Mastodon? Of was het vooral een symbolische opsteker, die Nederland wel een goed gevoel geeft, maar die nauwelijks iets verandert aan onze status als digitale kolonie van de Verenigde Staten?

Het bedrijf achter DigiD, Solvinity, mag écht niet verkocht worden aan de Amerikaanse firma Kyndryl, schreef staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit, D66) dinsdag aan de Tweede Kamer. Dat had ze in mei eigenlijk al besloten, omdat de overname „mogelijk een risico voor het publieke belang” zou vormen. Nu heeft ze ook het bezwaar dat Solvinity tegen het verbod had aangetekend van tafel geveegd. De Nederlandse leeuw heeft zijn poot stijf gehouden, de Amerikaanse adelaar heeft het nakijken – je zou het bijna denken.

De blijdschap van Kathmann is wel navoelbaar. Het land van Trump en zijn Big Tech-vrienden mag geen greep krijgen op de persoonlijke gegevens van Nederlandse burgers. Want het draait om gevoelige data bij DigiD, de inlogdienst die we gebruiken voor online contact met de belastingdienst, zorgverzekeraars, pensioenfondsen en overheden.

Maar de staatssecretaris maakt zich geen illusies. In haar korte briefje aan de Kamer schrijft ze ook: „Nederland hecht grote waarde aan de aanwezigheid van buitenlandse, waaronder nadrukkelijk ook Amerikaanse technologiebedrijven, en hun bijdrage aan de Nederlandse economie en digitale infrastructuur.” Want tja, zonder Amerikaanse technologie kunnen in Nederland en Europa vooralsnog maar weinig bedrijven, overheden en andere organisaties soepel blijven draaien.

Op kleine schaal beginnen er wel alternatieven voor Amerikaanse Big Tech van de grond te komen. Zo komt de belastingdienst terug op een eerder gemaakte keuze voor de kantoorsoftware Microsoft 365. In plaats daarvan kiest de dienst voor kantoorautomatisering op servers die onder eigen controle staan, in combinatie met Europese open source oplossingen.

Het Internationaal Strafhof in Den Haag zag zich door Amerikaanse sancties genoodzaakt over te stappen van Microsoft op Europese alternatieven. En het hele overheidsapparaat van de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein is, met vallen en opstaan, al vergevorderd met de omschakeling van Microsoft op open source alternatieven.

Meedogenloze logica

Maar voorlopig blijft het klein bier. Een aanzienlijk drastischer stap bepleit geopolitiek analist Paul Verhagen, in zijn onlangs verschenen boek The Techtonic Shift: Power, Tech, and the End of Nations. Nadat hij eerst beschrijft hoe ingrijpend de verhoudingen in de wereld zijn veranderd door de heerschappij van de machtige Amerikaanse tech-bedrijven over het digitale domein, presenteert hij in een van de laatste hoofdstukken een gewaagd pleidooi.

Europa zou er consequenties aan moeten verbinden dat Amerika zich meer als vijand gedraagt dan als bondgenoot. In de Oekraïne-oorlog kiezen de VS partij voor Rusland, waardoor de NAVO in de praktijk eigenlijk al dood is. „De koele, en soms meedogenloze strategische logica wijst in een duidelijk richting”, schrijft Verhagen: Europa moet zich afwenden van de VS en kiezen voor toenadering tot China.

Geen natuurlijke bondgenoot, erkent hij, en een autocratie, zonder vrije verkiezingen en mét ernstige inperkingen van de mensenrechten. Bovendien zal het vermoedelijk niet lang meer duren voor het land probeert Taiwan te annexeren.

Maar anders dan de VS heeft China geen aanspraak gemaakt op grondgebied van NAVO-landen. Het land kan Europa voorzien van technologie en zeldzame aardmetalen. Op klimaatgebied zouden China en Europa kunnen samenwerken (zoals deze week ook de oud-president van Finland in NRC bepleitte) en gezamenlijk zouden ze kunnen zorgen voor een mate van geopolitieke stabiliteit, waar de VS niet meer om maalt.

Maakt Europa zich dan niet opnieuw afhankelijk, maar nu van China en Chinese technologie? Alleen om tijd te kopen is dat acceptabel, zegt Verhagen. Uiteindelijk moet deze „noodzakelijke” geostrategische wending Europa in staat stellen zélf meer technologie te ontwikkelen en daarmee de Europese strategische autonomie te versterken.

Het is een prikkelende these, een goede aanzet voor debat (zeker nu veel Europese landen juist neigen naar een hardere koers tegenover China), al is het ook een angstaanjagend perspectief. En niet alleen omdat Europa behalve Taiwan en de mensenrechten vermoedelijk ook de Europese auto-industrie ermee voor de bus zou gooien.

Wat zou een geopolitieke toenadering tot de hardvochtige Chinese surveillance-staat betekenen voor hoe wij Europeanen onszelf en onze waarden zien? Solvinity in Chinese handen kan geen verbetering zijn.

Kies NRC als voorkeursbron