Bedrijven moeten zich beter wapenen tegen toenemende ICT-dreigingen

Een van de weinige Albert Heijns die erin slaagde lege schappen te voorkomen, staat in Hendrik-Ido-Ambacht. In het AD vertelt eigenaar Cees van der Poel dat hij met zijn eigen busje naar de groenteveiling reed om verse producten in te slaan. Van der Poel is franchisehouder, zelfstandig ondernemer dus. Hij heeft de ruimte om problemen eigenhandig op te lossen.

Andere Albert Heijns hebben die ruimte niet. Ze zijn volledig overgeleverd aan de ICT-systemen van het supermarktbedrijf. Bestellen van producten gaat volautomatisch. Dat scheelt op normale dagen veel werk, maar als de systemen ten prooi vallen aan een storing, kunnen de supermarkten geen kant op.

De ICT-storing bij Albert Heijn, die alweer dagen duurt, laat eens te meer zien hoe kwetsbaar systemen en bedrijven zijn geworden. De afgelopen decennia is de wereld in snel tempo geautomatiseerd. Systemen en apparaten werden steeds meer aan elkaar gekoppeld. Dat leidde tot winst in efficiëntie, maar zo langzamerhand wordt ook de keerzijde steeds duidelijker.

Door kunstmatige intelligentie (AI) is het veel makkelijker geworden om zwaktes in ICT-systemen op te sporen. Zolang die AI wordt gebruikt door de eigenaren van die systemen, kunnen die alleen maar robuuster worden gemaakt – dat is winst. Maar als die AI in handen valt van kwaadwillenden wordt het juist veel eenvoudiger om systemen plat te leggen.

Ook de inzet van AI-agents, een soort digitale robots, biedt hackers tal van nieuwe mogelijkheden. Het is nog moeilijk te overzien wat de gevolgen hiervan zijn – sommigen waarschuwen reeds voor de apocalyps – maar duidelijk is dat de risico’s voor elk systeem snel toenemen.

Welke kwaadwillenden de storing bij Albert Heijn op hun geweten hebben, is nog niet duidelijk. Dat maakt het moeilijk om in te schatten welke aanvallen Nederland nog te wachten staan. De gevolgen voor de voedselvoorziening vielen uiteindelijk mee. Omdat andere supermarkten nergens last van hadden, hadden burgers een alternatief.

Niettemin moet de storing een wake-upcall zijn. Tijdens de coronapandemie werd al vastgesteld dat Nederland ongemerkt veel kwetsbaarder was geworden. De aanvoerketens waren te lang geworden, waardoor er ten tijde van crisis direct schaarste aan producten kon ontstaan. Nederland en Europa moesten zelfvoorzienender worden, was de conclusie. Nu moet de conclusie luiden dat er betere veiligheidskleppen en back-upsystemen moeten worden gebouwd.

Het lastige is dat elk verlangen naar zekerheid meestal wordt overstemd door een nog veel sterker verlangen naar efficiëntie. Het is moeilijk om bedrijven, en vooral hun aandeelhouders, enthousiast te maken voor veiligheidsmaatregelen. Het is lastig om de baten ervan te bepalen – te zien welke rampen je ermee hebt afgewend – waardoor het te vaak wordt gezien als enkel een kostenpost.

De storing bij Albert Heijn leidt ook tot een financiële strop. Te hopen valt dat bedrijven inzien dat ze veiligheid veel serieuzer moeten nemen.

Maar het kan ook geen kwaad als de overheid hier een rol in speelt. De oproep aan Nederlanders om een noodvoorraad aan voedsel aan te leggen moet gepaard gaan met een oproep aan supermarkten, groothandels en levensmiddelenproducenten om de voedselvoorziening minder kwetsbaar te maken. Desnoods moet dat worden afgedwongen.