TU Delft mag geen quotum invoeren voor vrouwelijke studenten, ministerie vreest domino-effect wetswijziging

Dat besluit is een tegenvaller voor de opleiding luchtvaart- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft, die minstens 30 procent vrouwelijke studenten wil toelaten. Daarvoor kreeg de universiteit eerder dit jaar groen licht van het College voor de Rechten van de Mens.

Om die maatregel in te voeren, is een wijziging nodig van de wet op het hoger onderwijs, maar de minister wil zich daar niet aan wagen. Na die wijziging zou voorkeursbehandeling op basis van persoonskenmerken mogelijk zijn bij een numerus fixus. Op dit moment staat de wet alleen onderscheid toe op basis van kwalitatieve eisen.

Zo’n voorkeursbeleid is, mits aan strenge eisen wordt voldaan, een toegestane en effectieve manier om gelijkheid tussen mannen en vrouwen te creëren, schreef het College in haar oordeel. Onder meer het VN-vrouwenverdrag waarbij Nederland is aangesloten, onderschrijft die maatregel, aldus de rechters.

Vergaande maatregel

‘We delen het doel van de TU Delft om meer vrouwen in de techniek te krijgen’, aldus een woordvoerder van het ministerie van Onderwijs. ‘Maar het voorgestelde voorkeursbeleid is een zeer vergaande maatregel. De wetswijziging zou het stelsel principieel veranderen.’

Het ministerie vreest de implicaties daarvan: zo’n wetswijziging opent mogelijk een discussie over allerlei soorten voorkeursbehandeling. Want moeten bij mondzorgkunde dan niet meer mannen worden toegelaten? En zou ten bate van cultuursensitieve zorg niet een groter aandeel van de geneeskundestudenten een migratieachtergrond moeten hebben?

De opschudding die die wijziging teweeg zou brengen, staat volgens het ministerie niet in verhouding tot de voordelen voor de genderdiversiteit bij de TU Delft. ‘Het verzoek komt slechts van één opleiding. Veel andere studies in de techniek hebben geen numerus fixus. En veel studies daarbuiten weer wel.’

Domino-effect

Dat potentiële domino-effect voor andere vormen van voorkeursbehandeling is een veelgehoord argument tegen vrouwenquota, zegt hoogleraar politiek van diversiteit Liza Mügge. ‘Maar in de praktijk moet zo’n maatregel altijd proportioneel en uitlegbaar zijn. Dus lijkt me dat andere vormen van voorkeursbehandeling die hier eventueel uit zouden voortvloeien juist positieve ontwikkelingen zouden zijn.’

Tot nu toe leidden de verschillende vrouwenquota, zoals dat voor het personeelsbestand op universiteiten, overigens nog niet tot quota op andere persoonskenmerken.

‘Teleurstellend en verdrietig’, noemt decaan van de Delftse faculteit Henri Werij het besluit van de minister. ‘Al sinds ik bijna tien jaar geleden aantrad als decaan, zijn we hard bezig om meer vrouwen op de opleiding te krijgen. Ondanks alle maatregelen die we tot nu toe hebben getroffen, lukt dat maar mondjesmaat. Voor echte verandering is dit quotum gewoon nodig.’

Het College voor de Rechten van de Mens gaf de universiteit daarin gelijk: maatregelen als het aanstellen van meer vrouwelijke rolmodellen op de faculteit, aanpassingen in de leeromgeving en het selectieproces en het aanstellen van een diversity officer hebben hun maximale effect al bereikt.

Andere mogelijkheden

Toch wil het ministerie eerst nog andere mogelijkheden verkennen en ‘met de TU Delft in gesprek over wat er binnen het kader van de wet nog mogelijk is’. Een woordvoerder wijst op lopende campagnes en acties om vrouwen richting technische vakken te bewegen. ‘Denk aan het programma Sterk Techniekonderwijs, waar het betrekken van ondervertegenwoordigde groepen een onderdeel van is. Een wetswijziging zou een veel latere stap zijn.’

Decaan Werij heeft nog maar weinig fiducie in dergelijke campagnes. ‘Wij spreken hier studenten die opmerkingen krijgen als: Jij bent zo’n meisje-meisje, die opleiding is toch niks voor jou?’ Het zijn dat soort hardnekkige genderstereotypen waardoor maar zo’n 24 procent van de studenten die zich aanmelden vrouw is, gelooft Werij. ‘En omdat mannen en vrouwen even goed scoren op kwaliteitseisen, is grofweg hetzelfde percentage in het eerste jaar een vrouw.’

Door een quotum van 30 procent vrouwen in te stellen, zou dus zo’n 6 procent van de studenten geen man maar een vrouw zijn. Dat zouden vrouwen zijn met een iets lager rangnummer op de numerus fixus dan de mannen waarvoor zij in de plaats komen, maar met vrijwel gelijke kwaliteiten, stelt Werij.

‘Jaarlijks zijn er zo’n 4.300 aanmeldingen, waarvan grofweg de helft helemaal super is. We zouden de 440 opleidingsplekken wel vijf keer kunnen vullen met geschikte studenten. Laat ons daar dan die 132 van reserveren voor een vrouw.’