Door twee 3D-geprinte snavelprotheses kan zuidelijke hoornraaf weer de grond van Artis omspitten

De zuidelijke hoornraaf, een mannetje van 1,5 jaar, had zijn snavel voor de helft afgebroken bij het omspitten van de grond op zoek naar eten. Dat is voor hoornraven, die voornamelijk grondvogels zijn, ‘niet ongebruikelijk’, aldus Nico Schoemaker, specialist vogelgeneeskunde bij de UU.

‘Het is een jonge vogel, en dus vroeg Artis of we konden kijken of we hem nog een fijn leven konden geven’, vertelt hij. Met een CT-scanner maakte zijn team opnamen van de afgebroken stukken en de kapotte snavel. Een Belgisch prothesebedrijf maakte titanium pinnen waarmee de onderzoekers twee 3D geprinte opzetstukken op de snavel konden monteren. ‘Die kunnen makkelijk aangepast of vervangen worden. Deze vogels kunnen 70 worden, dus dat wil je wel bijtijds kunnen doen’.

Met stokjes eten

De grote vraag was of de hoornraaf zijn nieuwe snavel zou kunnen gebruiken. ‘Het is een beetje als met stokjes leren eten: ook dat kost even tijd’, vertelt Schoemaker. Van ongemak was echter geen sprake: de dag na de operatie liep de hoornraaf alweer rond met een muisje in zijn snavel. Ook maakte hij zijn veren schoon met het puntje van de prothese, een andere belangrijke functie van de vogelsnavel.

‘Alsof hij niet beter wist. Ik was erg verbaasd’, zegt Schoemaker. Zover hij weet is het de eerste keer dat een vogel een nieuwe boven- en ondersnavel uit de 3D printer krijgt. Ook de combinatie van een titanium geraamte met een kunststof nepsnavel voerden ze bij de hoornraaf voor het eerst uit.

‘Zijn herstel wordt de komende tijd nauwlettend gevolgd’, schrijft Artis in een persbericht. Als de protheses op lange termijn goed functioneren, kan de behandeling toegevoegd worden aan het arsenaal van dierenartsen die snavelproblemen behandelen.

Voordeel

Gek genoeg kan een gebrek aan snavel voor een vogel ook een voordeel zijn. Eerder dit jaar schreven wetenschappers over papegaai Bruce, een kea die ook zijn bovensnavel verloor. Het was de verwachting dat Bruce zonder snavel om mee te pikken binnen de kortste keren onderaan de ­vogelhierarchie zou belanden.

Niets was minder waar. De onderzoekers namen 36 confron­taties waar tussen Bruce en andere mannetjes. Daarbij werd Bruce geen een keer verslagen. Reden: Bruce leerde zijn achtergebleven ondersnavel juist te gebruiken als wapen. Daar hadden de andere vogels niet van terug. Zo zorgde ervoor dat hij, ondanks zijn handicap, bovenin de vogel­hiërarchie belandde.

In dezelfde paper schreven de wetenschappers ook over primaten, net als papegaaien een andere intelligente biologische orde met een groot aanpassingsvermogen. Na het verlies van één arm door een polioinfectie kon chimpansee Faben zijn positie in de hierarchie behouden door met twee benen aan te vallen.