Star Wars-bedenker George Lucas opende zijn eigen merkwaardige kunstmuseum, waar Batman en Tarzan te zien zijn naast Frida Kahlo en Picasso

Voor een museum waar de Amerikaanse kunstwereld jarenlang naar uitkeek, begint een bezoek aan het Lucas Museum of Narrative Art verrassend. In donkere zaaltjes krijgt de bezoeker de ene na de andere reproductie voorgeschoteld, soms zelfs op digitale schermen: grottekeningen van Altamira, fresco’s uit de Sixtijnse Kapel, details van de Zuil van Trajanus uit Rome. Zelfs de Nachtwacht komt voorbij. Het lijkt wel een Fabrique des Lumières-achtige tourist trap. Waar zijn we terechtgekomen?

„Dat viel een beetje tegen”, zegt Adam Jonas (60), een van de 6.000 bezoekers die het museum op een drukke vrijdagochtend niet lang na de opening bezoeken. „Ik weet niet wat ik daar precies van moet denken.” Leslie Goldstein (71) zat er ook niet op te wachten. „Een kopie van de David van Michelangelo? Laat gewoon je eigen collectie zien.”

Het privémuseum van George Lucas, de 82-jarige bedenker van de Star Wars-reeks, opende eind september in Los Angeles zijn deuren. Als een ruimteschip uit zijn filmserie streek het futuristische gebouw, ontworpen door de Chinese architect Ma Yansong (die ook tekende voor het Fenix-museum in Rotterdam) neer in het Expo Park, een weinig toeristisch stukje LA, middenin een volksbuurt.

‘Narratieve kunst’?

Lucas was al jaren bezig dit project – kosten: meer dan 1 miljard dollar – tot uitvoering te brengen, samen met zijn vrouw Mellody Hobson. De filmmaker is een fervent kunstverzamelaar en heeft een grote collectie schilderijen, illustraties en striptekeningen uit met name de 20ste eeuw. Plannen om een museum te openen in San Francisco, waar Lucas in de buurt woont, mislukten door lokale weerstand, uitwijken naar Chicago liep ook spaak. Uiteindelijk landde het museum in LA, tegenover de universiteit waar Lucas ooit film studeerde.

Lucas heeft met het museum – dat ook een bioscoop en een bibliotheek heeft – meer ambities dan alleen zijn collectie laat zien. Zijn museum, zo heeft hij altijd gezegd, zou hét museum van ‘narratieve kunst’ worden – een term die in de kunstgeschiedenis zelden wordt gebruikt en van tevoren veel vragen opriep. Want wat zou Lucas ons nou precies gaan laten zien?

Wie het museum bezoekt, merkt al snel dat dat overkoepelende idee niet al te serieus hoeft te worden genomen. Het lijkt eerder een halfslachtige poging om achteraf structuur te geven aan de verzameling van Lucas. Dat blijkt alleen al uit het feit dat nergens in het museum toelichtende tekst te vinden is. Enige context is wel te krijgen door de kunstwerken zelf te scannen met een mobiel, maar dat is omslachtig en dus doet niemand het. Wat narratieve kunst volgens Lucas is, mag de bezoeker helemaal zelf bedenken.

Tarzan én Picasso

Dat leidt al meteen tot verwarring in de kleine zaaltjes met reproducties op de afdeling ‘Geschiedenis van narratieve kunst’. De attack of the clones van willekeurige historische werken die Lucas niet bezit (en niet kan bezitten) lijkt ons inzicht te moeten geven in zijn visie, maar de bezoeker wordt niks wijzer. Een suppoost houdt in de gaten dat niemand de reproducties steelt.

Dan maar snel met de futuristische liften naar de hoofdafdeling op de vierde verdieping. Over de hele lengte van het gebouw zijn daar (originele) werken gerangschikt in categorieën als ‘liefde’, ‘moederschap’, ‘geschiedenis’, ‘fantasy’, ‘manga’, ‘striptekeningen’ – de indeling is thematisch, niet chronologisch of stilistisch. Ook zijn er zalen die aandacht besteden aan schilders en illustratoren die Lucas interessant vindt, zoals de Amerikanen Norman Rockwell (1894-1978), Thomas Hart Benton (1889-1975) en Jessie Willcox Smith (1863-1935).

Werd Rockwell in de Verenigde Staten lang afgedaan als een wat kitscherige schilder van zoete taferelen, Lucas maakt hem tot een van de belangrijkste figuren van zijn museum. Het indrukwekkende schilderij The Problem We All Live With, uit 1964, van een zwart Amerikaans meisje dat na de desegregatie onder politiebegeleiding naar een gemengde school gaat, vormt een van de ankerpunten in het soms wat onoverzichtelijke complex van zalen. Het werk is in bruikleen van het Norman Rockwell Museum in Stockbridge, Massachusetts.

Lucas lijkt vooral een lans te willen breken voor schilders die niet altijd op waarde zijn geschat door de kunstwereld, maar ook voor illustratoren als Frank Frazetta (bekend van Tarzan-boekcovers) en de makers van manga en strips. Dat levert veel moois op. Er zijn prachtige originele pagina’s van Marjane Satrapi’s Persepolis en schetsen voor Peanuts van Charles Schulz. Verderop vind je tekeningen uit Where The Wild Things Are van Maurice Sendak.

Tegelijkertijd heeft het museum ook ‘gewoon’ grote namen. Naar eigen zeggen heeft Lucas altijd verzameld wat hij mooi vond; er zijn werken van Picasso, Pisarro, Léger en een schets van Van Gogh. Ook Diego Rivera en Frida Kahlo zijn vertegenwoordigd, de laatste met een van haar zelfportretten (dat tegenover een pak van Batman hangt).

Langzamerhand krijg je de indruk dat Lucas met narratieve kunst misschien wel figuratieve kunst bedoelt. Er is in ieder geval in het hele museum geen abstract werk te vinden. Wel zien we een satirisch schilderij van Rockwell, waarin een gedistingeerde man minutieus naar een abstract Pollock-achtig werk kijkt. The Connoisseur heet het, het drijft de spot met de smaak van een kunstelite.

Voor veel bezoekers lijkt de mix van popcultuur en ‘hoge’ cultuur uit het hart gegrepen. Het museum is deze vrijdagochtend druk en het publiek divers: jong, oud, gezinnen, zwart, wit, Latino. Sommigen dragen een Star Wars-shirt, anderen lijken afkomstig uit Beverly Hills. Gerald Davis (67), die het museum samen met zijn dochter bezoekt, roemt hoe het museum de originele werken laat zien van „alles waar ik mee opgroeide”.

Leslie Goldstein is blij met het feest van herkenning dat ze hier aantreft: „Er zijn zoveel illustraties van boeken die ik aan mijn kinderen heb voorgelezen, het was alsof ik oude vrienden opnieuw zag”, vertelt ze. „De afdeling met Rockwell vond ik ook geweldig. Ik kijk er zoveel liever naar dan naar Rothko.”

„Bizar” museum

De positieve bezoekers staan in groot contrast met de reacties vanuit de kunstwereld. „Het Lucas Museum heeft geen narratief”, schreef Art News in een recensie. The Art Newspaper noemde sommige delen van het museum „bizar”. The Wall Street Journal bekritiseerde het zichtbare gebrek aan „professionele betrokkenheid”: Lucas zelf fungeerde als curator voor het museum. Dat is hoogst ongebruikelijk, zelfs in de wereld van Amerikaanse privémusea.

Inderdaad wringt er ook op de afdeling met echte kunstwerken veel. Om onduidelijke redenen zien we een in opdracht gemaakt bronzen beeld van Rockwell, met een spiegel die vooral bedoeld lijkt voor het maken van selfies. De afdeling ‘architectuur’ is een verzameling foto’s en ‘artist impressions’ van het werk van Ma Yansong.

In de sectie ‘muurschilderingen’ blijkt Man, Controller of the Universe (1934) van Diego Rivera toch weer een reproductie. De afdeling ‘Western Stories’ toont vooral veel romantiek van het Amerikaanse Wilde Westen, met cowboys en Native Americans op stereotiepe wijze afgebeeld.

Lucas heeft gelukkig wel de verleiding weerstaan om zichzelf al te nadrukkelijk de kunstgeschiedenis in te lanceren. Figuren als R2-D2, Darth Vader en de Wheel Bike van General Grievous zijn bij elkaar gebracht in één zaal, en daar blijft het bij.

Het museum zelf is trots op de eigen aanpak. Het is een plek „voor de mensen”, zei Lucas’ vrouw Mellody Hobson tegen Good Morning America (Lucas zelf geeft zelden interviews). „Wij zijn geen museummensen, geen kunsthistorici. Wij zijn zelf ‘de mensen’.” Volgens haar bieden de werken in het museum steeds „een verhaal in één frame. Je kan ernaar kijken en hebt geen uitleg nodig.”

Daar is Jade Enamorado (18) het helemaal mee eens. „Elk werk kan je zien en meteen snappen: dit is wat het me wil vertellen. Ik vind dat heel mooi.”

Enamorado woont in de buurt en kreeg daarom gratis een abonnement. Ze kan haar geluk niet op. „Een geweldige kans. Er zijn hier in Zuid-LA bijna geen kunstmusea.” Ze hoopt dat het museum een positieve invloed zal hebben op haar buurt. „Er was hier een paar jaar geleden veel dakloosheid, het was vies. Dit gebouw brengt leven. Ik was er trots op dat ze kozen voor deze plek, het had ook Hollywood of Beverly Hills kunnen zijn. Ik denk dat ik elke week ga terugkomen.”