Stel abortus veilig tegen de onvermijdelijke backlash

In het opiniestuk van 22 september betoogt Gerrit Roorda (NRC, 22/9) dat het een slecht idee is om vanuit gevoelens van angst abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen. We zijn volgens Roorda bang dat „we er in de toekomst een andere mening op na zullen houden dan de initiatiefnemers”. Hij meent dat we daarmee de politieke vrijheid van toekomstige generaties inperken.

Wie ‘we’ zijn laat Roorda buiten beschouwing, terwijl dit in het licht van de geschiedenis bijzonder relevant is. De ‘we’ die vechten voor vrouwenrechten worden namelijk vaak weggezet als irrationeel en emotioneel, en een bedreiging voor de bestaande orde. In werkelijkheid zijn het conservatieve en opvallend vaak mannelijke krachten die een bedreiging vormen voor de basale rechten van vrouwen.

We gaan hier bewust niet in op de argumentatie van Roorda. Zo langzamerhand voelt het als een vorm van bezigheidstherapie om de ‘logische’ en ‘rationele’ redenen van conservatieve sprekers te weerleggen. De angst en woede van vrouwen over oprukkende rechtse krachten in de wereld hebben hun eigen zeggingskracht en recht van spreken. De basis van elke democratische rechtsstaat is de beschikking over het eigen lichaam en vrouwen voelen aan den lijve wanneer die op het spel staat. Wij gaan vanuit die precaire positie niet de discussie aan met mensen die veilig vanaf de zijlijn een duit in het zakje willen doen.

Historisch besef van Pro

In 1991 betoogde Susan Faludi in haar boek Backlash dat een periode van vooruitgang in de emancipatie van vrouwen steeds wordt gevolgd door een conservatieve tegenbeweging (backlash) die probeert traditionele genderrollen veilig te stellen. Deze weerstand is niet altijd expliciet tegen het feminisme gekeerd, maar uit zich bijvoorbeeld in ‘zorgen’ over het welzijn en de gezondheid van vrouwen. Verbeteringen in de maatschappelijke positie van vrouwen zijn nooit tot stand gekomen vanwege welwillende mannen met goede argumenten, maar altijd door een lange en verbeten strijd van feministen tegen de voortdurende stroom van backlash in.

Met de poging om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen, probeert Pro te verwerkelijken wat vrouwenbewegingen vijftig jaar geleden al eisten. Met de leus ‘baas in eigen buik’ pleitten de Dolle Mina’s toen voor het opnemen van de pil in het ziekenfonds en het legaliseren van abortus. Dit stond echter haaks op de denkbeelden van toenmalig minister van Justitie Dries van Agt (CDA). De aanhoudende onrust in de samenleving noopte het kabinet om te komen met abortuswetgeving, maar Van Agt zorgde ervoor dat de zeggenschap van vrouwen sterk beperkt bleef. Een zwangere vrouw moest verschillende stappen doorlopen voordat een abortus kon worden uitgevoerd: Eerst vraagt zij haar eigen huisarts om advies; de huisarts overlegt met de geneeskundige die de abortus gaat toepassen; dan wordt de ‘deskundige’ gehoord, – een dominee, pastoor of andere geestelijke verzorger. 

De backlash bleef niet beperkt tot wetgeving; in 1974 probeerde Van Agt abortuskliniek Bloemenhove te laten sluiten. Dit leidde uiteindelijk tot een driedaagse bezetting van de kliniek door de Dolle Mina’s. Uiteindelijk slaagde de vrouwenbeweging erin de sluiting van de kliniek te voorkomen en werd abortus in 1984 gelegaliseerd, echter onder voorwaarde van een verplichte bedenktijd en dat abortus in het Wetboek van Strafrecht bleef staan. Daarmee is de backlash juridisch verankerd: in de strijd om zeggenschap over het eigen lichaam werd een belangrijke stap gemaakt, maar de staat behield de mogelijkheid om abortus als strafbaar feit te definiëren.

Faludi’s gebruik van het concept backlash zorgt ervoor dat vrouwenbewegingen alerter kunnen zijn op dit soort tegenbewegingen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat oppositiepartij Pro juist nu probeert om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen en het recht op abortus te verankeren in de Grondwet. Pro toont daarmee historisch besef en probeert te voorkomen dat vrouwenrechten een stap terug worden gezet. Angst is in dezen een prima raadgever. Zoals Gloria Steinem altijd al zei: het tegenwerken van het recht van vrouwen om zelf over hun lichaam te beslissen, is altijd de eerste stap in elk autoritair regime.