De overheid moet niet wegkijken van het afbranden van krulstaarten

Het zijn er ongeveer tien miljoen in Nederland, maar je ziet ze niet, je ruikt ze alleen. Varkens in de bio-industrie leven onzichtbaar en opeengepakt in grote stallen. Voor de meeste mensen zijn ze vooral een anoniem stukje vlees. Niet de intelligente, sociale en nieuwsgierige dieren die ze zijn, ze worden soms vergeleken met honden.

Al jaren werken de overheid en de sector wel aan een ‘dierwaardige veehouderij’ in 2040 – en iedere stap daarheen is toe te juichen. Varkens moeten meer ruimte en betere zorg krijgen, zodat ze minder stress hebben en hun natuurlijke gedrag kunnen vertonen. ,,Erkenning van de intrinsieke waarde van het dier’’, wordt dat mooi genoemd.

Die transformatie gaat alleen te langzaam en te moeizaam, bleek ook deze week weer uit een belangrijke gerechtelijke uitspraak. De staatssecretaris van Landbouw moet alsnog onderzoek gaan doen, en mogelijk handhaven, bij drie varkensboeren die volgens Stichting Varkens in Nood onrechtmatig biggenstaarten couperen.

De rechtszaak heeft een landelijke strekking. Het afbranden of afsnijden van krulstaarten – onverdoofd – is namelijk al sinds 1991 verboden, maar gebeurt nog steeds bij meer dan 90 procent van alle biggen. Anders gaan varkens elkaar uit stress in de staart bijten, krijg je infecties, en gehavend vlees is onverkoopbaar, zeggen veehouders.

Alleen onder wettelijke voorwaarden mag couperen wel. Er moeten bijvoorbeeld al verwondingen bij varkens zijn geconstateerd. Ook moet een boer eerst proberen of andere dingen helpen tegen stress, en dus staartbijten. Zoals varkens afleiden met strooisel of speeltjes, ander voer, en vooral: minder varkens hutjemutje bij elkaar zetten.

Toezichthouder NVWA en eerdere bewindspersonen vonden die wettelijke voorwaarden te ‘open’ om in te kunnen grijpen. Daar gaat het College voor Beroep van het bedrijfsleven, de bevoegde bestuursrechter, nu dus niet in mee. De huidige staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) krijgt zes maanden de tijd om de drie zaken te heroverwegen.

Het is beschamend dat een rechter de overheid opnieuw moet dwingen om eigen wetgeving uit te voeren. Zo is het eerder gegaan bij rechtszaken rond stikstof, broeikasgassen en luchtvervuiling, en zo gaat het nu rond dierenwelzijn. Natuur en milieu hebben geen stem, kunnen zichzelf niet verweren en zijn steeds de dupe.

De enige echte oplossing tegen staartbijten is meer leefruimte en minder stress voor varkens. Geen dieren die zijn aangepast aan de stal, maar stallen die passen bij dieren, is het credo daarbij. Dat vraagt om grote aanpassing van stallen of nieuwbouw, in beide gevallen aanzienlijke investeringen voor veehouders.

Wie moet daarvoor betalen? Uiteindelijk de consument. De varkenshouderij is bereid tot aanpassingen, mits de meerkosten hiervoor door „de markt” worden betaald. Supermarkten op hun beurt kunnen helpen sturen met welk soort vlees ze hun klanten aanbieden: goedkope ‘kiloknallers’ of duurder biologisch vlees?

Er lag al een plan om geheel te stoppen met couperen vanaf 2030. Staatssecretaris Erkens wil daarvoor volgend jaar afspraken met partijen in de keten gaan maken. Dat is hoopvol, al ligt verdere vertraging op de loer. Het plan kan alleen werken als de overheid aanjaagt, in plaats van wegkijkt, zoals bij deze drie varkenshouders het geval was.

Een dierwaardige veehouderij, als het al bestaat, begint bij echte erkenning: varkens en andere landbouwdieren zijn levende wezens en geen producten.