Waarom mogen niet alle Russische turners naar Nederland komen om deel te nemen aan het WK?

De Russische turnsters Angelina Melnikova, regerend wereldkampioen op de meerkamp, Viktoria Listoenova en Anna Kalmykova doen niet mee aan de WK dat komend weekend begint in Rotterdam. Volgens de Russische turnbond hebben de drie geen visa gekregen van de Nederlandse overheid. Andere Russische turners, vijf mannen en drie vrouwen, mogen wel afreizen naar Rotterdam. Enkele turners verkeren nog in onzekerheid. Tegen welke achtergrond is dit besluit genomen? Vier vragen.

1Hoe staat het met de internationale boycot van Russische sporters?

Sinds de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 golden forse restricties voor Russische en Belarussische sporters. Individuele sporters konden deelnemen, op voorwaarde dat ze de oorlog niet openlijk steunen en geen banden hadden met de regering of het leger. Ze mochten alleen onder neutrale vlag meedoen aan internationale toernooien. Teams waren helemaal niet welkom. Ook schorste het Internationaal Olympisch Comité (IOC) in 2023 het Russische olympisch comité, formeel omdat het sportbonden in geannexeerde gebieden vertegenwoordigde. 

Maar veel van die beperkingen werden de afgelopen tijd opgeheven of minder streng gehandhaafd. Aan de Olympische Winterspelen in Milaan-Cortina deden dertien Russische sporters mee onder neutrale vlag, maar bij sommigen bestonden sterke twijfels over hun vereiste ‘neutraliteit’. Destijds pleitten machtige sportbestuurders als IOC-voorzitter Kirsty Coventry en FIFA-baas Gianni Infantino al voor een einde aan de uitsluiting van Russische sporters. 

Deze zomer hief het IOC de schorsing van het Russische Olympisch Comité op. Gegeven argument: het IOC wil niet langer dat „de deelname van een sporter beperkt wordt door de betrokkenheid van diens regering bij een oorlog of conflict”. Even daarvoor had World Gymnastics, de internationale turnfederatie, al een streep gezet door alle beperkingen die golden voor Russische en Belarussische turners vanwege de „vaste overtuiging dat sport en politiek gescheiden moeten blijven”.

2Waarom worden deze drie turnsters dan toch uitgesloten?

Dat is geen beslissing van de WK-organisatie, de Nederlandse turnbond of World Gymnastics. Het besluit om Melnikova, Listoenova en Kalmykova geen visa te verstrekken, is de verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid. Die geeft geen commentaar op individuele visumaanvragen, laten de ministeries van VWS en Buitenlandse Zaken weten aan persbureau ANP. „Nederland beoordeelt elke aanvraag zorgvuldig op basis van de EU-visumcode. Daarin staat onder andere dat een visum kan worden geweigerd als de aanvrager wordt gezien als een bedreiging van de openbare orde, de binnenlandse veiligheid of de internationale betrekkingen van één van de lidstaten.”

De in Nederland gevestigde onafhankelijke krant The Moscow Times schrijft dat de drie turnsters voor clubs uitkomen die banden hebben met het Russische leger of zich in het verleden positief hebben uitgelaten over de oorlog. Of dat een rol speelt, is onduidelijk. In augustus kreeg Melnikova aanvankelijk ook al geen visum voor het EK in Kroatië, maar dat besluit werd na een beroepsprocedure teruggedraaid. Ze won er drie keer goud en twee keer brons.

3Hoe reageert Rusland?  

Woedend. De Russische turnbond schrijft op zijn website dat het de visaweigering beschouwt als „opzettelijke poging om de sterkste gymnasten uit te sluiten van deelname” aan het WK én de Olympische Spelen. Discriminatie, vinden de Russen. Nu het IOC de schorsing heeft opgeheven, kunnen Russische sporters zich kwalificeren voor de Olympische Spelen van 2028 in Los Angeles. In Rotterdam zijn tijdens het WK turnen al de eerste startbewijzen te verdienen. Nu drie van de beste Russische turners daar geen kans op maken, is het WK „nep”, zei de Russische minister van Sport Michail Degtjarjov tegen Nieuwsuur.

4Hoe gaat dit verder?

De Russische turnbond heeft aangekondigd in beroep te gaan tegen het besluit bij het IOC en World Gymnastics. Volgens Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht aan de Vrije Universiteit Amsterdam, is dat beroep er waarschijnlijk op gericht de status van het WK als olympisch kwalificatietoernooi ongedaan te maken of een extra kwalificatiemoment te creëren, vertelt ze telefonisch. Over de verstrekking van visa gaan sportfederaties immers niet. World Gymnastics schreef woensdag in een persbericht dat het de „negatieve impact” van de visaweigering „betreurt” en niet in de positie is om er uitleg bij te geven.

Kies NRC als voorkeursbron