Bij de jacht op een Russische drone verwoestte een Nederlandse F-35 vrijwel zeker het huis van een Pools echtpaar

Het was vrijwel zeker een Nederlandse F-35 die op 10 september vorig jaar in Oost-Polen schoot op een Russische drone. De supersonische ‘lucht-luchtraket’ met een springkop van iets minder dan 10 kilogram sloeg in op het huis van het echtpaar Tomasz (67) en Alicja (65) Wesolowski in Wyryki. Ze waren thuis.  

Dit gebeurde tijdens een luchtverdedigingsactie van de NAVO. Poolse en Nederlandse gevechtsvliegtuigen kwamen in actie om meer dan twintig Russische drones te observeren en af te weren. De missie werd uitgevoerd door twee F-35’s en twee F-16’s, zo heeft premier Donald Tusk diezelfde dag gemeld aan het Poolse parlement.

Het Poolse openbaar ministerie heeft vastgesteld dat de raket werd afgevuurd door een F-35. De Poolse luchtmacht heeft pas sinds juni dit jaar F-35’s. De F-35 die in 2025 het huis verwoestte was dus, logischerwijs, van Nederland.  

Hij heeft het misschien al wel honderd keer verteld: Tomasz zat ‘s morgensvroeg voor de televisie. Het was september, het graan stond in het veld voor de oogst. Hij keek naar het nieuws over het binnendringen van meer dan twintig Russische drones in het Poolse luchtruim. In de verte hoorde hij een vliegtuig. Plots een explosie. Uit het raam zag hij brokken steen door de lucht vliegen. Een stevige muur heeft hemzelf, vermoedt hij, gered. 

Dat het boerenechtpaar Wesolowski het heeft overleefd en zelfs geen schrammetje heeft opgelopen, mag een wonder heten. Tot een paar jaar geleden was het lastig voor te stellen dat dít hen híer zou overkomen. Ze wonen in de dunstbevolkte gemeente van de provincie, in een gebied met bossen, landbouw en lintdorpjes. Maar het plaatsje ligt wel op 13,5 kilometer van de grens van Belarus, waar Rusland soms aanvallen lanceert, en 18 kilometer van Oekraïne, waar sinds 2022 een grote oorlog woedt. 

Alicja and Tomasz zijn nog altijd druk met het herstel na de verwoesting. Hun huis moest volledig worden afgebroken, een nieuw huis is in aanbouw. Elke werkdag zijn ze hier om toezicht te houden op de bouw. Van binnen komt het geruis van een lasapparaat. Er wordt vloerverwarming gelegd. Die hadden ze voorheen niet. 

Het Poolse medium Onet berichtte al in september 2025, op basis van anonieme bronnen, dat de raket die het huis raakte, afkomstig was van een Nederlands toestel. In Nederland is dit gegeven tot nu toe onderbelicht gebleven.

Dat een raket van een Nederlands toestel een huis geraakt heeft in Oost-Polen, blijft door de regeringen van beide landen publiekelijk onbenoemd. De woordvoering van het Poolse ministerie van Defensie zegt telefonisch dat het aan Nederland is om uitspraken te doen over de eigen inzet. De woordvoering van het Nederlandse ministerie van Defensie verwijst voor reactie naar de Poolse autoriteiten.

‘Onvermijdelijk neveneffect’

Het was een ongeluk, concludeerde het openbaar ministerie van de regio Lublin dat strafrechtelijk onderzoek deed naar het voorval. „Tijdens een militaire operatie raakte een raket per ongeluk een woongebouw”, aldus een verklaring afgelopen maand. „Er is geen sprake van een misdrijf, aangezien het leger binnen de grenzen van de officiële bevoegdheden en plichten handelde.” De schade? „Een onvermijdelijk neveneffect van de dynamische reactie op een directe bedreiging van de staatsveiligheid.” 

Lees ook

De eerste ‘kills’ van Nederlandse F-35’s: een zwerm Russische drones

Desgevraagd laat het Nederlandse ministerie van Defensie onbeantwoord of er sprake was van een defecte raket, of dat er iets misging met het afvuren. Het laat onbeantwoord of de Amerikaanse AIM-9X Sidewinder, een hittezoekende raket, geschikt wordt bevonden voor het uitschakelen van lichtgewicht Russische lange-afstandsdrones.

Vorig jaar plaatsten experts vraagtekens in NRC bij de keuze voor dit zware wapen tegen de goedkope drones, die deels gemaakt zijn van piepschuim en hout. Hierover stelt het Poolse ministerie van Defensie: „Ter bescherming van het Poolse luchtruim worden middelen ingezet die beschikbaar en toereikend zijn voor het type dreiging, in overeenstemming met de geldende operationele procedures.”

Tijdens een bezoek van premier Rob Jetten aan Warschau afgelopen maart bedankte premier Tusk Nederland. „We zullen altijd de moedige Nederlandse piloot onthouden die in staat was een beslissing te nemen toen dat nodig was.”

„Ik ben trots op de adequate en professionele reactie van onze vliegers”, stelde de toenmalig minister van Defensie, Ruben Brekelmans, vorig jaar op X. De Weselowski’s vinden die opmerking pijnlijk. „De piloot neem ik niets kwalijk. Iedere militair volgt gewoon bevelen, dat is zijn plicht”, zegt Tomasz. „Maar van de Nederlandse regering… dat is een ander verhaal.” Alicja: „Het is jammer.” Tomasz: „Een verontschuldiging is wel op zijn plaats.” Alicja: „Een klein gebaar van erkenning. Een briefje met een paar woorden.” Tomasz: „Zij wisten dondersgoed wie de raket heeft afgevuurd.”  

Het Nederlandse ministerie van Defensie antwoordt niet op de vraag waarom het nooit iets heeft laten horen aan de getroffen familie. 

De psychische impact van het incident dwong het echtpaar te stoppen met de landbouw. Alicja heeft alleen een kleine moestuin aangehouden.

foto’s Anna Liminowicz

Nieuw huis uit een catalogus

Op Google Maps is het oude huis nog te zien: witte stenen, houten kozijnen, een golfplaatdak. Alicja werd op deze plek geboren. Tomasz: „Je mist het huis dat je met je eigen handen hebt gebouwd.” Alicja: „Ieder stukje zat vol herinneringen. Laten we eerlijk zijn, onze mooiste herinneringen komen uit onze jeugd. Dat was de mooiste tijd van ons leven. En de kinderen groeiden op in dat huis. Dat missen we nu.”  

Alicja en Tomasz wonen voorlopig kosteloos in een flatje tegenover het gemeentehuis. Het nieuwe huis mocht het echtpaar zelf uitkiezen uit een online catalogus. Hoeveel het kost, wil burgemeester Bernard Blaszczuk niet zeggen. „Dat is niet publiek. Maar het huis wordt met alle apparatuur herbouwd en krijgt evenveel vierkante meters als het vorige.”

De Wesolowski’s kozen een gebouw met een entree met vier zuilen. „Het ziet er goed uit”, zegt Alicja. „Ja, het bevalt ons wel”, zegt Tomasz. Alicja: „Maar in het oude huis was alles precies gebouwd en ingericht op ons gebruik.” Tomasz: „We missen de voorraadkast.” Alicja: „En een plek bij binnenkomst om onze vuile kleren na een dag op het land uit te doen en achter te laten.”  

Het was voor het eerst in Polen dat burgers schade leden door friendly fire bij het verdedigen van het luchtruim. Het was niet meteen duidelijk wie ervoor zou opdraaien. Burgemeester Blaszczuk heeft een inzamelingsactie opgezet voor het inventariseren van de schade en het maken van een plan. Alleen dat kostte al 130.000 zloty (zo’n 30.000 euro). 

De NAVO-afspraken over compensatie bij schade stammen uit 1951 en schrijven, grof samengevat, voor dat de kosten door de verantwoordelijke partijen worden gedeeld. Polen heeft dit jaar de wet aangepast. De eigen staatskas wordt aangesproken voor schade die tijdens het bewaken van het luchtruim of het beschermen van het grondgebied wordt aangericht door de Poolse strijdkrachten óf die van een NAVO-bondgenoot. Zelfs als dat per ongeluk gebeurt. De wet ging in met terugwerkende kracht, vanaf de dag van de luchtruimschending door Russische drones. 

De burgemeester neemt Nederland niets kwalijk. „We snappen dat we onderdeel van de NAVO zijn, we denken er niet over na dat het Nederland was”, zegt Blaszczuk. Hij heeft zelf in de grensbewaking gewerkt. „Dit is hoe verdediging eruit ziet. Als een huis in brand staat, en de brandweer breekt in via het raam om te blussen, moet hij dan excuses aanbieden voor een gebroken ruit? Dat kun je hem niet kwalijk nemen.” 

Gestopt met boeren

Zenuwen en angst als gevolg van het ongeluk eisen hun tol bij het echtpaar. „Vannacht werd ik om 2.00 uur wakker. Ik voelde me niet goed, heb mijn bloeddruk gemeten en bleek boven de 200 te zitten”, zegt Alicja. Gevaarlijk hoog. „In het ziekenhuis zeiden ze dat het door de stress komt.” 

Ze ontvangen een landbouwpensioen, dat lager is dan een regulier pensioen. Tot hun huis werd opgeblazen werkten ze op hun land. „Voor de aanval hoopte ik dat ik nog drie jaar zou kunnen boeren”, zegt Tomasz. „Maar het heeft ons psychisch gebroken.” Alicja: „We wilden rustig leven, niet gehaast worden door de tijd. We droomden dat de kinderen en kleinkinderen op bezoek zouden komen. Nu zijn we bang om te dromen.” 

Ze hadden één koe en een stier. Daar konden ze vanuit hun flatje niet meer voor zorgen, dus besloten ze die te verkopen voor de slacht. „Een klein koetje, ze was zo lief”, zegt Alicja. Ze had niet echt een naam, maar liefkozend noemden ze haar naar de kleur van haar vacht en de melk die ze gaf. 

Bij het slachthuis stond een grote weegschaal. „Ze ging daarop staan en keek over haar schouder naar ons terug, alsof ze het wist”, zegt Alicja. De tranen springen nog in de ogen van het echtpaar. Tomasz denkt altijd aan zijn oude koe als hij supermarktmelk koopt.   

Lees ook

Polen leren schuilen voor Russische drones, maar maken ook ruzie over de beste manier. ‘Als het wel oorlog was, zou het makkelijker zijn’

foto’s Anna Liminowicz

Dagelijks meldingen van het luchtalarm 

Het blijft spannend in de regio Lublin. Eind juli sloeg er een Russische kruisraket in op een open veld. Generaal-majoor Irneusz Nowak stelde na onderzoek dat het „voor 80 procent waarschijnlijk” was dat de Russische strijdkrachten precies op die plek hadden gericht. Eind september sloeg er een drone in bij de grensovergang met het Oekraïense plaatsje Jahodyn. 

De bevolking van Wyryki krijgt tegenwoordig dagelijks meldingen van het luchtalarm. Bewoners worden op de hoogte gesteld als er een aanval plaatsvindt op Oekraïne – omdat de Poolse luchtverdediging dan ook vaak actief wordt. De verwoesting van het huis van de Wesolowski’s vorig jaar laat zien hoe belangrijk het is op zo’n moment alert te zijn en dekking te zoeken. 

Voor de gemeente is het lastig de burgers te beschermen. De huizen van de nog geen drieduizend inwoners staan verspreid over tweehonderd vierkante kilometer. „We hebben wel schuilkelders, maar voor veel mensen zijn die te ver weg”, zegt burgemeester Blaszczuk. „Dus nu leren we mensen om, net als in Oekraïne, weg van de ramen te blijven en plekken in huis te zoeken waar ze relatief veilig zijn. En om het nieuws op hun telefoon of via de radio in de gaten te houden.”   

Tomasz kijkt naar de tractor op zijn erf. „Ik weet nog steeds niet of we hem nou moeten verkopen of niet. Hij komt uit 1978, hij is ouder dan onze kinderen.” Op het land ermee werken zal hij niet meer. Soms rijdt hij er een rondje mee in het dorp, om de motor soepel te houden. In het contract staat dat ze op 18 december de sleutel van hun nieuwe huis krijgen. Alicja en Tomasz hopen dat het lukt. Net op tijd voor kerst.