Succesnovelle van Max Porter levert krachtig en grensoverschrijdend toneel op

Met een rugtas vol zware stenen is Shy, een tiener, op weg naar een vijver. Het is nacht. Shy luistert muziek en probeert met de beats uit zijn oordopjes de stemmen in zijn hoofd te verdringen; woorden van zijn moeder en zijn stiefvader, van de andere jongens uit het tehuis voor moeilijk opvoedbare kinderen, van zijn begeleiders, van de kakkers die hem tegen de grond werkten, van meisjes die hij heeft begeerd. Stemmen die hem stuk voor stuk pislink maken. Geef ze iets te veel ruimte en hij gaat door de grond van schaamte.

Shy is het hoofdpersonage van de gelijknamige novelle van Max Porter uit 2023. Acteurs Romijn Scholten en Jacob Derwig bewerkten het boek tot een theatermonoloog. Eerder bewerkte Derwig samen met regisseur Erik Whien al Porters bestseller Verdriet is het ding met veren voor toneel, ook daarin speelde Scholten mee. In Shy speelt hij een razende, wanhopige, radeloos verdrietige jongen, in wat mogelijk zijn laatste nacht zal zijn.

Samen met performer, dj en muzikant Michael Wanga staat Scholten als Shy in de dikke toneelmist op de vloer; Wanga kalm, Scholten krachtig dansend op Wanga’s pompende beat. Een felle lichtbaan (ontwerp Julian Maiwald) loopt vanaf het midden van de vloer langs het publiek omhoog, daarmee al in het eerste beeld de grens tussen speelvloer en tribune doorbrekend.

Tas vol stenen

Porter hanteerde verschillende lettertypes en bladspiegels om de stemmen in Shy’s hoofd ook visueel uit elkaar te trekken, Scholten gebruikt hiervoor het publiek: iedere stem projecteert hij op een andere bezoeker. Je kunt je afvragen hoe barmhartig dat is. Als hij bijvoorbeeld de tribune op loopt, pal voor een jonge vrouw tot stilstand komt, haar recht aankijkt, en ons vertelt hoe zij, ‘Becky’, zijn slappe lul vastpakte, toen het hem tijdens hun afspraakje niet lukte hem omhoog te krijgen. De tekst gaat over zijn schaamte, maar wat er gebeurt is dat iemand uit het publiek zich in haar hemd voelt staan.

„Vind je het leuk?” snauwt Shy naar een toeschouwer die zachtjes ergens om grinnikte. „Ja? Zal ik door?” Knikje naar de rugtas, duidend op zijn voornemen zich met behulp van de tas vol stenen te verzuipen. Met dat soort ongescripte opmerkingen maakt hij de machteloze toeschouwer verantwoordelijk voor zijn keuzes. Het lijkt onze schuld te zijn, dat deze jongen geen uitweg meer ziet.

Scholten kiest bewust voor die grensoverschrijdende toneelvorm, natuurlijk, voor dit grensoverschrijdende personage. Sowieso is grensvervaging het hoofdthema van deze novelle-op-toneel; tussen de jongen en zijn verzorgers, tussen de acteur en zijn publiek, tussen wat werkelijk gebeurt en wat in Shy’s hoofd, en uiteindelijk: tussen tijden, tussen leven en dood.

De bloedmooie, treurige, genadige slotpassage uit de novelle, waarin een ultieme staat van grensvervaging door Porter als mogelijke uitweg wordt gepresenteerd, wil hier op toneel niet helemaal landen. Misschien door de onveilige, confronterende setting waarin Scholten zijn verhaal vertelt. Of misschien wel door die innige handdruk tussen Scholten en Wanga, die eraan voorafgaat. Die iets te veel naar een afscheid riekt, om wat volgt nog voor meerdere interpretaties vatbaar te laten zijn.

Kies NRC als voorkeursbron