Kabinet bezuinigt fors meer op de Belastingdienst, terwijl die door personeelsgebrek al miljarden niet kan innen

Het leek zomaar een losse opmerking van staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën, D66), vorige week tijdens een commissiedebat: de geplande bezuinigingen op de Belastingdienst vallen een stuk hoger uit dan eerder bekend was. „Vanaf 2035 is die [bezuiniging] 438 miljoen euro”, zei hij. „Als je het dus even huiselijk doet: je kijkt naar een opgave van een half miljard.”

Zelfs sommige aanwezige Kamerleden hadden niet door dat Eerenberg hier iets nieuws vertelde, ook al voegde hij eraan toe dat hij „in zijn rol altijd klare wijn moet schenken”. Het kabinet sprak in het coalitieakkoord al af structureel zo’n 277 miljoen euro op de Belastingdienst te bezuinigen. Een deel daarvan was al ingeboekt door het kabinet-Schoof.

Maar in het kader van rijksbrede bezuinigingen op het ambtenarenapparaat heeft het kabinet bij de Miljoenennota voor 2027 afgesproken dat er nog eens 162 miljoen euro extra van het budget voor de Belastingdienst afgaat, bevestigen ingewijden tegenover NRC. De bezuinigingen lopen met de jaren op. Vanaf 2035 moet de dienst het met bijna een half miljard minder doen; het budget is op dit moment ruim 3,6 miljard euro.

Die extra bezuiniging komt op een moment dat het de Belastingdienst niet lukt om miljarden aan belastingeuro’s bij het bedrijfsleven op te halen door personeelstekorten bij onder meer belastingheffing en toezicht. Zo mist de dienst jaarlijks naar schatting 5,2 miljard euro aan verschuldigde belastinginkomsten van het midden- en kleinbedrijf. Dat is 5,5 procent van de belasting die het mkb verschuldigd is; bij particulieren gaat het om 0,2 procent. Ook hebben ondernemers nog altijd enkele miljarden aan schulden uit de coronatijd niet terugbetaald. Doordat de noodzakelijke vernieuwing van oude ict-systemen bij de dienst traag verloopt, zijn veel nieuwe belastingmaatregelen tot in elk geval 2029 onuitvoerbaar.

Los van het commissiedebat heeft het kabinet geen mededelingen gedaan over de extra bezuinigingen bij de fiscus. Het bedrag is evenmin terug te vinden in de Miljoenennota of andere openbare stukken. Ook voor belastingmedewerkers kwam het bericht als een verrassing: eerder dit jaar liet de top van Financiën nog op intranet weten dat de besparingsopgave bij alle onderdelen van het ministerie samen 335 miljoen euro zou bedragen.

Dat het moeilijk wordt een half miljard euro per jaar te besparen op de dienst die cruciaal is voor de rijksinkomsten, erkende Eerenberg tijdens het debat vorige week. De al aangekondigde bezuiniging van 280 miljoen wilde de staatssecretaris onder meer opvangen met een grotere inzet van kunstmatige intelligentie (AI), bijvoorbeeld om te reageren op bezwaren van burgers en bedrijven, en door vaker via chatbots te communiceren. Ook moet de wet- en regelgeving volgens het kabinet eenvoudiger worden – wat al decennia niet lukt – en dient de Belastingdienst te besparen op huisvesting. 

Activiteiten afschalen

Hoe dan ook nog de extra besparing van 162 miljoen per jaar moet worden opgevangen, wist Eerenberg nog niet. „Ik sluit echt niet uit dat we ook gewoon met elkaar bepaalde activiteiten moeten gaan afschalen”, zei hij. Volgens een woordvoerder van Financiën wilde Eerenberg zo „transparant het dilemma schetsen dat eraan zit te komen” en valt nog niet te zeggen welke activiteiten kunnen worden verminderd. De Tweede Kamer stemt op 12 november over het Belastingplan. Daarna gaat het kabinet in het Jaarplan Belastingdienst over 2027 de bezuiniging verder preciseren.

Kamerleden maken zich zorgen over de bezuinigingsplannen. „Dit leidt tot grote ongelukken,” zegt Luc Stultiens (Pro). „Iedereen wil efficiëntie, en meer werken met AI klinkt heel mooi, maar dan moet je wel een goed plan hebben. Dit zijn ondoordachte bezuinigingen. Het vergt gewoon meer dan te zeggen: we komen geld tekort voor Defensie, dus gaan we maar snoeien in de overheid. Want dat is waar het op neerkomt.” 

„Schieten we onszelf niet in de voet?”, vroeg Pieter Grinwis van de Christenunie zich vorige week af over de bezuiniging van bijna 280 miljoen. De Belastingdienst heeft mede door gebrek aan personeel nu al „een nalevingstekort van heb ik jou daar” bij bedrijven, zei hij. „Gaat dat [de voorgenomen bezuiniging] niet tot ongewenste gevolgen leiden? Dat is wel een beetje mijn zorg.”  

Ook Henk-Jan Oosterhuis van coalitiepartij D66 is kritisch. „Gaan een chatbot, en efficiëntere inkoop nu daadwerkelijk 280 miljoen euro besparing opleveren?”, vroeg hij zijn partijgenoot Eerenberg tijdens het debat. Telefonisch licht hij toe: „Ik snap dat de overheid de broekriem wil aanhalen, maar ik vind het wel belangrijk dat het op basis is van een haalbaar plan. Het is te gemakkelijk om te zeggen: AI gaat ons redden, en daar doen we het mee.” Oosterhuis wijst er wel op dat het kabinet enkele jaren de tijd heeft om zo’n plan op te stellen. De bezuiniging hoeft pas in 2035 volledig gerealiseerd te zijn.

Eens per 300 jaar controle

Een recent vertrokken Belastingdienstambtenaar, Jasper Graaff, zei afgelopen zondag in tv-programma Buitenhof dat de dienst nu al grote moeite heeft belastingaangiftes van bedrijven te controleren. „Nederland heeft 2,4 miljoen ondernemingen. De kans op een daadwerkelijke controle, een boekenonderzoek, is één op de driehonderd jaar.” Hij betoogde dat het kabinet juist méér moet investeren in handhaving, omdat elke extra belastinginspecteur zichzelf ruimschoots terugverdient. Zo leverden controles bij 450 bedrijven in 2025 ongeveer 1 miljard euro aan belastingcorrecties op, aldus Graaff.

De Kamer riep afgelopen jaar per motie op het nalevingstekort structureel te verkleinen, en het aantal uitgevoerde boekenonderzoeken bij bedrijven niet verder te laten dalen. Eerenberg beloofde dat begin september, „uitgaande van de huidige beschikbare middelen.”

Graaff: „Daarmee gaf hij eigenlijk al toe dat de handhaving niet op hetzelfde niveau kan blijven, want die middelen nemen af.” Volgens hem kan er bij de Belastingdienst het nodige verbeterd worden, „maar op deze manier met een kaasschaaf steeds meer bezuinigen, is het domste wat je kunt doen. De problemen worden zo alleen maar erger.” 

Kies NRC als voorkeursbron