Steun van Tweede Kamer voor miljardenbezuiniging nog ver weg, ook al belooft de zorgminister de oppositie een ‘open mind’

Ja, ze had „goed gehoord” dat er „van links en rechts” bezwaren zijn tegen het kabinetsplan om de komende jaren miljarden te bezuinigen op de zorg. En ja, ze is ook bereid om met een „open mind” om tafel te gaan als de oppositie met „concrete suggesties of alternatieven” komt. Maar alvast bezuinigingen van tafel halen, dat wilde zorgminister Sophie Hermans (VWS, VVD) dan weer niet, zei ze deze donderdag tijdens de tweedaagse behandeling van haar zorgbegroting van 2027.

Dus blijft het onzeker of de Tweede Kamer haar begroting zal steunen. Want bij de oppositie leven grote bezwaren. JA21 heeft moeite met de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidzorg en de miljardenbezuinigingen die eraan komen. De ChristenUnie wil eerst een alternatief zien voor het verdwijnen van de aftrek specifieke zorgkosten, een aftrekpost op de inkomstenbelasting voor mensen met hoge zorgkosten. Pro wil „een totaalakkoord” over het belastingplan en alle begrotingen, met „onderaan de streep een grote plus voor normale mensen zoals werkenden en mensen met een AOW’tje”. En de BBB wil eerst afwachten of de landbouwbegroting met de stikstofplannen wordt aangepast. „Ik zie linksom en rechtsom nog niet een begin van een meerderheid voor de zorgplannen die voorliggen”, vatte Kamerlid Femke Wiersma (BBB) het gevoel in de Kamer samen.

Bezuinigingen pas vanaf 2028

Over de diagnose van de problemen in de zorg – stijgende kosten, groeiend personeelstekort, lange wachtlijsten, toenemende zorgvraag – zijn het kabinet, de coalitiepartijen en de meeste oppositiepartijen het wel eens. Maar over het medicijn niet. Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA wil zo’n 10 miljard bezuinigen, onder meer door het invoeren van een eigen bijdrage in de wijkverpleging, het schrappen van de belastingaftrek van specifieke zorgkosten voor chronisch zieken, en het voortaan zelf laten betalen voor huishoudelijke hulp. Er moet wel een vangnet komen voor mensen die dat niet zelf kunnen betalen, maar onduidelijk is hoe dat wordt geregeld en wie daaronder vallen.

De invoering van de maatregelen staat gepland vanaf 2028. De enige maatregel die al volgend jaar zou worden ingevoerd, de omstreden extra verhoging van het eigen risico naar 440 euro (nu 385, wordt dankzij indexatie 400 euro per 1 januari), is een jaar uitgesteld, omdat het wetsvoorstel van Hermans in de Tweede dan wel Eerste Kamer dreigde te sneuvelen.

Daarmee leek de angel op voorhand uit het debat, deze twee dagen ging het immers om de begroting van 2027. Maar zo eenvoudig werd het allemaal niet voor minister Hermans. Kamerlid Ingrid Coenradie (JA21) sprak over „allerlei zwarte wolken die boven de markt hangen. Het kabinet boekt besparingen in, maar moet de plannen nog uitwerken. Niemand weet wat de gevolgen zijn. We weten niet waar we ja tegen zeggen.” Ze vroeg Hermans om „geruststelling. Hoe gaan we die krijgen?” Hermans: „Die geruststelling komt niet vandaag.”

Veel bezuinigingen die het kabinet voorstelt, vallen slecht. Voor zo’n 300.000 huishoudens kan het inkomen in de komende jaren met meer dan 5 procent dalen door een stapeling van bezuinigingsmaatregelen in de zorg en sociale zekerheid, bleek in september uit onderzoek van de ministeries van VWS en van Sociale Zaken. Overigens stijgen de zorgkosten de komende jaren gewoon door, ook als de bezuinigingen allemaal doorgaan – alleen minder hard.

Zorgbezuiniging zit al wel in belastingplan

Extra complicatie is het plan voor de afschaffing van de aftrek van specifieke zorgkosten, waar bijna een miljoen mensen gebruik van maken. Die gaat ook pas in per 2028, maar is wel al opgenomen in het belastingplan voor volgend jaar, waar begin november over wordt gestemd. Dat is nodig omdat de Belastingdienst tijd nodig heeft om haar ict-systemen aan te passen. Maar het betekent óók dat de Kamer daarmee al instemt met de afschaffing van de aftrek, waar veel partijen tegen zijn.

De huidige aftrek kent vele nadelen, maar helemaal afschaffen kan chronisch zieken en gehandicapten duizenden euro’s per jaar kosten. De oppositiepartijen vroegen het kabinet om een alternatief vóór de behandeling van de zorgbegroting maar dat kregen ze niet. Hermans zei donderdag in haar beantwoording dat er „tijdig duidelijkheid komt” over hoe het kabinet verder wil met dit plan, nog vóór het belastingplan, maar dat het „geen gemakkelijk puzzeltje is”. Daarmee blijft ook onduidelijk of er straks voldoende steun voor is.

Lees ook

Zorgbezuiniging raakt honderdduizenden chronisch zieken en gehandicapten. ‘Je komt op een punt dat je moet inleveren op je gezondheid’

Oppositie mist nog steeds uitgestoken hand

De oppositie vroeg ook aan coalitie-Kamerleden om „een uitgestoken hand”, maar de coalitie kwam niet veel verder dan het herhalen van waarom de bezuinigingen toch echt nodig zijn en waarom de oppositie dat ook een goed idee zou moeten vinden. D66-Kamerlid Marc Vervuurt zei dat in de begroting „interessante handreikingen voor links en rechts staan” en dat „wordt gezocht naar brede samenwerking.” Tot irritatie van Kamerlid Julian Bushoff van Pro: „Dit antwoord horen we al maanden, maar we zitten nog steeds in een complete chaos.”

Kamerlid Hilde Wendel (VVD) zei tegen Bushoff „trots” te zijn op de zorgplannen van het kabinet. „Gewone mensen zijn het spuugzat dat de zorgkosten de pan uitrijzen en het personeelstekort alsmaar groter wordt.” Ze vond dat Pro te veel geld wil blijven uitgeven aan zorg. Bushoffs voorstel om zorgfraude aan te pakken en zo meer geld voor zorg te krijgen, noemde ze „simplistisch”.

Hermans zei meermaals dat ze „de samenhang zag” tussen deze begroting voor 2027 en de grote bezuinigingen die een jaar later volgen. Maar, zei ze erbij, „Sec gaat deze begroting niet over de bezuinigingen. Maar we weten wat ons te doen staat.”

Lees ook

Minister Hermans zoekt steun voor forse zorgbezuinigingen, maar die lijkt ver te zoeken