Hoe kijkt de leiding van wielerploeg Picnic-PostNL vanavond in de spiegel?

Hoe kan het toch dat zoveel leiders falen? Leiders met goud in handen, zoals bij wielerploeg Picnic-PostNL: je hebt een team vol jonge, extreem getalenteerde mensen, barstend van de intrinsieke motivatie – en toch verkloot je het als leider zo waanzinnig dat die jonge, extreem getalenteerde mensen er kapot aan gaan, zoals de NOS en wielerplatform In de Waaier donderdag onthulden. Hoe krijg je dat in godsnaam voor elkaar? Het houdt me al jaren bezig.

Niet alleen het falend leiderschap bij deze ploeg, maar ook in andere wielerploegen, in andere sporten, in andere sectoren. En: hoe is het mogelijk dat iedereen het weet, maar dat het jarenlang onder de radar blijft? Want het hele peloton wist van de absurde protocollen en de angstcultuur bij Picnic-PostNL. Er wordt al meer dan een decennium over gesproken, onderling.

Hoe ben jij daar weg gegaan? Wat heb jij bij die ploeg meegemaakt? Wat is er tegen jou gezegd? Als een publiek geheim zong het rond in wielerkoersen, tijdens trainingsritten, en bij koffietjes onderweg. Ik reed alweer een tijd geleden, in 2014, voor Giant-Shimano, zoals de ploeg toen heette, en ook ik herken het beeld van hoe de ploeg gerund wordt volledig. Het ging toen al zo.

Toch vormen alle voorbeelden samen ook voor mij een onthutsend beeld. Dat komt, denk ik, omdat je de hele puzzel niet ziet als je zelf slechts een puzzelstukje bent. Was ik naast onthutst ook maar verbaasd, nu de puzzel helemaal gelegd is. Ben ik cynisch geworden, of heb ik te veel meegemaakt om te weten dat dit verhaal over Picnic-PostNL geen uitzondering, maar juist exemplarisch is?

De verhalen over angstculturen en grensoverschrijdend gedrag op universiteiten, op de Zuidas, in ziekenhuizen, bij De Wereld Draait Door, bij NOS Sport en The Voice Of Holland: ze zijn nog zo recent. Overal zie je hetzelfde. Spreek niemand tegen. Val niet uit de toon. Conformeer je. En hou je mond. Hou vooral je mond. Als je je uitspreekt, je mening laat horen of kritisch bent, lig je eruit.

Hoe komt het dat je als leider niet luistert naar zoveel signalen dat het niet goed gaat met het goud dat je in handen hebt? Is er enige vorm van zelfreflectie en zelfkritiek, of ontbreekt het vermogen om na te denken over je eigen handelen totaal? Ik ben daar zo nieuwsgierig naar. Soms wordt er een tipje van de sluier opgelicht, zoals bij Picnic-PostNL: de angstcultuur vol rigide protocollen kwam voort uit eigen angst, namelijk de angst de controle te verliezen.

Hoe kijkt zo’n falend leider ’s avonds bij het naar bed gaan in de spiegel, heb ik me al zo vaak afgevraagd, als het verhaal eenmaal op straat ligt? Tot in detail vertellen mensen hoe ze kapotgingen onder jouw leiderschap. Ze vertellen dat ze aan de bel getrokken hebben, maar geen gehoor vonden. Ook bij Picnic-PostNL gebeurde dat, met – extra kwalijk – heel jonge mensen die nog niet beter wisten. Die daardoor leerden dat normaal is wat niet normaal is. Sommigen vertellen nu dat ze daar voor het leven door beschadigd zijn.

Hoe kijk je daar zelf naar, als jij de maker van die puzzel bent? Hou je jezelf voor dat je toch óók grote successen hebt behaald, en dat dat het belangrijkst is? Of poets je voortaan je tanden met je ogen gericht op het spuug in de wasbak, zonder te kijken naar je spiegelbeeld?

Kies NRC als voorkeursbron