Kremlin bestempelt Nederlands platform RAAM als ‘ongewenste organisatie’, medium vraagt zich af of Moskou ‘niks beters te doen heeft’

Kennisplatform RAAM, een website met achtergrondartikelen en analyses over Rusland, Oekraïne en Belarus, is door Moskou tot ‘ongewenste organisatie’ verklaard. Het is het eerste Nederlandstalige medium dat op deze zwarte lijst van het Russische ministerie van Justitie is gezet.

Op de 423 organisaties tellende lijst staan al langere tijd meerdere in Nederland gevestigde media, zoals onderzoekscollectief Bellingcat en de krant The Moscow Times. Het Kremlin kleeft het etiket ‘ongewenst’ op media, ngo’s en andere organisaties die „een bedreiging” zouden vormen „voor de fundamenten van de constitutionele orde van de Russische Federatie, het defensievermogen van het land, of de veiligheid van de staat”.

Het Russische ministerie geeft geen toelichting bij de organisaties die op de lijst staan. Moskou hanteert verschillende labels, waarvan ‘ongewenste organisatie’ de zwakste is en ‘extremistische organisatie’ de zwaarste. Veel individuele journalisten en activisten worden aangeduid als ‘buitenlandse agent’. Op grond van een Russische federale wet kunnen ‘ongewenste organisaties’ geen activiteiten in Rusland ondernemen. Wie zich met zo’n organisatie inlaat, riskeert een boete of vervolging.

‘Russofobie’

Denktank RAAM werd tien jaar geleden, toen nog onder de naam ‘Raam op Rusland’, opgericht door voormalig Ruslandcorrespondenten van NRC en de Volkskrant, Hella Rottenberg, Hubert Smeets en Laura Starink. Zij deden allen in de jaren negentig verslag van de ontmanteling van de Sovjet-Unie. Na de Russische invasie in de Oost-Oekraïense regio Donbas en de annexatie van de Krim in 2014 signaleerden zij dat de informatievoorziening over Rusland en andere vroegere Sovjetrepublieken „tekortschoot”.

Naast een kleine groep vaste medewerkers schrijven inmiddels enkele tientallen auteurs af en toe artikelen. RAAM organiseert ook lezingen en evenementen.

„Deze beslissing is best gek”, zegt Smeets in een reactie aan NRC. „Tien jaar geleden kwalificeerde een woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken ons als een typisch voorbeeld van russofobie, maar daarna gebeurde er weinig.” In algemene zin wordt onder ‘russofobie’ angst of afkeer van Rusland of Russen verstaan, Kremlin-getrouwen gebruiken de term in toenemende mate om kritische stemmen het zwijgen op te leggen. Russofobie is strafbaar in Rusland. Na die opmerking konden Smeets en andere medewerkers jarenlang „nog rustig naar Rusland reizen”.

Afgelopen jaar merkte Smeets dat de Russische ambassade RAAM via X-berichten „steeds vaker op de korrel nam als voorbeeld van russofobie”. In een X-bericht van 28 januari schrijft de ambassade bijvoorbeeld dat RAAM een „meegaande dienaar van politieke belangen” is, het platform wordt gemaand „zich afzijdig te houden van de interne aangelegenheden van Rusland”. Smeets: „Achteraf had ik het misschien toch kunnen zien aankomen”.

Het besluit van woensdag noemt Smeets opmerkelijk. „Je vraagt je af of ze niks beters te doen hebben. We zijn een kleine organisatie waar amper geld in omgaat, we zijn geen actievoerders. Ik lig er niet wakker van dat ik geen visum meer voor Rusland krijg. We werken ook met Russische auteurs die buiten Rusland wonen, ik hoop dat zij geen problemen krijgen, al is dat geen wet van Meden en Perzen.”

Hoofdredacteur Novaja Gazeta aangehouden

De persvrijheid in Rusland staat onder grote druk, zeker sinds het begin van de grootschalige Russische invasie-oorlog in Oekraïne in 2022. Veel buitenlandse correspondenten zagen zich gedwongen te vertrekken, onafhankelijke kritische media weken noodgedwongen uit naar het buitenland.

Donderdag meldde de onafhankelijke Russische krant Novaja Gazeta de arrestatie van haar hoofdredacteur, Sergej Sokolov. Hij werd op de redactie verwacht om een vergadering te leiden, maar kwam niet opdagen. De politie deed een inval in zijn appartement in Moskou, schrijft The Moscow Times. Sokolov werd na een verhoor weer vrijgelaten – en kwam alsnog naar de krantenredactie.

Lees ook

Gevluchte journalisten van TV Rain brengen de oorlog vanuit Amsterdam naar Rusland: ‘Ik weet dat het opeens gedaan kan zijn met ons’

Kies NRC als voorkeursbron