‘We wilden tijdens het maken van deze film begrijpen hoe een vader in staat is zijn kind in de steek te laten’

Vaders. Toen het gesprek tijdens een etentje bij dat thema was aanbeland, zagen de geroemde Spaanse filmregisseur Rodrigo Sorogoyen en zijn vaste coscenarist Isabel Peña direct een onderwerp voor hun nieuwe film. Specifieker: vaders die hun kind ooit in de steek hebben gelaten. En die jaren later de gevolgen van die keuze onder ogen dienen te komen.

Dus daarover gaat hun nieuwe film The Beloved, met Javier Bardem in de rol van gefnuikte vader – in zijn werkende leven tevens een beruchte, dominante filmregisseur in de absolute bullebakcategorie.

Aan tafel tegenover Sorogoyen en Peña zat Victoria Luengo, volgens Sorogoyen ‘met afstand de beste actrice van Spanje’. Er werd goed gegeten. De wijn vloeide rijkelijk. Ze waren samengekomen om een film te bedenken waarin Luengo de hoofdrol zou vertolken. De lat lag hoog: ze zochten iets gelaagds en uitdagends.

Een paar jaar eerder had Luengo in hun bekroonde miniserie gespeeld over de misstanden bij de Spaanse oproerpolitie, Antidisturbios (2020). Sindsdien hadden Sorogoyen en Peña internationaal naam gemaakt met hun westernachtige plattelandsthriller Las bestias (2022), terwijl Luengo tot de nationale acteerelite was opgeklommen als vast gezicht in de films van Pedro Almodóvar. Eerst speelde ze in het met een Gouden Leeuw bekroonde euthanasiedrama The Room Next Door (2024), vervolgens in de tragikomedie Amarga Navidad (2026), die volgende maand in de Nederlandse filmtheaters verschijnt.

‘Isabel en ik sloegen enorm aan op het idee om een film te maken over een problematische vader-dochterrelatie’, zegt Sorogoyen. ‘We spraken die avond over onze eigen vaders en concludeerden: het zijn drie verschillende vaders, maar toch ook drie vergelijkbare mannen. Spaanse mannen van dezelfde generatie, opgevoed met de les dat mannen hard en dominant moeten zijn en hun eventuele kwetsbaarheden zelfs binnenshuis niet mogen laten zien.’

‘We hebben afgesproken dat ik niet vertel wie van ons te maken heeft met een afwezige vader, maar laat het duidelijk zijn dat we voor deze film putten uit persoonlijke ervaringen.’

Ze waren toe aan iets anders, zegt Sorogoyen (45) in de lobby van een hotel in Amsterdam. Met Peña (43) bekwaamde hij zich de afgelopen tien jaar in razendspannende thrillers met gevoel voor de menselijke maat.

Ronduit opwindend was hun door een pulserende technosoundtrack voortgestuwde politieke thriller El reino (2018), onheilszwanger hun film Madre (2019), waarin een moeder haar verdwenen zoon denkt te herkennen. En in Las bestias kneedden ze een waargebeurd verhaal over de moord op een Nederlandse bioboer om tot een zinderende, op het Spaanse platteland gesitueerde slow burner.

‘Toch waren we er moe van’, zegt Sorogoyen. ‘Het was even genoeg met die thrillers. Een film over een vader-dochterrelatie kwam als geroepen. Het uitgangspunt zette ons direct aan het denken: we wilden tijdens het maken van deze film proberen te begrijpen hoe een vader in staat is zijn kind in de steek te laten.’

En? Hoe kan een vader zijn kind in de steek laten?

‘Een hapklaar antwoord hebben we niet gevonden. Nou ja, er is altijd een antwoord, maar dat hangt af van context en omstandigheden. Er zijn voor al die momenten redenen en verklaringen aan te dragen, maar dat betekent niet dat ze gerechtvaardigd zijn.

‘Ik denk dat ik de vader in mijn film, Esteban, niet volledig begrijp, maar dat hoeft ook niet. Je hoeft geen antwoorden te formuleren op de vragen die de film stelt, als je als kijker de bioscoop maar wat wijzer verlaat. Vergeleken met het moment waarop we begonnen met het schrijven van het scenario, voel ik me nu nauwer verbonden met de vader én de dochter, en dat vind ik veel waard.’

In The Beloved (El ser querido) speelt Javier Bardem filmmaker Esteban. Hij geldt als nationaal icoon, maar is ook berucht vanwege gewelddadige excessen: zo zou hij een niet nader genoemde Franse steracteur een kopstoot hebben gegeven.

De film opent in een restaurant, met een reünie met zijn van hem vervreemde dochter Emilia (Luengo), een met haar carrière worstelende actrice die hij strikt voor een grote rol in zijn aanstaande comebackfilm. Werk en privé verworden vlot tot een onontwarbare kluwen, terwijl Estebans gevreesde imago van filmende machtswellusteling op de set steeds nadrukkelijker naar het oppervlak borrelt.

Wat maakt een filmregisseur zo’n geschikt personage voor dit verhaal?

‘Een regisseur heeft macht. En wie macht heeft, heeft de mogelijkheid die te misbruiken. Soms is het machtsmisbruik gruwelijk – we kennen de verhalen uit de filmwereld. Soms is het licht of subtiel en lastig aan te wijzen.

‘Het is een wereld die ik ken en die ik onder meer dankzij anekdotes van Javier, die met heel veel regisseurs heeft gewerkt, zo waarachtig mogelijk probeer te verbeelden.’

Hoe ga je zelf om met spanning op de set?

‘Ik werkte ooit eens met een boomlange acteur die zich dominant en schreeuwerig opstelde. Hij had een masker nodig om aan zijn beeld van een man te voldoen: hard en zelfverzekerd. Met dat soort acteurs kan ik niet werken: wie een masker draagt, krijgt nooit leven in zijn spel.

‘In het algemeen heb ik veel geluk met de keuzes voor de mensen met wie ik werk. Met collega’s met wie het goed klikt, probeer ik vaker te werken, dat worden vaak vrienden. Mensen met wie het niet klikt, zie ik simpelweg niet meer. Zo ontstaat gaandeweg een hechte, goed op elkaar ingespeelde crew. Inmiddels werk ik film na film met voor 80 procent dezelfde mensen. Als iemand nu weleens kwaad wordt, weet ik dat het de volgende dag weer oké is.

‘Natuurlijk ontstaat er alsnog weleens spanning. Als je weken op elkaars lip zit en onder hoge druk grote prestaties moet leveren, gaan draaidagen soms niet zoals je je had voorgesteld. Dan praat ik het zo snel mogelijk uit, het liefst onder vier ogen.

‘Ik heb een hekel aan stemverheffingen, aan momenten waarop de hele crew getuige is van een ruzie, of van een misverstand dat uit de hand loopt. Dat maakt iedereen gespannen of zelfs onzeker, waardoor ze zich minder van hun vrije, beste kant durven laten zien. Geloof me, zoiets gebeurt op filmsets vaker dan je denkt – en vaak bepaalt dat het verschil tussen een goede of slechte film.’

Je noemt in interviews over The Beloved tot nu toe geen voorbeelden van regisseurs die model hebben gestaan voor Esteban. Waarom niet?

‘Als ik specifieke voorbeelden aandraag, zou dat afleiden van waar het in de film over gaat. Wil je het over Alfred Hitchcock hebben? Roman Polanski? Woody Allen? Prima, dan nemen we een biertje in het café en concluderen we na afloop wellicht dat we van hun films kunnen houden, terwijl we hun manier van werken vreselijk vinden.

‘Ik bedoel: Hitchcock hield er veredelde folterpraktijken op na om de angst in het spel van zijn actrices zo oprecht mogelijk te maken. Maar voor mijn film vind ik zo’n concreet gesprek minder interessant.’

Wat wil je wel laten zien?

‘Isabel en ik maken films om menselijk gedrag te begrijpen – dat is ons enige doel. Met Victoria en Javier hebben we uren gepraat over machtsmisbruik in de filmwereld. We lazen onder meer het artikel ‘What Do We Do with the Art of Monstrous Men?’ in The Paris Review, over problematische mannen die desondanks geliefd zijn vanwege hun geweldige kunst. Javiers personage werd erdoor verrijkt.

‘En steeds werd ons ook duidelijk hoezeer we in onze film wilden waken voor dogma’s. We zijn er niet op uit om te laten zien dat Esteban slecht is en Emilia of de andere acteurs met wie hij werkt goed. Iemand óf als monster óf als genie kwalificeren is gevaarlijk, denk ik. Het blokkeert empathie en begrip, een humane blik.’

Je wilt geen thrillers meer maken, maar wanneer Esteban tijdens de opnamen van een dinerscène steeds woedender wordt op acteurs die de slappe lach krijgen, is de spanning om te snijden. De dreiging van fysiek geweld hangt in de lucht. Kruipt het bloed waar het niet gaan kan?

‘Ik hoorde iemand de term ‘familiethriller’ munten om The Beloved te omschrijven, haha. Tja, het is onze manier van denken, van schrijven. Het heeft te maken met de films waarvan ik hou. Mijn filmopvoeding, de films die ik in mijn tienerjaren zag, bestond voor een groot deel uit zeer gewelddadige films.

‘De Amerikaanse cinema van de jaren zeventig tot en met de jaren negentig, van The Godfather tot de vroege films van Quentin Tarantino, staat synoniem voor geweld. Stel je voor dat je als tiener opgroeit met Reservoir Dogs. Dat doet blijkbaar iets met je.’

Was het tijdens het schrijven van die scène altijd duidelijk dat het bij die dreiging moest blijven?

‘Isabel en ik waren ervan overtuigd dat wanneer Esteban fysiek gewelddadig zou worden, we de emotionele band met hem zouden verliezen. We zoeken tijdens het schrijven naar het zo exact mogelijke moment waarop het publiek niet direct weet wat het moet denken. Mochten we Esteban erop los laten slaan, dan weet het publiek precies wat het moet denken.

‘Het fascineert me trouwens hoe multi-interpretabel die scène blijkbaar is. Jij vertelt hoe spannend en dreigend je die vindt; en onze Spaanse producent had het over een emotioneel heel heftig moment. Maar bij onze Franse distributiepartner zagen ze het fundamenteel anders; zij herkenden het moment waarop Esteban over de schreef gaat überhaupt niet.

‘Het is een interessant cultureel verschil. Ik hou van de Fransen, begrijp me niet verkeerd, maar ze slaan wel door in het mythologiseren van hun genieën. Zij hebben de filmauteur natuurlijk uitgevonden: de idee dat één persoon zijn film als een veredelde schrijver volledig naar zijn hand zet. Die gedachte heeft ook een keerzijde: adoratie waarbij zo’n man, vrijwel zonder uitzondering een man, op een voetstuk wordt geplaatst en met oogkleppen op wordt bekeken.’

Sorogoyen stelt een wedervraag: hoe heeft de interviewer naar de dinerscène gekeken?

Esteban staat in eerste instantie terecht op zijn strepen, zeg ik. De acteurs maken er een potje van, daar mag wat van worden gezegd. Maar hij zou zichzelf meer in de hand moeten houden. Hij lost de problemen niet op, zoals de baas op een filmset zou moeten doen, maar draagt bij aan de escalatie ervan.

Sorogoyen: ‘Ik laat je hopelijk voelen hoe machtsmisbruik werkt, zonder je te vertellen wie goed of fout zit. Het heeft meer betekenis als je zelf je gedachten vormt.’

Een kind aan die dinertafel barst in huilen uit. Hoe regisseer je dat?

‘Het jongetje schrok écht toen Javier in zijn rol begon te schreeuwen en op tafel sloeg. Hij huilt, inderdaad – dit stond niet in het script. Wat stom dat we dit niet hadden voorzien, dacht ik. Maar ook: wat gebeurt, dat gebeurt, laat ik het netjes oplossen. Dus ik deed hetzelfde als Esteban in deze scène: ik haal het kind van tafel.

‘Iedereen had met het jongetje te doen. Alleen zijn vader stond met zijn duimen omhoog: alles oké hoor, hij kan dit aan! Na afloop kwam hij nog naar mij toe om zijn excuses aan te bieden: sorry dat mijn zoon zo huilde.’

Dit klinkt ergens best Spaans, een vader die zich verontschuldigt voor zijn huilende zoon.

‘Hmm, misschien. Ja? Denk je?’

Ik wilde sowieso vragen hoe Spaans dit verhaal over een machovader en machoregisseur eigenlijk is.

‘De film is heel Spaans, want de mensen die ’m hebben gemaakt zijn Spaans. Ik snap waar je vraag vandaan komt, maar de rest van mijn antwoord ligt besloten in mijn vraag: ik betwijfel of Spanje zo’n machosamenleving is als het cliché wil. Het is een beeld van vroeger.

‘Esteban is een macho, dat staat buiten kijf. Maar in de film zijn er meerdere bijrollen voor mannen die dat niet zijn.’

De film maakt duidelijk dat Estebans excessen niet meer worden geaccepteerd, dat de tijden ten goede zijn veranderd. Wat is er precies veranderd?

‘Ik kan hier het best over mezelf en de mensen van mijn generatie spreken. Onze ouders – sowieso onze moeders – zijn op een andere manier van hun zonen gaan houden. Ik heb geleerd dat het goed is om soms ook zacht te zijn, om mijn gevoelens te uiten. Ik had geluk, want mijn vader kon veertig jaar geleden al zeggen dat hij van mij hield; dat was niet per se vanzelfsprekend voor vaders in die tijd.’

Hebben jullie vaders de film inmiddels gezien?

‘We weten het helaas slechts van eentje. Hij vindt ’m geweldig.’